The Round Up (Miklos Jancsó, Hungary, 1965)

Το πολιτικό σινεμά του Jancsó αποτελεί μια κινηματογραφική γλώσσα από μόνο του. Ο μεγαλύτερος χορογράφος του κινηματογράφου ως προς την διαχείριση του πλήθους και του μακρόσυρτου πλάνου προσεγγίζει τους πολιτικούς αγώνες στη χώρα του μέσα από μια ποιητική, συμβολική και, σε αυτό το εξαιρετικό έργο, ρεαλιστική αφήγηση. Μακριά από αστεακά τοπία η δράση της συλλογικότητας εκτυλίσσεται αποκλειστικά στις αχανείς πεδιάδες της ουγγρικής υπαίθρου. Ποτέ άλλοτε, ίσως με την εξαίρεση του Eisenstein, δεν κινηματογραφήθηκε το συλλογικό υποκείμενο (η κοινωνία ή η κοινότητα, δηλαδή) με τέτοια αφοσίωση. Η διαφορά στη μεθοδολογία είναι όμως χαώδης. Ο Eisenstein δουλεύει με την πυκνότητα των κάδρων στην αγωνιστική σχεδόν σύνθεσή τους μέσα από τον δυναμικό του μοντάζ, ενώ ο Jancsó προτιμά το μοντάζ και την κομψά χορευτική κίνηση του πλήθους και των χαρακτήρων εντός του μεγάλης διάρκειας πλάνου.

Στο σημαντικό αυτό έργο ο Jancsó αφουγκράζεται το επακόλουθο της ουγγρικής εξέγερσης του 1848 με στόχο την ανεξαρτησία από τη παρακμάζουσα δυναστεία των Αψβούργων. Τα γεγονότα διαδραματίζονται το 1868 όταν κάποιες ένοπλες ομάδες ανταρτών συνεχίζουν τον αγώνα απέναντι στο Αυστροουγγρικό Στέμμα. Οι οικείες εικόνες που έχουμε από το Guantanamo και το Abu Ghraib εισάγονται από νωρίς με τους φυλακισμένους, και με κουκούλες στα κεφάλια, να «προαυλίζονται» πριν κλειδωθούν στα κελιά-κοτέτσια –πρακτικώς, σε διαρκή απομόνωση. Η επεισοδιακή δομή του έργου με τον δωσίλογο ή τους αντάρτες που συλλαμβάνονται και αυτοπαγιδεύονται υπηρετείται με αποδραματοποιημένη συστηματικότητα και τις εξάρσεις να προκύπτουν σχεδόν αποκλειστικά από την αριστουργηματική κίνηση της κάμερας και τη mise-en-scène.

roundup4

Τα τοπία που εκτείνονται μπροστά στους αιχμαλώτους, και γενικά στους χαρακτήρες του Jancsó, λίγο συνδέονται με κάποια προοπτική ελευθερίας και σίγουρα, ως νοητικές καταστάσεις, ο αχανής τους ορίζοντας μοιάζει με έναν άλλο, επίπεδο ορίζοντα δυνατοτήτων, όπως τον αντανακλά η αδιάφορη προς την ιστορία φυσική αιτιότητα. Επί της ουσίας όμως σηματοδοτούν ένα επιπλέον επίπεδο ψυχικού εγκλεισμού, καθώς δεν υπάρχει κτίσμα στον ορίζοντα. Με τα καταπληκτικής πλαστικότητας πλάνα της υπαίθρου και τα άρτια καδραρίσματα των χαρακτήρων ο Jancsó αποδραματοποιεί τα τραγικά γεγονότα και εγκαινιάζει ένα πρωτοφανές σινεμά του αντι-ήρωα. Οι αλυσσοδεμένοι έγκλειστοι ντυμένοι με προβιές εκτελούνται δίχως μουσική υπόκρουση, με τον γδούπο στο έδαφος να υπογραμμίζει την κατάσταση της φύσης στην οποία επιστρέφουν άκλαυτοι και άθαφτοι. (Ανατριχιαστικές οι σκηνές αυτοκτονίας κάποιων ανταρτών, καθώς και αυτή του μαστιγώματος με τις βέργες της γυναίκας που τόλμησε να το σκάσει –γυμνή φυσικά αφού η βία και η σεξουαλικότητα φέρουν εσωτερική λογική σχέση: πάμπολλα τα ιστορικά παραδείγματα, αρχής γενομένης από τις αρχαίες ανθρωποθυσίες μέχρι το γδύσιμο των κρατουμένων σε Άουσβιτς, γκουλάγκ και Αμπού Γκράιμπ πριν το βασανισμό η την εκτέλεσή τους. Μόνιμο μοτίβο, επίσης, το διαρκές κελάηδισμα των πουλιών που απομυθοποιούν οποιαδήποτε υποψία ρομαντισμού.

Ιδιοφυές το τέλος με το δράμα να λαμβάνει, όπως σε κάθε αυταρχικό καθεστώς, τελετουργικές διαστάσεις. Τομή ως προς την κινηματογραφική γραφή και ‘αυτοκρατορικό’ πολιτικό σινεμά ως προς την επαναστατικά εικαστική ματιά στα ιστορικά μεγέθη, τη συλλογικότητα και την ανωνυμία του θανατικού έως ότου εγκαθιδρυθεί η μηχανιστική τάξη πραγμάτων, όπως στους τίτλους της αρχής έχουν προαναγγείλει τα σχέδια όπλων και μηχανών…

Σπύρος Γάγγας, Νοέμβριος 2016.

Featured Image: http://worldscinema.org/2015/09/miklos-jancso-szegenylegenyek-aka-the-round-up-1966-2/

Text Image: http://facets.org/pages/cinematheque/pics/jan2009/jancso/

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s