The Joke (Jaromil Jireŝ, Czechoslovakia, 1969)

Με το σενάριο να είναι διασκευασμένο από τον ίδιο τον Milan Kundera ο Jireŝ κινηματογραφεί με καυστικό τρόπο το κομμουνιστικό καθεστώς, δίχως εκπτώσεις ή με συγκαλυμμένο τρόπο, αλλά κατά μέτωπο, σαν το μέτωπο του Ludvik Jahn που σπιλώνεται από τους συμφοιτητές του (αυτούς που ανήκουν στο Κόμμα) στο πανεπιστήμιο.

Γυρισμένη εν μέσω του τυφώνα των γεγονότων της Άνοιξης της Πράγας η ταινία αρχίζει νωρίτερα το 1950 και αποτυπώνει με τον φρέσκο και ακατέργαστο ρεαλισμό του Νέου Κύματος την πορεία του ταλαίπωρου επιστήμονα όπου το χάριν αστεϊσμού σημείωμα που έγραψε στην εκλεκτή της καρδιάς του Marketa, αλλά και μέλους του Κομμουνιστικού Κόμματος,  ανέφερε το εξής:

«Ο οπτιμισμός είναι το όπιο του λαού. Το «υγιές πνεύμα» βρωμά ηλιθιότητα. Ζήτω ο Τρότσκυ! Δικός σου, Ludvik.»

Η «αγαπημένη» του όμως (θα μπορούσε κάλλιστα να είναι μια από τις γυμνές φιγούρες που σατιρίζουν οι φοιτητές στο πανεπιστήμιο) το παραδίδει στους φοιτητές-κομματάρχες και, ως συνέπεια, ο Ludvik αποβάλλεται από το πανεπιστήμιο με μοίρα πλέον προδιαγεγραμμένη. Ο Jireŝ καταφεύγει σε αρχειακό υλικό από τις μεγαλοπρεπείς παρελάσεις και από κομμουνιστικο-φολκλόρ εορτασμούς, προκειμένου να εκθέσει με μοχλό την αδιάψευστη πραγματικότητα τον μηχανιστικό (σαν τα μηχανικά αγαλματίδια των τίτλων έναρξης) συντονισμό των πολιτών από το κόμμα προς την «κατασκευή» της ευτυχίας, δηλαδή της οργανικότητας (σύμβολο αυτής είναι το φολκλόρ, άλλωστε και στη περίφημη καρτ ποστάλ που θα του στοιχήσει τόσο). Αυτός ο κεντρικός σχεδιασμός όμως, όπως γνωρίζουμε, δεν υφίσταται και δεν είναι αρκετή προς αυτόν τον στόχο ούτε η μακρόχρονη θητεία του Ludvik στα στρατόπεδα εργασίας με την ολοκληρωτική λογική. Ο Ludvik αλλοτριώνεται από τον κομματικό επαναπρογραμματισμό και ‘απιθώνεται’ στην ενασχόληση με τη μουσική στην κακόφωνη επαρχιακή μπάντα.

joke2

Η επανεκκίνησή του στη καθημερινότητα έχει πλέον άλλη αφετηρία (τη μουσική) και άλλη πρόθεση –την εκδίκηση απέναντι στο φίλο του που τον πρόδωσε, η οποία και θα πραγματοποιηθεί μέσω της αποπλάνησης της φιλενάδας του. Εξιλέωση στο τέλος δεν υπάρχει καθώς σε μηχανικά ελεγχόμενες συνειδήσεις η απόδοση δικαιοσύνης αποδεικνύεται, όπως κι εδώ, κακόγουστο αστείο.

Πικρό και πειθαρχημένο αφηγηματικά στην οργή του «Το Αστείο» έχει κρυμμένες κινηματογραφικές αρετές με παράλληλη αφήγηση και όμορφα πλάνα∙ η μεγάλη του αρετή όμως είναι όχι μόνο η κινηματογραφική αλλά και η πολιτική σύνδεση του επιπέδου της ατομικής ευτυχίας (και ελευθερίας) με αυτό της συλλογικής «ηθικοποίησής» της, την οποία υποτίθεται πως υπαγορεύει κάποια a priori Αρχή. Καθόλου αστείο…

Σπύρος Γάγγας, Νοέμβριος 2016.

Featured Image: http://ggrenster.tumblr.com/post/42653064480/latest-film-ive-watched-the-joke-jaromil-jires

Text Image: http://www.ceskatelevize.cz/porady/26248-zert/

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s