L’Avventura (Michelangelo Antonioni, Italy/France, 1960)

Ο Γερμανός κοινωνιολόγος και φιλόσοφος Georg Simmel (1858-1918) είχε συνδέσει τη γλυπτική του Auguste Rodin με τον ψυχολογισμό της νεωτερικότητας. Ο ‘Rodin’ λοιπόν του κινηματογράφου είναι ο Antonioni στις ασπρόμαυρες ταινίες του, διότι εκεί η γλυπτική έχει ανορθωθεί πλέον στην κινηματογραφική ουσία της. Σμιλευμένα με απαράμιλλη πλαστικότητα τα κοντινά του Antonioni, κυρίως στη μούσα του Ευρωπαϊκού σινεμά και ερωμένη του MonicaVitti, ‘ψυχολογικοποιούν’ (παρά πνευματικοποιούν, όπως του Dreyer) τα πρόσωπα και κυρίως τα βλέμματα τα οποία αναδεικνύουν μια νέα γραμματική του σινεμά. Η αρχιτεκτονική του Antonioni στα μακρινά πλάνα τοποθετεί τον ψυχολογισμό ως μεθοδολογία στο φυσικό χώρο και το αστεακό πλαίσιο, και με αυτόν τον μεγαλειώδη απλό τρόπο θέτει την κοινωνική και ιστορική του βάση.

Στην «Περιπέτεια» ο Antonioni παρατηρεί μια παρέα μεγαλοαστών, όπου κατά μια κορουαζέρια με ταχύπλοο και μια σύντομη στάση σε ένα ξερονήσι, μία γυναίκα από την παρέα, η μελαχροινή Anna, εξαφανίζεται μυστηριωδώς. Παρά την κινητοποίηση των αρχών η Anna δε βρίσκεται , η ‘απουσία’ της όμως πλανάται πάνω από την ‘περιπετειούλα’ του αρραβωνιαστικού της Sandro με την φίλη της Claudia (το ξανθό μαλλί της Monica Vitti όπου ανεμίζει και τα κοντινά σε αυτήν από την πλάτη έχουν υπερβεί όποια σχετική τεχνική αλλοτριώσης και έχουν μετατραπεί σε κανόνα κινηματογράφησης και έμφασης του ψυχικού στοιχείου, εφόσον το πρόσωπο και η έκφρασή του συνάγεται μόνο από την ‘εγκεφαλική’ οπτική γωνία του πίσω μέρους του κεφαλιου, από την κομψή κίνηση του κορμιού και το περιβάλλον). Η ξαφνική εξαφάνιση της Anna ισοφαρίζεται δραματουργικά από τη σεκάνς άφιξης στη κωμόπολη της σταρλετ (κι αυτή μελαχροινή) και από τη σύντομη και επιπόλαια χειρονομία της Claudia με μια μελαχροινή περούκα. Οι αναφορές στον Hitchcock είναι κάτι περισσότερο από σαφείς (στο Vertigo, δηλαδή) αλλά μέχρι εκεί. Το denouement δεν έρχεται ποτέ σε αυτή την «Αντι-Περιπέτεια», η οποία αφήνει κατά μέρος το φρενήρες χιτσκοκικό μοντάζ, δίνοντας διάρκεια στο πλάνο, έκταση αλλά και την αφαίρεση εκείνη που να επιτρέπει στον μοντερνισμό του Antonioni να μετατρέψει φυσικά τοπία και κτίρια σε ψυχικές καταστάσεις.

avventura2

Χαρακτηριστικές προς αυτή την κατεύθυνση η σπουδαία σεκάνς αναζήτησης της Anna στο νησί, όπως και αυτή η συγκολονιστική με την παρουσία της Claudia έξω από το αστυνομικό τμήμα με καμιά εικοσαριά νοματέους να την «γδύνουν» με το βλέμμα τους και σαν τσακάλια να την προσεγγίζουν κανά- δυό από αυτούς, με τον Antonioni να τη φιλμάρειαπό την πλάτη σαν περιπατητική αγαλματένια παρουσία. Ο ‘σωτήρας’ της Sandro δεν είναι όμως τίποτα άλλο από τα ντόπια λιγούρια συμπυκνωμένα σε μια αστική μορφή γόη (τέτοιος ήταν και ο Gabrielle Ferzetti  που τον ενσαρκώνει), αφού κι αυτός δε θρήνησε και πολύ την Anna, θεοποιώντας αμέσως τη ξανθιά Claudia πριν ερωτοτροπήσει παρηκμασμένα με τη μελαχροινή στάρλετ που μοιάζει στη Claudia. Πολλοί άντρες λιμπίζονται μια γυναίκα = ένας άνδρας με την ίδια ματιά προς όλες τις γυναίκες. Εξίσωση φανταστική σε σύλληψη (ή και μόνο ψυχολογικά υπαρκτή) με κοινό παρονομαστή το κινηματογραφικό βλέμμα και την πύρρειο νίκη της μοντέρνας γυναίκας με τη συγχωρητική και κατευναστική της συγκατάβαση.

Πρόκειται για ένα πραγματικά ιδιοφυές σινεμά στο οποίο το γεγονός ότι «τίποτα δε συμβαίνει» στην υπόθεση της ταινίας μετατρέπεται στο «συμβαίνουν τα πάντα» στο επίπεδο της πρωτοποριακής φόρμας. Η «περιπέτεια» λοιπόν βρίσκεται στα κάδρα με τα ποικίλα σημαινόμενα και στα μακρόσυρτα πλάνα που χαϊδολογούν την πραγματικότητα και την φωτογραφική της αναπαράσταση, όπως το χέρι του γλύπτη την σμιλευμένη μαρμάρινη επιφάνεια, δίνοντας την πρωτοβουλία νοήματος στον χώρο. Αποκορύφωμα της κινηματογραφικής φιλοσοφίας του «βλέμματος» και αριστούργημα κινηματογράφησης!

Σπύρος Γάγγας, Νοέμβριος 2016.

Featured Image: http://www.siskelfilmcenter.org/lavventura

Text Image: https://celluloidwickerman.com/2014/03/03/lavventura-michelangelo-antonioni-1960-a-curious-distance/

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s