Edvard Munch (Peter Watkins, Norway, 1974)

Δεν είναι καθόλου τυχαία ούτε υπερβολική η εκστατική αντίδραση του Ingmar Bergman προς αυτό το ρηξικέλευθο έργο βιογραφίας του σπουδαίου ζωγράφου Edvard Munch, διάρκειας 3 ½ ωρών. Ο Peter Watkins προαναγγέλλει το δημιουργία του ‘δόγματος’ που θα ενστερνιστεί αργότερα μεγάλο μέρος του νέου σκανδιναβικού σινεμά. Με εξαιρετική αναπαράσταση του Όσλο (Κριστιάνια τότε) του 19ου αιώνα, ο Watkins δε διστάζει να ενθαρρύνει τους ηθοποιούς (εξ ολοκλήρου ερασιτεχνικό καστ –αδύνατο να το πιστέψεις βλέποντας τις ερμηνείες), κυρίως τον υπέροχα και καταθλιπτικά όμορφο και εκφραστικό Geir Westby ως Munch, να κοιτάζουν την κάμερα αποκαλύπτοντας τη γραμματική της ταινίας και κλητεύοντας το κοινό να αναστοχαστεί και να συναισθανθεί το δράμα μιας ολόκληρης κοινωνίας, ανταμώνοντας στο βλέμμα του Munch και των υπόλοιπων χαρακτήρων οικείες καταστάσεις και συναισθήματα –αυτά που στο τέλος και στη κορύφωση της καλλιτεχνικής του δημιουργίας ο Munch δηλώνει ότι έχει απολέσει. Πρόσωπα ωχρά, δακρυσμένα και καταπονημένα: μανάδες που παλεύουν με τη τελευταία ικμάδα δυνάμεών τους, φυματικά μυξιάρικα να φτύνουν αίμα, μαζί κι ο Munch, υπηρέτριες να συνθλίβονται εργασιακά και κουβέντες γυναικών και ανδρών περί αναρχισμού και γυναικείας χειραφέτησης μέσα σε σύννεφα καπνού τσιγαρίλας και πίπας. Και όλα αυτά τα εμπόδια, μανιασμένος τροφοδότης της τρομακτικής τέχνης του Munch αλλά και του Watkins, ο οποίος κινηματογραφεί συχνά σε φλου και με μια κάμερα άλλοτε στατική και άλλοτε ευκίνητη, προκειμένου να εστιάσει τόσο στην κοινωνική καταπίεση, όσο και στη λανθάνουσα μετεξέλιξή της μέσα από τη δράση καλλιτεχνών και διανοούμενων.

Στην εποχή όπου η παιδική θνησιμότητα χτυπούσε ‘κόκκινο’ και η παιδική εργασία αντιστοιχούσε στις ώρες που είχε θεσπίσει ο νόμος για τους εγκληματίες, με ενήλικες όπου προκειμένου να έχουν την Κυριακή ελεύθερη έπρεπε να δουλεύουν τις υπόλοιπες ημέρες 16-17 ώρες, ο Munch με τον κύκλο ζωγράφων και ιδεολόγων καταπιάνεται με το θεμελιακό ερώτημα: η Τέχνη για τον άνθρωπο και τα κοινωνικά προβλήματα ή ως σκοπός καθεαυτός;

edvrdmnch2

Η δυστυχία του διαρκής μέσα από τη συντηρητική ανατροφή στο σπίτι, την παραπαίουσα υγεία των μελών της οικoγένειάς του, την συνεχή κατακραυγή κριτικών τέχνης προς το έργο του αλλά κυρίως μέσα από τον έρωτά του για την υπέροχη κοκκινομάλλα ‘Millie’ με την οποία η σύντομη σχέση θα τον στοιχειώσει μέχρι τέλους.

Η υλιστική ανθρωπολογία της εποχής –τη γνωρίζουμε ήδη από τον Max Stirner– συνοψίζεται στη διδασκαλία του αναρχικού Hans Jaeger περί σεξουαλικών ενορμήσεων, των συναισθημάτων του ιδίου του Munch που λούζονται από σκότος στον ψυχολογισμό μέσα από τον οποίο διαβάζει καλλιτεχνικά την κοινωνία, αλλά αργότερα και του Strindberg ο οποίος συμπληρώνει τον κύκλο διανόησης και δημιουργίας –συμμαχία ιερή και γήινη απέναντι σε μια συντηρητική κοινωνία που τους οδηγεί σε γρήγορο θάνατο (αυτοκτονία) ή αργό (ψυχιατρείο).

Το υπέροχο και περίπλοκα κεντημένο ταπισερί του Watkins δεν ολισθαίνει σε περιπλάνηση μουσείου, αν και πλήθος υπέροχων έργων του Munch παρελαύνουν από όλες τις φάσεις του βίου του με τις θλιμμένες αυτοπροσωπογραφίες του, τους ‘Βρυκόλακες’ (1893-94), το «Άρρωστο παιδί» (1885-86), την «Κραυγή» (1893), τη «Μελαγχολία» (1891) να αναβιώνουν στα πλάνα του δαιμονισμένου πινέλου που καυχιέται οργισμένα την υπεροχή του πάνω στον καμβά. Πλάθεται έτσι η δημιουργία τους παράλληλα με τις ψηφίδες του βίου του και τη διαζευκτική χρήση ήχου και εικόνας που επιστρατεύει ο Watkins για να αναπαραστήσει στην οθόνη τη φουρτουνιασμένη ψυχή του ζωγράφου.

Ένα απολύτως συνταρακτικό αριστούργημα το οποίο θέτει αμείλικτα κοινωνικά και καλλιτεχνικά ερωτήματα το Edvard Munch τιμά όχι μόνο τον σπουδαίο Νορβηγό καλλιτέχνη αλλά, κυρίως, τη δυνατότητα του σύγχρονου σινεμά να μεταμφιεστεί στην ψυχρή κοινωνία της εποχής εκείνης και τον ψυχολογικό της αναβρασμό της.

Σπύρος Γάγγας, Οκτώβριος 2016.

Featured Image: http://iceboxmovies.blogspot.gr/2009/09/edvard-munch-1974.html

Text Image: http://www.filmcomment.com/blog/art-of-the-real-edvard-munch-by-peter-watkins/

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s