Mephisto (István Szabó, Hungary, 1981)

Αριστοτεχνικά δομημένο και εκθαμβωτικό, το οσκαρικό «Μεφίστο» το οποίο και ολοκληρώνει την πολιτική τριλογία του μεγάλου Μαγυάρου σκηνοθέτη δε διστάζει να εκθέσει την ανταλλαγή της ακεραιότητας του καλλιτέχνη με τον οπορτουνισμό και την συντριβή που θα υποστεί ο δημιουργός όταν ο εστετισμός οδηγεί σε σχετικισμό πολιτικής θέσης και υπεύθυνου πράττειν.

Με πανίσχυρη γεννήτρια τον Klaus Maria Brandauer, ως Hōfgen, να αποτυπώνει ολόκληρο το φάσμα μετασχηματισμού του, από πολιτικά ενεργού ηθοποιού στο μπρεχτιανό ‘Θέατρο των Εργατών’, στον απολιτίκ καριερίστα, έως την υποκειμενική «περιπτωσιοκρατία» (ο κόσμος ως περίπτωση καλλιτεχνικής αυτάρκειας) που υποβόσκει στο ρομαντικό καλλιτεχνικό ιδεώδες και εκτινάσσεται εδώ σε μια εκ του μηδενός αέναη καλλιτεχνική δημιουργία με πάτρονα τον Υπουργό Πολιτισμού του Ναζιστικού καθεστώτος, το «Μεφίστο» αποτελεί κινηματογραφική πραγματεία για την αλληλεξάρτηση του Κακού με τον σχετικισμό. Βασισμένο στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Klaus Mann, η εξαιρετική ταινία του Szabó τεντώνει το δόγμα «αυτός που αδράζει κάθε ευκαιρία, είναι ο άξιος άνθρωπος» κλώθοντας έναν οπερατικό δαίδαλο σταδιακής απαξίωσης της ηθικής συνείδησης και της κριτικής ικανότητας του ηθοποιού. Μάλιστα, είναι ο ίδιος ο ηθοποιός που μετατρέπεται σε μεγάλο προπαγανδιστή αφού το δόγμα της τέχνης ως μοχλού κινητοποίησης με αιχμή την δυνατότητά της να σοκάρει και να αφυπνίσει τον θεατή σε μια ολοκληρωτική εμπειρία, ερμηνεύεται από τον ίδιο κατά το δοκούν, λαμβάνοντας δοαφορετικά περιεχόμενα.

mephisto2

Η Φαουστιανή εξύψωση της βουλησιαρχίας διανθίζεται με τη διαστρέβλωση της διδασκαλίας ενός Nietzsche, αλλά και του Goethe, μέσα από το πρίσμα του ανορθολογισμού (πχ οι αναφορές στην αστρολογία) πριν σκάσει με πάταγο στο έδαφος και αποκαλύψει στον ταλαντούχο ηθοποιό τη χίμαιρα που με ανεύθυνο πράττειν έπλασε για τον εαυτό του, θεωρώντας ότι θα μπορεί, όπως και ο Φάουστ, να ελίσσεται αιωνίως στο ευκαιριακό σύμπαν της πολιτικής. Και θα έπρεπε να υποψιαστούμε τη μεγαλειώδη αυτή αντιστροφή από τις πρώτες σκηνές προπόνησης του Hōfgen στο χορό με τη μαύρη καλλονή και φιλενάδα του, όπου ο συντονισμός των κινήσεών του εκρήγνυται σε μανιώδη κινησιολογία από πλευράς του, έως τη τελική μετατροπή του σε άβουλη μαριονέττα, όπου οι μάσκες και το υπέροχο make up έχουν πέσει και άρχοντας του μεφιστοφελούς κουκλοθέατρου είναι πλέον ο βρούτος και μπουνταλάς ναζί υπουργός (έξοχος ο Rolf Hoppe στο ρόλο αυτό). Η απορία του ηθοποιού στο φινάλε για τους σκοπούς της ναζιστικής κυβέρνησης συμπληρώνει με ειρωνεία την σκηνή στο άδειο στάδιο, όπου οι προβολείς είναι πλέον όλοι στραμμένοι πάνω του: ο αυτοκράτορας του θεάτρου όμως είναι πλέον γυμνός και αυτό το συνταρακτικό συμπέρασμα διαψεύδει ακόμα και τη Nora η οποία είχε εντοπίσει τον χαμαιλεοντισμό του Hōfgen.

Ο πειραματισμός με πολιτικά πρόσημα στη σύγχρονη εποχή θα αναδείξει πλήθος περιπτώσεων καλλιτεχνών και δημιουργών που πούλησαν τη ψυχή τους στο Διάβολο, πραγματοποιώντας αισθητικά μόνο «δικαιολογημένες» αφαιρέσεις από τον εκάστοτε ανάξιο πολιτικό λόγο και τρόπο αφομοίωσης της τέχνης από την ιδεολογία. Ταινία-ράπισμα στην υποτιθέμενη επάρκεια της αισθητικής ακεραιότητας του καλλιτέχνη από έναν μέγαλο καλλιτέχνη που σίγουρα αντιμετώπισε ανάλογα διλήμματα στην πατρίδα του.

Σπύρος Γάγγας, Οκτώβριος 2016.

Featured Image: https://ppmhungary.wordpress.com/2011/10/22/140/

Text Image: http://www.colesmithey.com/capsules/2016/07/mephisto.html

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s