All My Good Countrymen (Vojtĕch Jasný, Czechoslovakia, 1968)

Βραβευμένο στις Κάννες το αριστούργημα του Jasný πιστοποιεί την εξαιρετική τέχνη και τη γενναιότητα των δημιουργών του ανατολικοευρωπαϊκού σινεμά όταν αυτοί εξέθεσαν τον ανορθολογισμό του υπαρκτού σοσιαλισμού, τόσο στον οικονομικό σχεδιασμό, όσο και στην εγγενή ανελευθερία του.

Η εναρκτήρια σεκάνς του Jasný δεν προαναγγέλλει απλώς τον εικαστικό θρίαμβο που θα ακολουθήσει και την σκηνοθετική μαεστρία με την οποία στήνονται τα επεισόδια στα χρόνια από το 1945 έως το 1957 που διανύει η ταινία, αλλά και το συμπαγές και με αυτοπεποίθηση διανοητικό υπόβαθρο του σκηνοθέτη της. Σε αυτήν, λοιπόν, παρατηρούμε τον Očenáš (καταπληκτική η ομοιότητα με τον Jean-Paul Sartre) να διευθύνει μια χορωδία, παίζοντας ο ίδιος όργανο. Πέρα από το φιλμάρισμα της σκηνής όταν ‘ανακοινώνεται’ η αυθεντικότητα των χωρικών, οι στίχοι συμπυκνώνουν την εγελιανή και μαρξική φιλοσοφία της ιστορίας στραμμένη προς τη Σταλινική της εσχατολογία. Τραγουδούν λοιπόν οι χωρικοί για τη δημιουργία του σύμπαντος και την ανθρώπινη δράση στην ιστορία, με τους αγώνες, τους κόπους και τις σφαγές που έχουν διαδραματιστεί ανά τους αιώνες. Η τομή στην ιστορία και η ‘επανεκκίνησή’ της όταν οι άνθρωποι φώναξαν «Αρκετά!» σηματοδοτείται από τον Κόκκινο Στρατό, την κατάκτηση–απελευθέρωση χωρών όπως η Τσεχοσλοβακία και η κολεκτιβοποίηση του παραγωγικού πλούτου (σημειωτέων, η ταινία ολοκληρώθηκε λίγο πριν την σοβιετική εισβολή). Αυτή η αναπάντεχη εκκίνηση της ταινίας με το περιεχόμενο αυτό να υμνείται με ελεγχόμενο ενθουσιασμό από τη χορωδία θέτει εντυπωσιακά τη μετάβαση από μια εξωτερική προς μια εσωτερική τελεολογία (πχ. είναι αναγκαίο η ‘προϊστορία’ ενός πλανήτη που δημιουργήθηκε τυχαία με το ανθρώπινο είδος όπου μοχθεί, επίσης τυχαία, και υπό εκμετάλλευση, να λάβει τη μορφή της χειραφετημένης και πλήρους κοινωνικοποιημένης παραγωγής του πλούτου, έτσι ώστε υπό αυτούς τους (ελεύθερους) όρους να ξημερώσει η (πραγματική) Ιστορία. Μόνο που για τον Jasný και τους ρυτιδιασμένους αγρότες του το Συλλογικό Υποκείμενο που ανέλαβε αυτόν τον ρόλο, αποδεικνύεται αναποτελεσματικό, ανίκανο και απάνθρωπο.

all-my-good-countrymen

Οι αρετές της ταινίας πολλές και ποικίλες: από την εξαιρετική έγχρωμη φωτογραφία των τοπίων, τα ζεστά καλοθρεμμένα χωριάτικα πρόσωπα, τις παχουλές και φιλήδονες Τσέχες που φαντασιώνουν τη νομή των προνομίων του δυνητικά ανερχόμενου κομματάρχη, τις σκηνές χορού με την άφθονη μπύρα να κυλά στα ποτήρια, τη διονυσιακά φολκλόρ ζωγραφική στους τοίχους και τα χοροπηδητά  στο μαύρο πάτωμα που δονείται, τις εξαιρετικές σκηνές ξεπαστρέματος των εραστών της κοκκινομάλλας χήρας, μέχρι τους χρωματιστούς ‘δαίμονες’ που εμφανίζονται στο τέλος της ταινίας ως το πολιτιστικό απόθεμα που δεν ξεφορτώνεται εύκολα η Κομμουνιστική Εποχή.

Συνδέοντας την εναρκτήρια με την καταληκτική σεκάνς, διαπιστώνουμε το πόσο καλά γνωρίζει ο Jasný το θνησιγενές Πρόταγμα του περιβόητου ‘Υπαρκτού Σοσιαλισμού’ και την εκατόμβη με την οποία ‘επέβαλλε’ την κοινωνικοποίηση των μέσων παραγωγής: Εισαγωγή επί ιστορικής σκηνής με τυμπανοκρουσίες και ωδές στα Σοβιέτ και αποχώρηση με την απορία τι πήγε στραβά στη σχέση ντετερμινισμού και ελευθερίας κατά την ποδηλατάδα στο δειλινό. Η αρετή της ταινίας είναι η διαμεσολάβηση, καθώς τα μέλη του κόμματος είναι συγχωριανοί και ποτέ δεν αφαιρείται η ανθρώπινή τους διάσταση ή τα διλήμματά τους. Την προγενέστερη κοινοτική ενότητα επιχειρεί να διασώσει η νοσταλγική ματιά του Jasný.

Θερμό, αγαπητικό, πολιτικά οξύ και χορταστικό στο μάτι έργο, αφού μάλλον κουβαλάει κάτι από το ρεύμα του Φωβισμού. Έκρηξη αισθήσεων και ιδεών!

Σπύρος Γάγγας, Νοέμβριος 2016.

Featured Image: http://london.czechcentres.cz/programme/travel-events/vsichni-dobri-rodaci/

Text Image:http://www.kviff.com/en/programme/film/297411-all-my-good-countrymen/

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s