The Insect Woman (Shohei Imamura, Japan, 1963)

Από τα πιο σπουδαία έργα του γονιμότατου Ιαπωνικού Νέου Κύματος το «Χρονικό Ιαπωνικής Εντομολογίας» (ο πρωτότυπος τίτλος) κυοφορεί, όπως και η ηρωίδα, το απόθεμα αντοχών και επινοητικότας της γυναίκας έχοντας όμως απεμπολήσει τον ιδεαλισμό στη προσέγγιση της εντομολογικής τρόπον τινά ανάβασής της στο βουνό της ζωής. Τα μαρτύρια πολλά αλλά όπως είπαμε η ιδεαλιστική δικαίωση έχει ουδετεροποιηθεί από την ακατάστατη αφήγηση και κινηματογράφηση και ως εκ τούτου παραχωρεί τη θέση της στο δέος προς τη γυναικεία ανθεκτικότητα αλλά και στη ξώφαλτση σκωπτική ματιά προς αυτή.

Με εναλλαγή από το παραδοσιακό στο αστεακό τοπίο ο Imamura κάνει μεν κινηματογραφική ανθρωπολογία με παρεμβαλλόμενα πλάνα αρχείου από ιστορικές κινητοποιήσεις και γεγονότα στη σύγχρονη ιστορία της Ιαπωνίας από το 1918 μέχρι το 1960, αλλά, συνάμα, αφαιρεί προς την επαναλαμβανόμενη επιστροφή στο ίδιο μοτίβο εσωτερίκευσης του ρόλου του θύματος το οποίο με τη σειρά του δεν κατανοεί καλά καλά πότε και πως μεταβάλλεται σε θύτη. Τα κοινωνικά μακροφαινόμενα λοιπόν ενώνουν τις ζωές της Τόμε και στο δεύτερο μέρος της κόρης της Νομπούκο αλλά κατά παράδοξο τρόπο δεν φαίνεται να ‘αγγίζουν’ σημαντικά την πρωταρχική σύσταση ορμών και ενστίκτων του είδους αλλά και της συλλογικής δεξαμενής αυθεντικού νοήματος.

insect-woman2

Επομένως, αυτό που διαδραματίζεται στην οθόνη είναι μια κριτική τόσο στην μοντερνοποίηση της Ιαπωνίας όσο και στην αισθητικά αψεγάδιαστη σκηνοθεσία του ‘οίκου’ ενός Ozu, με υπομόχλιο στο εγχείρημα αυτό τη σεξουαλική ορμή και τη ρήξη της ιδιοκτησίας, αφού δίχως βεβαιότητα πατρότητας η οικονομική αναπαραγωγή καθίσταται αδύνατη. (Είναι σχεδόν σίγουρο ότι κάπου στη κριτική της πατριαρχίας βρήκε χώρο να τρυπώσει ο Engels. Άλλωστε, σε άλλη ταινία του ο Imamura βάζει ένα χαρακτήρα να διαβάζει το «Έρως και Πολιτισμός» του Marcuse.) Στο παραδοσιακό πλαίσιο η γέννα πραγματοποιείται με πόνο, συναισθηματική ουδετερότητα έως και κυνισμό λόγω αναγκαιότητας. Η ανθρωπολογική και κοινωνιολογική πραγματικότητα περί καθολικής ισχύος των ταμπού γύρω από την αιμομιξία εξοπλίζει τον Imamura με τα επιστημονικά όπλα που θα του επιτρέψουν να άρει τη διάκριση φυσικής διαδικασίας και εκτροπής και μαζί με τις μπρεχτιανές τεχνικές (καθόλου φειδωλή η καταφυγή σε παγωμένα κάδρα τα οποία προάγονται σε εξαίρετο κινηματογραφικό συντακτικό) να αλλοτριώσει το κοινό του.

Μαζί με τον Naruse ο Imamura γελοιοποιεί επίσης και τις Βουδιστικές κάλτες στις οποίες καταφεύγει η ταπεινωμένη, αλλά σαν έντομο που αρνείται να ψοφήσει παρά τον ψεκασμό, Τομέ∙ ανθρωπάρια – ‘γκουρού’ οι οποίοι διαπλέκονται μέχρι το μεδούλι με το κύκλωμα πορνείας, κύκλωμα το οποίο τέμνει μεγάλο μέρος της αμφίσημης προσέγγισης του ιδιότυπου ‘γυναικείου’ βλέμματος του Imamura .

Η γυναίκα εδώ συμβαδίζει με την Ιαπωνία την ίδια και τη χαμένη ή, τουλάχιστον, την υπό διακινδύνευση αυθεντικότητά της. Κομβική προς αυτή την κατεύθυνση είναι η σκηνή όπου το ταξί στο οποίο επιβαίνει η Τομέ μπλοκάρεται από μια διαδήλωση Ιαπώνων ενάντια σε κάποια νέα συνθήκη ΗΠΑ-Ιαπωνίας∙ στο σχόλιο δικαιολόγησης της καθυστέρησης από τον ταξιτζή «τι να κάνουν, διαδηλώνουν γιατί πεινάνε» η απάντηση της ψευτοαστής πόρνης Τομέ είναι: «Και τι με νοιάζει εμένα»! Συνεπώς, και η χειραφέτηση της κόρης της Νομπούκο, όταν αυτή οδηγεί το ογκώδες τρακτέρ στις καλλιέργειες, προωθεί μεν την κοινή διαχείρηση του πλούτου, στη σκηνή όμως αυτή ο Imamura επικυρώνει με τον πιο εντυπωσιακό τρόπο χρήσης αλλά και υπονόμευσης μελό τεχνικών την επικράτηση των ορμών και την (επαν)εκκίνηση μιας νέας πορείας ανόδου στο Γολγοθά του ρυζιού. Δύσπεπτο ενδεχομένως, αλλά αριστούργημα από έναν μαιτρ κινηματογραφιστή των ‘βασικών μας ενστίκτων’!

Σπύρος Γάγγας.  Οκτώβριος 2016.

Featured image: https://alualuna.wordpress.com/2011/12/26/films-at-the-ica/

Text image: http://film.thedigitalfix.com/content/id/70641/the-insect-woman.html

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s