2001: A Space Odyssey (Stanley Kubrick, G.Britain, 1968)

Όταν ένα έργο επιστημονικής φαντασίας ξεκινά με μια δεκαπεντάλεπτη σχεδόν σεκάνς πιθηκανθρώπων, δίχως την παραμικρή κουβέντα, και πραγματοποιώντας το διασημότερο μάλλον μέχρι σήμερα jump cut στο σινεμά, δηλαδή από την προϊστορική εποχή στη διαστημική, τότε το είδος επιστημονικής φαντασίας αποδεικνύεται περιορισμένο για να τιθασεύσει αυτό το εντελώς παράλογο τόλμημα του δαίμονα Kubrick∙ παράλογο εφόσον κοντράρεσαι με το άπειρο και το συμπαντικό δέος στην κυρτότητα του χωροχρόνου.

Η θαυμάσια σκηνή μετάβασης από την ‘επανάσταση’ στο καύκαλο του πιθηκανθρώπου, όταν ένας από αυτούς ανακαλύπτει το ‘οστό ως εργαλείο’, στο διαστημόπλοιο αντίστοιχου σχήματος που πλέει στο σύμπαν –κυριολεκτικά ακουστική ‘μουσική των σφαιρών’ στον γαλαξιακό ωκεανό της αρμονίας– κοινοποιεί οπτικά το βασικό μας αναλυτικό όχημα εδώ: τον εργαλειακό Λόγο.

2001-space-odyssey2

 

Πέραν το πρωτόγονου εργαλείου, αυτό που χαράζει στην εποχή των πιθηκανθρώπων είναι και ένας τεράστιος και λείος μονόλιθος. Με αυτό το τέχανασμα έχει προαναγγελθεί η εργαλειακή θεογονία, καθώς, εκατομμύρια χρόνια μετά ξεπροβάλλει ο ίδιος μονόλιθος σε μια διαστημική βάση στην πανσέληνο και συνοδευόμενος από μια λάμψη και έναν διαπεραστικό ήχο. Μετά από κάποιο διάστημα ένα διαστημόπλοιο των ΗΠΑ κατευθύνεται προς τον Δία.

Στη μια του μόνο όψη ο εργαλειακός Λόγος είναι αισθητικοποιημένος με μινιμαλιστική και, όπως φαίνεται από τα μόνιτορ στο σαλόνι του σκάφους, φεμινοποιημένη ζεν αισθητική (οι δύο γυναίκες τζουντόκα). Ως Ιανός όμως, στην άλλη του όψη –τον πανίσχυρο ‘αρσενικό’ υπερυπολογιστή HAL 9000– έχει μεγιστοποιηθεί, έχοντας πλέον υπερεξουσίες ως τεχνητή (και συναισθηματική) νοημοσύνη∙ δυστοπία σαν κι αυτή που θεματοποίησε με τρόμο για τον Τεχνολογικό Τιτανισμό η γερμανική θεωρία των αντιδραστικών του μεσοπολέμου. Πλέοντας προς το νου του Θεού οι κοσμοναύτες συναντάνε το Κακό ως απόλυτη ετερονομία και θρίαμβο του ‘μηχανισμού’ πάνω στην οργανικότητα. Ξεπαστρεύοντας τους κοσμοναύτες, πριν ‘σκοτωθεί’ από τον David, ο HAL έχει πλέον χαράξει το ταξίδι στην αιωνιότητα –αλλά ως Ιανός και προς το παρελθόν– για τον δημιουργό του και ανταγωνιστή του. Με την εκτόξευση του David στο καλειδοσκόπιο του χωροχρόνου και την θέα του εαυτού του γερασμένου, υποθέτουμε ότι το έμβρυο που ανοίγει τα μάτια του ατενίζοντας μέσα από μια ουράνια σφαίρα το άπειρο, φανερώνει κάτι για το ίδιο το μυστήριο της γέννησης (αυτό βλέπουμε στην αρχή της ταινίας, ως προς την εξέλιξη του είδους), όχι μόνο του σύμπαντος αλλά και της ανθρώπινης μονάδας ως σύμπαν. Το ότι όμως δεν θα το μάθουμε ποτέ είναι μάλλον μέσα στις αρετές αυτής της προκλητικά ιδιοφυούς και αινιγματικής ταινίας η οποία μισό αιώνα μετά εξακολουθεί να επισκιάζει τα πάντα στο είδος της!

Σπύρος Γάγγας, Οκτώβρος 2016.

Featured image: https://www.pinterest.com/danilocheng/2001/

Text image: http://sbccfilmreviews.org/?p=9212

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s