The Enigma of Kaspar Hauser (Werner Herzog, W.Germany, 1974)

Οι περιπτώσεις «άγριων παιδιών» που βρέθηκαν στη φύση στερημένα από την ανθρώπινη επικοινωνία και συνεπώς δίχως κάποια έννοια κοινωνικού εαυτού, ούτε υποκειμενικού αλλά ούτε και εαυτού με πτυχές οι οποίες να πηγάζουν απο διυποκειμενικές σχέσεις, έχουν προβληματίσει κατά καιρούς τους κοινωνικούς επιστήμονες. Εδώ ‘προβληματίζουν’ και τον Herzog, ο οποίος μέσω της μορφής του Κάσπαρ Χάουσερ (πραγματική ιστορία από το 1828) βρίσκει άλλη μια ευκαιρία προκειμένου να αποτυπώσει έναν κόσμο πέραν του επιστημονικού προβληματισμού και της τυπικής λογικής, είτε ως κλάδου της φιλοσοφίας είτε ως συμβατικής λογικής της αρχής της κοινωνίας, δίχως φυσικά να πέσει στην παγίδα της ‘εξωτικής’ ματιάς προς την ετερότητα την οποία καυτηριάζει. Ο πρωτότυπος τίτλος («Ο κάθε άνθρωπος για τον εαυτό του και ο Θεός εναντίον όλων») είναι ακόμα πιο αινιγματικός και βουτηγμένος στη ρομαντική μεταφυσική από την οποία αλιεύει ο Herzog και η οποία εμφανίζεται ως προμετωπίδα: “Μα δεν μπορείς να ακούσεις το απαίσιο ουρλιαχτό γύρω σου το οποίο οι άνθρωποι αποκαλούν σιωπή;”

Αρτιφανής αρχή η νέα του πορεία ανάμεσα στα κοινωνικά όντα, πρώτα στο σταύλο και έπειτα στην κωμόπολη της γερμανικής υπαίθρου με τη σταδιακή του κοινωνικοποίηση-σταύρωση. Η απόκοσμη παρουσία του Κάσπαρ, άλαλου και άκαμπτου (σαν άγαλμα με μια επιστολή στο χέρι τον βρίσκουν οι κάτοικοι στη πλατεία), θα σημάνει και την αποκάλυψη της κοινωνίας και των ηθών εκείνων που την κρατούν όρθια (σε αντίστιξη με την έκκεντρη στάση του Κάσπαρ) και η οποία όμως στο φακό του Herzog δεν δαιμονοποείται ούτε η ίδια. Φυσικά μέσω του Κάσπαρ και αυτού που ονομάζεται επιστημονικά divergent thinking (η μη-γραμμικότητα στη διανοητική διαδικασία η οποία δεν υπάγεται σε προκαθορισμένες απαντήσεις – λύσεις), όχι μόνο αναδεικνύεται η ‘παιδική’ ψυχή και η αθωότητα αλλά και η αποκάλυψη του κόσμου μακριά από την ‘πολιτιστική’ της συστηματοποίηση μέσα από την πρακτική υιοθέτησης και εκπαίδευσης στις τέχνες και τα γράμματα των “ευγενών αγρίων». (Εξαίρετη, από τις πολλές σε αυτό το έργο, η σεκάνς του Λόρδου, ο οποίος αφού παρουσιάζει το ‘έκθεμα’ και προστατευόμενό του Κάσπαρ, αφηγείται της επίσκεψή του στην Ελλάδα, ρομαντικοποιώντας κάθε της στιγμή.)

enigma-boat

Δεν μπορώ λοιπόν να φανταστώ άλλη Χριστολογία της ετερότητας καμωμένη καλύτερα από αυτό το συνταρακτικό έργο που είναι σαν να μην έχει φτιαχτεί από άνθρωπο αλλά από άλλη ύλη και ενόραση, σαν κι αυτή των ονείρων και ονειροπολήσεων του Κάσπαρ – (Χέρτζογκ). Ο Bruno S. (ο οποίος υποδύεται τον Κάσπαρ, έχοντας ο ίδιος περάσει πάνω από 20 χρόνια σε ιδρύματα και φυλακές [!]) αποτελεί μάλλον μια από τις πιο αγιοποιημένες και συγκινητικές μορφές στο celluloid∙ έρχεται στην πόλη από τον σταύλο, εξανθρωπίζεται, ταπεινώνεται και «σταυρώνεται». Τα όνειρά του και η απίθανή αποτύπωσή τους (Βεδουίνοι στη Σαχάρα, ο Καύκασος και οι Ιρλανδοί προσκυνητές στην ανάβαση στο Γολογοθά που βασιλεύει ο Θάνατος), υπό τους ήχους των Albinioni, Pachelbel και στην εναρκτήρια σκηνή του Orlande de Lassus, υπογραμμίζουν την τραγικότητα της πορείας του Κάσπαρ, δίχως το αντίβαρο του εξαιρετικού κυρίου Ντάουμερ ο οποίος τον ‘υιοθετεί’ να μπορεί να αποτρέψει το ζηλόφθονο μοιραίο.

Οι ταξινομήσεις της κοινωνίας παραμένουν ανέπαφες και ‘επιστημονικά’ τεκμηριωμένες μετά την νεκροψία∙ αυτό που δεν ταξινομείται είναι ο κουρνιαχτός της παρόδου του Κάσπαρ σε ένα κόσμο, όπου το νόημα έχει αφεθεί σε γραφειοκράτες και στην «υπέροχη» αναφορά των πορισμάτων τους…Απύθμενης ομορφιάς και δέους αριστούργημα!

Σπύρος Γάγγας, Νοέμβριος 2016.

Featured Image: https://mubi.com/films/the-enigma-of-kaspar-hauser

Text Image: https://screengrabsaz.wordpress.com/2015/11/07/the-enigma-of-kaspar-hauser/#jp-carousel-84688

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s