1900 (Bernardo Bertolucci, Italy/France/W.Germany, 1976)

Η τελευταία πραγματικά μεγάλη ταινία του Bertolucci και η ολοκλήρωση του προτάγματος στο οποίο αφιέρωσε τη πιο γόνιμη περίοδο του. Εποποιία πέντε ωρών και πέντε δεκαετιών, το «1900» ανασύρει τις βασικές κοινωνικές δυνάμεις που συνδέθηκαν με την ταξική πάλη στην Ιταλία αλλά και στις απαρχές του 20ου αιώνα ανά τον κόσμο.

Η πρωτοχρονιά του 1900 δύο νεογέννητα έρχοναι στο κόσμο στην ίδια περιοχή αλλά από εκ διαμέτρου αντίθετο ταξικό στίγμα. Ο Alfredo (De Niro) είναι ο γιός του μεγάλου γαιοκτήμονα ενώ ο Olmo (Depardieu) ο γιός ενός χωρικού που δουλεύει στα κτήματα του γαιοκτήμονα. Με διαρκή flashbacks ο Bertolucci σφυρηλατεί την αδελφική σχέση των δύο αγοριών, την ομαδική τους σεξουαλική ενηλικίωση, τις τροχιές τους στην ιταλική ιστορία που σημαδεύεται από τις αγροτικές απεργίες, τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, την εκόλαψη του φασισμού, την αντίσταση και τέλος την πτώση και την απελευθέρωση της χώρας. Η στρουκτουραλιστική ανάγνωση βρίσκει έδαφος να αναπτυχθεί, καθώς, όλο και περισσότερο φαίνεται να εξωτερικεύεται η συνείδηση της ταξικής ταυτότητας τους, έως το σχηματικό μεν, αλλά συγκλονιστικό, ως προς το ύφος της ταινίας, φινάλε των δύο ηλικιωμένων πια φίλων να παλεύουν για την τελική επικράτηση της τάξης που αντιπροσωπεύουν.

Ο τζουτζές που αναγγέλει στην αρχή το θάνατο του Giuseppe Verdi ανοίγει την αυλαία για την άτυπη συμμαχία τέχνης-πολιτικής στο φάσμα φασισμού και μπολσεβικισμού αλλά δίνει και τον μεγαλοπρεπή οπερατικό τόνο της ταινίας του Bertoloucci. Με ένα διεθνές και λαμπερό καστ (De Niro, ο πιο όμορφος και χαρισματικός Depardieu που έχουμε δει, Burt Lancaster, Donald Sutherland, Dominique Sanda, Stefania Sandrelli) το «1900» καταφέρνει, παρά την προσήλλωση στο χαρισματικό ηγέτη-προσωποποίηση της ορθής κρίσης του επαναστατικού υποκειμένου, να μιλήσει για μια Φιλοσοφία της Ιστορίας κι έναν ιστορικό ρου που μεταλλάσσει κοινωνίες όχι μόνο ‘πίσω από τις πλάτες’ των δρώντων αλλά και μέσα από τα κορμιά και τη βούλησή τους.

novecento1

Η σκατολογική διάσταση του έργου θα πρέπει να μας απασχολήσει σοβαρά αλλά δεν είναι της παρούσης. Δεν αφορά μόνο τον σχετικισμό του φασισμού όπως εκφράζεται από τους Attila και Regina με την αδιαφοροποίητη ισοπέδωση του εχθρού με την πεμπτουσία του ‘απορρίμματος’, ούτε το σαδισμό τύπου De Sade, αλλά ούτε φυσικά την ψυχαναλυτική ερμηνεία μόνο περί πρωκτικού σταδίου και την αντίστοιχη θεωρία για τη γένεση του φασισμού. Αφορά και κάτι άλλο ακόμα πιο μεγαλειώδες ως προς τη σύλληψή του από τον Έγελο τούτη τη φορά και που μας κάνει να υποψιαστούμε βάσιμα ότι ο Bertolucci είχε ίσως κατά νου και τη ‘Φαινομενολογία του Πνεύματος’ (1807). Ο τυφλοπόντικας της ιστορίας δεν μπορεί παρά να λάβει σκατολογική χροιά και δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι αυτή είναι μια συστηματική διάσταση της εμμονής του έργου με την ‘κένωση’ του Πνέυματος στην Ιστορία.

Πανέμορφα φωτογραφημένο από τον κορυφαίο Vittorio Storaro, το «1900» σμιλεύει ψηφίδες από παιδικά χρόνια, όπως η βουκολική και η εργατική αλληλεγγύη, η μπουρζουάδικη και αριστοκρατική σχέση με τη γη –όχι πάντα ταυτόσημες– οι έρωτες και τα όργια, η σαδιστική βία, η λανθάνουσα ομοφυλοφυλία, η συλλογική κινητοποίηση, η ιδιοκτησία, η αγραμματοσύνη της αγροτιάς, η επανάσταση και η ιστορική απροσδιοριστία, ηταξική μνησικακία και η ταξική πάλη, σε ένα μωσαϊκό σπάνιας συνοχής και συνέπειας.

Επί της ουσίας: Όσο υπάρχει καταπίεση και εκμετάλλευση ο ‘τυφλοπόντικας’ (το δάνειο του Μαρξ από τον Έγελο και εκείνος από τον Σαίξπηρ) θα σκάβει. Και το μεγαλόπνοο αυτό αριστούργημα εξηγεί τους λόγους για τους οποίους σφυρίζει τον σκοπό του avanti popolo ο αγρότης πριν εκτελεστεί από τον Attila: Είναι η μνήμη της ταχείας του μέλλοντος που έρχεται με φόρα…

Σπύρος Γάγγας, Οκτώβριος 2016

Featured image:http://worldscinema.org/2012/03/bernardo-bertolucci-novecento-aka-1900-extras-1976/

Text image: http://worldscinema.org/2012/03/bernardo-bertolucci-novecento-aka-1900-extras-1976/

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s