Last Year at Marienbad (Alain Resnais, France, 1961)

Ματαιοπονούμε όσοι επιχειρούμε να ταξινομήσουμε την περιπλάνηση της αντίληψης στην ταινία «Η Τελευταία Χρονιά στο Μάριενμπαντ», τούτη την κινηματογραφική ρήξη με την χρονική και χωρική αλληλεξάρτηση. Πολλές οι ερμηνείες για το λαμπρό θέαμα που παρουσιάζει ο Resnais, δύσκολα όμως δεσμευτικότητα νοήματος. Αυτή κομματιάζεται από την κάμερα που υπονομεύει τις χωροχρονικές προκείμενες του θεατή και τον εκθέτει ως παρατηρητή υπό παρατήρηση, αυτοαναφορική τάση που απορρέει από τα σπλάχνα του μοντερνισμού, τέχνης και θεωρίας.

marienbad4

Χαρακτήρες-κούκλες, απογυμνωμένοι από την ανθρώπινη εκφραστικότητα, μονολιθικοί, ως ίχνη κάποιας ανάμνησης, αλλά και ως είδωλα του παρόντος στην κόψη όμως του παράδοξου θεάματος αντικειμένων δίχως τη σκιά τους∙ μα επιβλητικοί συνάμα στη γραμματική του βλέμματος με την οποία ασχολείται το μεγαλόπνοο αυτό εγχείρημα –αλλοτριωτικό και αλλοτριωμένο. Αφήγηση εκτός Ιστορίας αλλά και πάλι εντός της ως υψηλή αστική τάξη με μόνο υποσυνείδητη σχέση με αυτή (δηλαδή, ως αφαίρεση απ’ ό,τι θυμίζει την κληρονομιά του πολέμου, η οποία λειτουργεί εδώ αντίστροφα ως τρομακτική υπενθύμιση ενός μέλλοντος με απούσα την ιστορικότητα). Τα κάδρα του Resnais ανατρέχουν στην ψυχική γεωμετρία την τόσο τυπική του «σινεμά του δημιουργού» με τη διαφορά, όμως, ότι αυτό που προκύπτει ως ολοκληρωμένη ταινία, έχει τελειοποιήσει την γραφή και τη φόρμα αλλά το πράττει σε παράλληλη χρονική εκτύλιξη των υποτιθέμενων γεγονότων, στην βαθιά εποπτεία του «πράγματος καθ’ εαυτού», όπου η αναπαράσταση του χρόνου στο εσωτερικό του υποκειμένου (μνήμη) συμπαρασύρει και την αναπαράσταση του χώρου, ως κάτι εξωτερικό του υποκειμένου, ως αισθητότητα των αντικειμένων.

Η συσσώρευση των ερωτημάτων για όσα διαδραματίζονται επί της οθόνης λειτουργεί αντίστροφα στον θεατή, στοχεύοντας στη ρήξη με τις (τεχνητές) συμβάσεις του κινηματογραφικού βλέμματος και των κωδικοποιήσεών του. Ο αυτοματισμός στην ερμηνεία του θεατή εξαϋλώνεται στο απλανές αναμάσημα της σιωπής που κυριαρχεί, καταστώντας την τελευταία αυτοαναφορικό τροφοδότη της αποσταθεροποίησης της κυριαρχίας της ερμηνείας με την οποία εισέρχεται το υποκείμενο στην επαφή με την ίδια του την ανασφάλεια (μεταμφιεσμένη ως ψευδαίσθηση της πληρότητας της κινηματογραφικής εμπειρίας). Είναι μια ανασφάλεια που συμβαδίζει με την ίδια την καταπίεση του συναισθήματος στο «ψύχος» της εποχής Resnais και την υπέροχη κριτική πολιτισμού μέσα από την ολοκληρωτική απουσία του πάθους και κατάλοιπο μόνο μια φευγαλέα προσομοίωση της επιθυμίας που εξακολουθεί να στοιχειώνει.

Και κάπου μέσα στην περιπλάνηση των «Χ», «Μ» και της κυρίας «Α» στο μεγαλόπρεπο ροκοκό παλάτι (δραματουργική σύνθεση διαφορετικών τοποθεσιών και κτηρίων στη Γερμανία), αποτυπώνεται φευγαλέα και αστραφτερά, σαν τους απαστράπτοντες λίθους στο περιδέραιο της κυρίας «Α» (Delphine Seyrig), ένα ομοίωμα του Alfred Hitchcock, δάσκαλου όλων στο τέχνασμα της παραπλανητικής παρατήρησης. Κι έτσι ιδωμένο, ως νεύμα στο θρίλερ, το Μάριενμπαντ κλείνει τα φώτα παγερά και αδιάφορα στις προσδοκίες μας για το σινεμά όπως το γνωρίζαμε –σαν το νυχτερινό πλάνο των ανακτόρων με το οποίο ολοκληρώνεται τούτο το φανταστικής σύλληψης εξωφρενικό αριστούργημα.

Σπύρος Γάγγας, Οκτώβριος 2016.

Featured Image: https://mountainx.com/movies/reviews/last-year-at-marienbad/

Text Image: https://wondersinthedark.wordpress.com/2014/09/17/alain-resnais-and-alain-robbe-grillet-last-year-at-marienbad-why-would-you-be-afraid/

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s