The Colour of Pomegranates (Sergei Parajanov, USSR, 1969)

Σαν το νότισμα στο λευκό πανί από τους χυμούς του ροδιού και η ζωή του Parajanov. Κατηγορίες για λαθρεμπόριο, ομοφυλοφυλία (!), απόπειρα δωροδοκίας από τις σοβιετικές αρχές και φυλάκιση για κάποια χρόνια. Και το έγκλημα πίσω από τις προσχηματικές κατηγορίες; Η φόρμα φυσικά! Αυτό το υπέροχο avant-garde φολκλόρ το οποίο σε αυτή την ταινία έχει κατακτήσει την τελειότητα! Κάτι παραπάνω από ‘8 ½’ λοιπόν…

pomegranates2

Σφύζει από παγανιστικό χριστιανισμό (όπως πολλές σοβιετικές της σχολής ‘Tarkovsky’) και απόκρυφο απόθεμα φολκλόρ τούτο το έργο που αφηγείται τη ζωή του ποιητή του 18ου αιώνα Sayat Nova (παιδικά χρόνια, έρωτας, ενηλικίωση και η ‘σκιά των προγόνων’, μοναστική απόσυρση και παγανιστικός θάνατος με ‘όρνεα’ λευκά και εορταστικά). Η αντίσταση της αρμένικης σχολής εδώ είναι η ασυμβίβαστη και επιδεικτική άρνηση του νεωτερικού στοιχείου, βασισμένη στην ανιμιστική σχεδόν αποθέωση όλων των βουκολικών συστατικών: πρόβατα και γίδια μέσα στις εκκλησιές, μαλλί χυμένο στους αργαλειούς, ιχθύες και ‘νεκρή φύση’, στήθη αγνά προς θρέψη και τέρψη της κοινότητας, στίβες θεόρατων βιβλίων, τρεχούμενα νερά να αναβλύζουν από τα πέτρινα τείχη∙ Πάσχα ατελείωτο και Ανάσταση ψυχών. ‘Ανάσταση’ και των άψυχων όμως από την ευτελή εργαλειακή τους υποβάθμιση, η φόρμα του Parajanov: Μια οργανική ‘δημοκρατία των αντικειμένων’, όπου όλα έχουν ‘φωνή’ με Μούσα αιωνιότητας την ερωτική ένωση ποίησης και κινηματογραφικής φόρμας.

Η ένωση της ποίησης με την κινηματογραφική φόρμα εδράζεται στη στατική θέση της κάμερας και την αφήγηση (ή καλύτερα, τη ρήξη της) μέσα από tableaux vivants. Στατικοί και οι ηθοποιοί με συχνά το βλέμμα στραμμένο προς την κάμερα, έξοχος τρόπος υπονόμευσης της ταύτισης του θεατή με τα τεκταινόμενα, όχι όμως με τα αντικείμενα τα οποία λαμβάνουν εδώ κυρίαρχο ρόλο. Τα βιβλία στη νεροτριβή είναι σύμβολα της ψυχής και της ζωής και το ξεφλυλλισμά τους αποκαλύπτει στον νεαρό ποιητή πρωτοχριστιανικές παραστάσεις ζωγραφισμένες με τα δάκρυα της ζωής που ρέει από τις κολώνες του ναού, σαν αντανάκλαση της τέχνης του ίδιου του Parajanov, όπως φαντάζεται ο ίδιος τον εαυτό του. Η επιροή από τον περσικό πολιτισμό εμφανής όχι μόνο στην έμφαση του τάπητα αλλά και στην αρχιτεκτονική των τρούλων λίγο πάνω από το έδαφος πάνω στους οποίους χοροπηδά το παιδί-ποιητής. Παρόμοια επιροή από την Ασία επίσης και οι σκηνές με σχεδόν ινδική χορογραφία της γυναίκας ανάμεσα στα θεόρατα χαλιά που συνθέτουν ένα απόλυτο φολκλόρ σκηνικό. Στο ορθόδοξο και παγανιστικά εκστατικό θέαμα φύση, άνθρωπος και αντικείμενα συνυπάρχουν διαμεσολαβημένα το ένα από το άλλο. Ο μηχανισμός που τόσο ταλαιπώρησε τον Parajanov και ομοίους του είναι παρών εδώ (σαν καλοκουρδισμένες κούκλες κινούνται οι χαρακτήρες), αλλά έχοντας υπαχθεί στο σύμπαν μιας αρχαϊκής μεταφυσικής, η οποία με την σειρά της τίθεται ως αντίβαρο στη μη-μεταφυσική ιδεολογία κάτω από την οποία απεβίωσε ο Parajanov, αργά και με το βλέμμα στην παιδική ψυχή που ίπταται στον κόσμο των αγγέλων.

Η ζωοποιός παράδοση λοιπόν ως επανάσταση απέναντι στους σκαιούς ινστρούχτουρες∙ και το Πνεύμα, που μάλλον κατοικεί στο αρχαϊκό μεγαλούργημα του Parajanov, διαλαλεί ‘επιστρέφοντας στο μέλλον’ ότι τα πράγματα μπορεί, και πρέπει, να υπάρξουν και αλλιώς.

Σπύρος Γάγγας, Οκτώβριος 2016.

Featured image: http://visualmelt.com/The-Color-of-Pomegranates

Text image: http://www.listal.com/viewimage/308205

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s