Summer with Monica (Ingmar Bergman, Sweden, 1952)

Τα έργα που ανήκουν στην πρώιμη περίοδο του Bergman έχουν εξαιρετικό ενδιαφέρον για τον τρόπο με τον οποίο αναδύεται η υπαρξιακή προβληματική που θα χαρακτηρίσει τα μετέπειτα μεγάλα του αριστουργήματα. Στο «Καλοκαίρι με τη Μόνικα» όμως δε μιλάμε απλά για ένα πρώιμο έργο (για την ακρίβεια στο τέλος της πρώιμης περιόδου) ενός μεγάλου δημιουργού, αλλά για ένα ποιητικό, λυρικό, αισθησιακό και σκοτεινό κινημτογραφικό κόσμημα του οποίου η λαμπρή σκηνοθεσία και φωτογράφηση το τοποθετούν σε ανώτερη ιεράρχηση.

Η αναρχική και «επαναστατική» έξοδος από την αλλοτριωμένη εργασία (Χάρυ) και την ύπουλη «εργασία» της ασθένειας η οποία τείνει να ξεπαστρέψει, μετά τη μητέρα, και τον πατέρα, αλλά και η απόδραση από την κακοφωνία μιας προλεταριακής οικογένειας (η περίπτωση της Μόνικα) με ένα πατέρα πληθωρικό, αλλά πότη και βρούτο, πραγματοποιείται διονυσιακά και εορταστικά στο υπέροχο νησάκι κοντά στη Στοκχόλμη. Η κάμερα του σπουδαίου Gunnar Fischer εστιάζει στους νεαρούς εραστές σε ένα καλοκαίρι όπου το νερό έχει την τιμητική του. Απαστράπτων από τις αχτίδες του ήλιου, ζωοποιό σα μητρική κοιτίδα όπου βαπτίζονται τα αισθησιακά κορμιά των δύο νέων (υπέροχο το πλάνο στο γυμνό κοριτσόπουλο), το νερό περιβάλλει τον έρωτα του νεαρού ζευγαριού, όχι όμως μόνο με την ικανότητα να λειαίνει βραχώδεις επιφάνειες, κάμπτωντας συνάμα τα νευράκια του ανώριμου έρωτα, αλλά και να σκάει με αδιάφορη μανία στον ταλαιπωρημένο βράχο. Ο ρομαντισμός λοιπόν που περικλείει την καλοκαιρινή περιπέτεια ξερβράζει, όπως το κύμα, τη σκοτεινή του πλευρά με τον ανορθολογισμό να «σκάει» από το πουθενά με τη μορφή της καταστρεπτικής μανίας του «ressentiment» από τον διπλανό «ρομαντικό» περιηγητή. Το γρονθοκόπημα που ακολουθεί «θυμίζει» στη Μόνικα και τον Χάρυ τι σημαίνει πραγματικά, και με την υπαρξιακή συνέπεια που απαιτείται, μια ολοκληρωτική παράδοση στον ρομαντισμό. Η πείνα, η πολιτιστικά εκλεπτυσμένη απουσία άλλων γεύσεων, η «παρουσία» του χρήματος δια της απουσίας του και η εγκυμοσύνη της Μόνικα επισπεύδουν την τάχιστη (όπως το ταχύπλοο που οδηγεί ο Χάρυ) επιστροφή στις συμβάσεις της κοινωνίας και τον πολιτισμό. Ο οικογενειακός βίος όμως με τις συνακόλουθες πραγματιστικές του δεσμεύσεις έχει διαλυτικές τάσεις τις οποίες ο βραχύβιος και εκστατικός έρωτας αδυνατεί να νοηματοδοτήσει.

monica3

Η μπρεχτιανή επιρροή στον Bergman κάνει την εμφάνισή της σε εκείνο το υπέροχο ¾ en face της Μόνικα, όπου αφού την έχει «ανάψει» –με τα δύο τσιγάρα που αλληλοτροφοδοτούνται με φλόγα– ο ξανθός γόης στο καφέ, εκείνη στρέφεται προς την κάμερα, με βλέμμα λάγνο, ενοχικό και καταφατικό συνάμα, καθώς το φόντο σκοτεινιάζει, εναρμονιζόμενο με το σκοτάδι από το οποίο πηγάζουν οι ορμές.

Η ταινία ανήκει ολοκληρωτικά μάλλον στην εκκολαπτόμενη τότε Harriet Anderson η οποία μεταμορφώνει αυτό το αυθάδες και «μάγκικο» κοριτσόπουλο σε «κύριο» του εαυτού της –σκληρή και αμετανόητη, παρατώντας άνδρα και παιδί όταν ο Χάρυ αναπαρήγαγε την πατρική βία η οποία στοίχειωσε την παιδική της ηλικία. Ο καθρέπτης της ψυχής, όπου διατηρείται ακόμα η ανάμνηση του απαλού και θρεπτικού κορμιού της Μόνικα μέσω και του θυληκού τέκνου που κάρπισε, θα δώσει μια τελευταία αντανάκλαση καλοκαιρινού φωτός στον Χάρυ, πριν αυτή αποκατασταθεί από μια άλλη, αυτή των μεθυσμένων και τρεκλιζόντων ηλικιωμένων που αργά αργά κυριεύουν τον βίο του…

Απαράμμιλο αριστούργημα που ενσταλάζει ζωή σε κάθε κάδρο, σε κάθε κίνηση…

Σπύρος Γάγγας, Νοέμβριος 2016.

Featured Image: https://sites.google.com/site/ilmiocinema/Home/Registi/ingmar-bergman/monica-e-il-desiderio

Text Image: http://www.janusfilms.com/films/1402

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s