Hannah Arendt (Margarethe von Trotta, Germany/Luxembourg/France, 2012)

Το στοίχημα που κερδίζει η σπουδαία γερμανίδα σκηνοθέτρια είναι ότι αποτολμώντας ένα κινηματογραφικό έργο για μια σπουδαία μορφή της σύγχρονης πολιτικής φιλοσοφίας κατορθώνει να μεταφέρει στο θεατή την υπαρξιακή σχέση του φιλοσοφικού στοχασμού με την αλήθεια και την κατάρριψη του μύθου ότι αυτή η πάλη με τις έννοιες δεν έχει συγκρούσεις ή δύσκολες και με μεγάλο ρίσκο αποφάσεις.

Η εμπειρία της Hannah Arendt, της γερμανοεβραίας που γλύτωσε στο παρά πέντε τη μεταφορά της από το γαλλικό στρατόπεδο συγκέντρωσης στα γερμανικά κρεματόρια, κατά τη διάρκεια της παρακολούθησης της δίκης του Adolf Eichmann στην Ιερουσαλήμ λειτουργεί ως καταλύτης φιλοσοφικού αλλά και υπαρξιακού επαναπροσδιορισμού. Έχοντας ήδη γράψει για τη ριζοσπαστική φύση του Κακού στη μνημειώδη μελέτη της για τον ολοκληρωτισμό και έχοντας ήδη αντιμετωπίσει μύδρους λόγω του εξισωτισμού ναζισμού – σοβιετικού ολοκληρωτισμού που της απεδώθη, η Arendt βλέπει στον Eichmann την «κοινοτοπία του Κακού» και αναθεωρεί την σχέση της τόσο με άλλους φιλοσόφους, όπως ο Hans Jonas, όσο και με την εβραϊκή κοινότητα στο Ισραήλ και στις ΗΠΑ (λόγω της ανάδειξης του αμφιλεγόμενου ρόλου των εβραϊκών συμβουλίων και τον υποτελή τους ρόλο που συνέβαλλε, κατά Arendt, στην ασύλληπτη έκταση του Ολοκαυτώματος).

eichmann

Ο κοινός όμως παρονομαστής που προκύπτει και αναδύεται ανατριχιαστικά είναι η αδυναμία αξιολόγησης των συνεπειών μιας πράξης πρώτα φυσικά από τον Eichmann (ο οποίος δεν σκεπτόταν, όπως ομολογεί, αλλά εκτελούσε τη δουλειά του τμήματός του), τον Heidegger (με την πραγματεία του για το σκέπτεσθαι και από τον οποίο η Arendt έμαθε την τέχνη του φιλοσοφείν, ο οποίος εξαπέλυε πύρινους αντισημιτικούς λόγους ταυτιζόμενος ιδεολογικά με τον εθνικοσοσιαλισμό) αλλά και τελικώς την ίδια την Arendt (η οποία υποτίμησε τον βαθμό εμπλοκής του Heidegger με το ναζισμό). Αυτό το ‘τρίγωνο’ της μπαναλιτέ του κακού με τις χαώδεις φυσικά διαφορές μεταξύ των τριών πρωταγωνιστών εξετάζει υπομονετικά, θεατρικά σχεδόν, η von Trotta.

Η von Trotta γνωρίζει τα κόλπα της κινηματογραφικής φόρμας, εδώ, ωστόσο, επιλέγει ένα δραματουργικά επίπεδο τρόπο αφήγησης με υποβλητική ατμόσφαιρα η οποία έχει κάτι το απόκοσμο στην κοινοτοπία των πλάνων, υιοθετώντας ίσως και η ίδια την μορφή του Κακού προκειμένου να το κατανοήσει. Το νυχτερινό πλάνο της Νέας Υόρκης με το οποίο κλείνει η ταινία αποδεικνύεται τόσο μυστηριακό υπό το πέπλο του Κακού, προκαλώντας δέος αντίστοιχο με αυτό της μαγνητισμένης φοιτήτριας Hannah κατά τη διδασκαλία της ‘πρωταρχικής’ και ‘σκοτεινής’ φιλοσοφίας από τον πλέον αμφιλεγόμενο διανοούμενο του 20ου αιώνα.

Σημαντικό έργο για τον κόσμο των ιδεών το οποίο διαψεύδει περίτρανα κάθε απλουστευτική διατύπωση περί πλήρους διαχωρισμού της θεωρίας από την πράξη και δη την πολιτική…

ΥΓ. Σε όσους αρέσουν οι Joy Division προσέξτε στις σκηνές αρχείου από τη δίκη του Eichmann τον μάρτυρα που μιλάει για το Auschwitz περιγράφοντάς το σαν τον «πλανήτη με τις στάχτες». Πρόκειται για τον K-Tzetnik 135633, συγγραφέα του περιβόητου House of Dolls (1955) το οποίο περιγράφει τη σεξουαλική κακοποίηση των γυναικών στον, κατ’ εκείνον, διαβόητο «Τομέα της Ηδονής» (Joy Division) του Auschwitz. Αυτό διάβασε ο Ian Curtis. Τα υπόλοιπα τα έχουμε ακούσει και απολαύσει…

Σπύρος Γάγγας, Νοέμβριος 2016.

Featured Image: http://lounge.obviousmag.org/quando_meus_botoes_respondem/2014/01/hannah-arendt-banalidade-do-mal-freud-e-marcuse.html

Text Image: https://ellenandjim.wordpress.com/2014/05/20/margarethe-von-trottas-hannah-arendt/

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s