Signs of Life (Werner Herzog, W.Germany, 1968)

Γυρισμένη στην Κω και στην Κρήτη η πρώτη ταινία του Herzog επιλέγει το ελληνικό τοπίο προκειμένου να εγκαινιάσει το πρόγραμμα που θα αποδώσει στον Γερμανό πρεσβευτή του μεθοδολογικού ρομαντισμού (παρά αυτού της κριτικής του πολιτισμού) τον τίτλο ενός κορυφαίου δημιουργού. Ενός δημιουργού που αντλεί από τον πυθμένα του γερμανικού ρομαντισμού προκειμένου να αλιεύσει κινηματογραφικές εικόνες που ανθίστανται στην τυποποιημένη απεικόνιση της φύσης αλλά επαναστατούν με μεγαλοπρέπεια απέναντι στη «συνεκτική» κοινωνία κανόνων και επιταγών. Επί της ουσίας παρακολουθούμε την εκκίνηση της πιό ώριμης ίσως παγκοσμίως κινηματογραφικής εποπτείας της ετερότητας∙ είναι μια ετερότητα που λειτουργεί ως αντανάκλαση της δικής μας νομιμοποιημένης «τρέλας», τοποθετημένη σε φυσικά περιβάλλοντα που μαγεύουν, πολιορκώντας νου και ψυχή.

signs-of-life3

Το φυλάκιο με γερμανούς στρατιώτες στο κάστρο του λιμανιού της Κω δεν απειλείται από κάποιον εξωτερικό εχθρό∙ ούτε αντάρτες, ούτε βρετανοί κομμάντος επιχειρούν για να το καταλάβουν. Αυτό που απειλεί τη ρουτίνα τους είναι η αδράνεια ενός τόπου όπου το ελληνικό πνεύμα συμμαχεί με δυνάμεις πέρα από κάποιο Απολλώνιο μέτρο. Φανταστικά φιλμαρισμένα, τα αρχαία κτίσματα και οι επιγραφές αποτελούν μέρος αυτού που δεν ελέγχεται από την κλασική φιλολογία (άλλωστε, ο ένας εκ των τριών στρατιωτών διαβάζει, φυσικά, αρχαία ελληνικά από τις στήλες που ξεβράζει το χορταριασμένο μουσείο). Η επαφή με την ελληνική ύπαιθρο στα ορεινά ξέφωτα του νησιού θα λάβει και κοινωνικά χαρακτηριστικά (ο αναλφαβητισμός του κοριτσιού που ζει με τον πατέρα του), τα οποία όμως θα υπαχθούν ανεμπόδιστα στην πρωτογενή σχέση με την ετερότητα στην οποία ο Herzog φαίνεται να προσδίδει και αξιολογική προτεραιότητα. (Δεν προκύπτει, δηλαδή, η καλοσύνη ως παρακολούθημα της στρατιωτικής παρουσίας αλλά μάλλον τη διαμεσολαβεί.)

Σταδιακά, ο Stroszek καταλαμβάνεται από παράνοια (εκπληκτική η σκηνή ‘γάμου’ του με τη Νόρα [Αθηνά Ζαχαροπούλου] όπου ο καυτός ήλιος έχει αφυδατώσει τα πάντα: ζώα, ανθρώπους, νου) ενώ η λαμπερή ελληνική φύση μετατρέπεται σε υπερρεαλιστικό φάσμα φωτός με αποκορύφωμα μια από τις πιο απρόσμενες (και γι’ αυτό το λόγο εκπληκτικές) σκηνές σε όλο το σινεμά: την περίπολο να διαλύεται ψυχικά στο θέαμα της «πεδιάδας με τους 10000 ανεμόμυλους» που υπήρχε τότε στο Λασίθι αλλά αφανίστηκε κι αυτή λόγω μεταγενέστερων αρδευτικών έργων. Ανεμόμυλοι κιχωτικοί σαν γιγάντια λουλούδια, σχεδόν ζωντανοί, σε περιβάλλον που δε συνάδει με κάποια ορθολογική κατασκευή του κόσμου. Ως φανέρωση της αλήθειας το θέαμα αυτό τυφλώνει και δεν μπορεί η αποκάλυψή του να μη φέρει συνέπειες για τον άτυχο Stroszek! Δίνει κι αυτός τώρα την Τιτάνια μάχη με τις δυνάμεις της λήθης ως «άναρχος» (Jünger) αλλά όχι αναρχικός. Παρότι ρομαντικός, ο αφηγητής (Herzog) είναι αρκετά ρεαλιστής για να διαγνώσει που θα καταλήξει η πάλη του Stroszek με το Λυκόφως του νοήματος στον κόσμο αυτό: Fata morgana τα πυρά από το κάστρο με απώλειες ταπεινές και ασήμαντες.

Πανάξιος αρωγός σε αυτό το θεογονικό δημιούργημα του Herzog ο Σταύρος Ξαρχάκος με μια μουσική επένδυση αρχέγονο καλούπι για τον τόπο τούτο.

Σπύρος Γάγγας, Οκτώβριος 2016.

Featured Image: http://www.filmlinc.org/films/signs-of-life/

Text Image: http://currentlywatching.tumblr.com/

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s