Pickpocket (Robert Bresson, France, 1959)

Από τους πιο αφαιρετικούς και λιτούς ως προς τη δραματουργία σκηνοθέτες, ο Robert Bresson στο έργο «Ο Πορτοφολάς» συναθροίζει πολλά από τα ζητήματα γύρω από τα οποία πλάθεται το αποκαθαρμένο περιβάλλον προκειμένου αυτά να αναδυθούν δίχως περιττές λεπτομέρειες ή υποκριτικές εξάρσεις. Τα ζητήματα αυτά είναι κυρίως η ιδιότυπη χριστιανική ηθική και το ζήτημα της λύτρωσης μιας αμαρτωλής ψυχής, το συνεχές ύλης-πνεύματος το οποίο μετατρέπεται σε κεντρική ιδέα στο μπρεσσονικό στυλ, το χρήμα και η κυκλοφορία του, η διάβαση μέσα από πόρτες με τη διαλεκτική της υπέρβασης να σηματοδοτεί κάθε τέτοια μετάβαση των χαρακτήρων στο χώρο.

Ο Μισέλ ξέμεινε από ηθικούς αρμούς αλλά δεν φείσθηκε ευκαιριών διάπραξης αδικημάτων ή ακριβέστερα κάποιας συμμετοχής του στη διασπορά του Κακού. Παρά την επίκληση της φτώχειας, ο Μισέλ επιλέγει «ελευθέρως» το Κακό και μάλιστα θέτει και καίρια ερωτήματα ως προς το μετα-ηθικό επίπεδο του Θεού βάσει του οποίου κρινόμεθα:  «Με ποιόν κώδικα θα κριθούμε;» Ζώντας σε μια τρώγλη, ως μοναστικός ασκητής περιστοιχισμένος από βιβλία, ο Μισέλ (ο οποίος θα βουτήξει περιστασιακά και στον σπάταλο ηδονισμό ενός Λονδίνου) έχει βρει κι αυτός, μέσα στον σχετικισμό προοπτικών τις νεωτερικότητας, το προγραμματικό μανιφέστο πορτοφολάδων του George Barrington (1755-1804), διαβόητου ιρλανδού πορτοφολά. Αυτό είναι μάλλον το ζήτημα, δηλαδή η λύτρωση από τον σχετικισμό που διαδίδει το Κακό ως Καλό, και το πως η ελεύθερη βούληση δεν θα επιλέξει το Κακό. Ως κλήτευση σωτηρίας παρουσιάζεται η Ζαν (σπάνιας ομορφιάς η Marika Green που την υποδύεται) αλλά και η τιμωρία της αλαζονείας του Μισέλ, καθώς του «παίρνει το πορτοφόλι» η αστυνομία –ικανότερος παίκτης όλων. Η φυλακή –πάγιο θρησκευτικό μοτίβο της δυστυχισμένης ψυχής– και η επιστροφή του Μισέλ «στον εαυτό του» μέσω και της Ζαν λειτουργεί και ως πρόκληση θραύσης των δεσμών της συμβατικής θέασης του κινηματογράφου.

pickpocket3

Πελιδνά τα πρόσωπα των μπρεσσονικών χαρακτήρων-ομοιωμάτων, όπως εκείνος τους ονόμαζε -και όχι ηθοποιούς. Η φαινομενολογική «εποχή» που αφαιρεί τον πληθωρισμό περιττών λεπτομερειών του συμβατικού τρόπου κινηματογραφικής αναπαράστασης της πραγματικότητας, προκειμένου να φθάσει στην ουσία του «προσώπου» ή εδώ, πιο κοινωνιολογικά, στην πρωταρχική κατασκευή του «κοινωνικού» μέσα από τις μη αναγώγιμες περεταίρω μορφές αλληλεπίδρασης, βρίσκει στον Bresson τον αξιότερο κινηματογραφικό της πρεσβευτή. Τα πλάνα, όπως πάντα στο σινεμά του Bresson, τεμαχίζουν τους χαρακτήρες με έμφαση στα χέρια, τα κάτω άκρα –σπανιότερα– και τη μέση. Τα πρόσωπα είναι πάντα αποδραματοποιημένα (και αγιοποιημένα) και παραχωρούν τη δράση με τον λιτό τους λόγο στον τρόπο απεικόνισης των πραγμάτων: Δράση με όλη τη σημασία του όρου οι σκηνές με την εκμάθηση ή εφαρμογή των κόλπων των πορτοφολάδων. Φανταστική δε σε σύλληψη η μετωνυμία στον ιππόδρομο όπου στο κάδρο βλέπουμε το ήμισυ του προσώπου του συζύγου ενός ζευγαριού μεγαλοαστών να κοιτά με το κιάλι τον τερματισμό και τον Μισέλ να ληστεύει κάτω από τη μύτη τους τη γυναίκα του –κοντόφθαλμη αστική τάξη που θρέφεται οπτικά από το θέαμα. (Τρομακτική σκηνή ως μπρεσσονική κριτική του σινεμά του θεάματος!)

Υλιστικό έργο εμποτισμένο από το Θείο όπως το αισθάνεται ο κορυφαίος «θεολόγος» του σινεμά, Robert Bresson!

Σπύρος Γάγγας, Νοέμβριος 2016.

Featured Image: http://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-pickpocket-1959

Text Image: https://aestheticsofthemind.com/2012/04/09/pickpocket/

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s