L’ Eclisse (Michelangelo Antonioni, Italy, 1962)

«Η Έκλειψη» θα μπορούσε να θεωρηθεί ως ίσως η πληρέστερη κινηματογραφική σπουδή πάνω στο ζήτημα της σύγχρονης αλλοτρίωσης με άξονες την τεχνολογία, το χρήμα και την ανθρώπινη επικοινωνία (πάντα διαμεσολαβημένη από αντικείμενα, ακόμα και για το ίδιο το φιλί) ή μάλλον την έκλειψή της. Για τον Antonioni, κινηματογραφικά,  η νεωτερικότητα συνυφαίνεται στην ίδια την ατομική ταυτότητα μέσα από τη διάσταση του χώρου και του (κοινωνικού) τρόπου με τον οποίο αυτός έχει ταξινομηθεί.

Η εναρκτήρια σεκάνς προαναγγέλει την γεωμετρική προσέγγιση του Antonioni, κυρίως όμως την μεγέθυνση του μπανάλ καθημερινού στιγμιότυπου της σιωπής δύο εραστών μετά από το καυγαδάκι και τη μετάθεση της απουσίας αυτής στα αντικείμενα τα οποία (μια στίβα βιβλίων, ένας μίνι ανεμιστήρας, το επιτραπέζιο γλυπτό και η θέση του στο κάδρο του οποίου ο φύση αλλάζει καθώς φιλμάρεται από διαφορετική γωνία) μεταβάλλονται σε ψυχικά σημαινόμενα λόγω της εξέχουσας λειτουργικής τους σημασίας για τη σύγχρονη εποχή, αλλά και λόγω της αδυναμίας αφαίρεσης της ψυχικής κατάστασης από τον χωρικό προσδιορισμό. Η αστική κοινωνία δομείται ως εξατομικευμένη μέσα από τον μονισμό της ιδαιτερότητας της ύπαρξης και της εκτεταμένης εξάρτησής της από το αντικειμενοποιημένο πνεύμα. Υπό αυτή την έννοια τα αντικείμενα τείνουν, όχι μόνο να σημασιοδοτούν λειτουργικά και εργαλειακά την καθημερινή περιπλάνηση στο αστεακό τοπίο (φανταστική σε σύλληψη η σκηνή όπου η Vittoria ανοίγοντας τις κουρτίνες αντικρύζει το μεταμοντέρνο τερατούργημα που υψώνεται απέναντι και εκτοπίζει ήδη την έννοια του προνεωτερικού θαυμάζειν, αντικαθιστώντας τη με τη μπλαζέ διύληση των ερεθισμάτων του εργαλειακού Λόγου), αλλά και να μετατοπίζονται στο επίκεντρο της προσοχής του υποκειμενικού βλέμματος και αγγίγματος.

 antonioni_leclisse_2

Στη σεκάνς ερωτοτροπίας της με τον Piero (ένας αγγελικός Alain Delon) η Vittoria συνδέει άθελά της τη μοντέρνα γυναίκα με την αναγεννησιακή ή αυτή της ρωμαϊκής εποχής (αλήθεια, τι υπέροχο εύρημα το σκίσιμο στο φόρεμα από το αδέξιο φιλί του Piero το οποίο μετατρέπεται σε ρούχο εποχής) συνειδητοποιεί το φορτίο της παράδοσης και της κάποιας ενοχής της παγιδευμένης (πολλά τα φιλμαρίσματα της Vittoria πίσω από κιγκλιδώματα συν το αλυσιδωτό κολιά στον κατάλευκο λαιμό της) μοντέρνας γυναίκας. Η ματιά εδώ είναι αμφίσημη (κορυφαία η γραμματική του βλέμματος από τη Vittoria) και δύσκολο να αποφανθούμε αν η Vittoria είναι μπλαζέ και δεν θίγεται από τη χυδαία εμπορευματοποίηση της γυναικείας σεξουαλικότητας επειδή, ως χειραφετημένη, την έχει υπερβεί ή, αντιθέτως, επειδή υπερισχύει ο ταξικός/αστικός της προσδιορισμός ο οποίος ως μπλαζέ ματιά στα ποικίλα ερεθίσματα αδυνατεί να αξιολογήσει ορθά. Αν η μοντέρνα γυναίκα αισθητικοποιείται ως προς την ενδιάμεση θέση της στο πρόταγμα της νεωτερικότητας οι άνδρες αποδομούνται, τόσο στη περίπτωση του διανοούμενου Riccardo όσο, κυρίως εδώ, ως προς τον πανέμορφο αλλά αξιολύπητα επιφανειακό χρηματιστή ο οποίος αναρωτιέται για το πόσο θα κοστίσει η επισκευή της σπορ Alfa Romeo παρά για το θάνατο αυτού που την έκλεψε. Στον επίπλαστο κόσμο της κερδοσκοπίας (ιδιοφυής η σκηνή παλινδρόμησης του «παίκτη» που έχασε μονομιάς 5 εκατομμύρια και ζωγραφίζει λουλουδάκια στη χαρτοπετσέτα) η Vittoria μπορεί να «δει» ότι ο κερδοσκοπικός καπιταλισμός μοιάζει με αγώνα μποξ και όχι με τον περίφημο ανταγωνισμό περί του οποίου τυρβάζουν οι υπέρμαχοί του (ακόμα και ο Piero δε γνωρίζει που πάει το χρήμα όταν χάνεται στο χρηματιστήριο -ως simulacrum, όπως θα θεωρούσε ίσως και ο Baudrillard) την ίδια στιγμή όμως που δεν μπορεί να απεγκλωβιστεί από τον «εξωτισμό» της ματιάς της προς το πολιτισμικά έτερο -πάγιο μοτίβο της κριτικής του Antonioni.

Νομίζω ότι «Η Έκλειψη» αποτελεί κορύφωση για την κινηματογραφική τέχνη λόγω της αρτιότητας της αφαιρετικής ματιάς και την κινηματογράφησης του στιγμιότυπου (μια οικοδομή, ένα ποτιστικό στο γρασίδι, μια όψη μόνο του ανθρώπινου προσώπου, το ίδιο το καδράρισμα όχι μόνο ως αισθητική πρωτοβουλία αλλά ως κοινωνική μοίρα, το τρεχούμενο νερό στον αγωγό ομβρίων υδάτων που «πότισε» λίγο αργότερα την αισθητική του Tarkovsky) μέχρι το πιο τολμηρό ίσως φινάλε στην ιστορία του σινεμά με την κινηματογράφηση των αντικειμένων στην «Ατομική Εποχή» και την έκλειψη όχι μόνο του φυσικού φωτός αλλά και των ίδιων των πρωταγωνιστών!

Από τα μεγάλα αριστουργήματα της τέχνης και όχι μόνο της 7ης

Σπύρος Γάγγας, Νοέμβριος 2016.

Featured Image: https://www.criterion.com/films/928-l-eclisse

Text Image: https://antonioni9.wordpress.com/category/1962-leclisse/

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s