Marketa Lazarová (František Vláčil, Czechoslovakia, 1967)

Ποιητική, βίαιη και σκοτεινή, όπως αρμόζει στη δεδομένη ιστορική εποχή, η σχεδόν τρίωρη και βραβευμένη ταινία του Vláčil επιστρέφει στο χιλιοειπωμένο μοτίβο του έρωτα δύο νέων υπό αντίξοες συνθήκες, αυτή τη φορά στο Μεσαίωνα και στις χιονισμένες στέπες της κεντροευρωπαϊκής υπαίθρου. Έργο εποχής λοιπόν με τον έρωτα να αναδύεται μέσα από κτηνώδη ένστικτα και τον βιασμό να μετατρέπεται σταδιακά σε έλξη η οποία προσκρούει στις προκαταλήψεις, στη διάχυτη βία, ή στα πρωτόγονα έθιμα. Θαμπή λοιπόν η αναλαμπή του Πνεύματος στα εχθρικά τοπία και τις αιμοσταγείς φατρίες.

Προσεγγίζοντας θεαματικά τη χομπσιανή «φυσική κατάσταση» των θρησκευτικών πολέμων, της μισαλλοδοξίας και της διαρκούς απειλής που απορρέει από τον «πολέμο όλων εναντίον όλων», το έπος του Vláčil κάνει διάνα, όχι μόνο ως προς την αξιοθαύμαστη ιστορική λεπτομέρεια αλλά ως προς αυτό που είναι πραγματικά δύσκολο να αποδωθεί σε ταινίες εποχής, δηλαδή το ηθικό και πνευματικό λυκόφως όπου οι λύκοι και τα αγριόσκυλα διαφεντεύουν τις υποθέσεις των ανθρώπων. Στο επίκεντρο της πλοκής η επώνυμη, κόρη του φύλαρχου Lazar. Ο πρωτογονισμός της έννοιας της τιμής αντί να σφηρυλατήσει συμμαχίες μεταξύ της φατρίας του Lazar και αυτής του Kozlik, οδηγεί σε έγκλημα και εκδίκηση: θεαματική και ανατριχιαστική η σκηνή αιφνιδιασμού του Lazar από τους Kozlik στο φυλάκιο του πρώτου με τους άρπαγες να σούρουν από το μαλλί τη Marketa… (Σκηνή -και όχι η μοναδική, νομίζω – που θα ανακατασκευαστεί  στο εφιαλτικό έπος του Elem Klimov 18 χρόνια αργότερα).

marketa2

Η αποσπασματική δομή της αφήγησης σε δύο μερη και επιμέρους κεφάλαια δε διακινδυνεύει τη συνοχή της πλοκής, καθώς η κινηματογράφιση αποτυπώνει τη λεπτομέρεια και την ατμόσφαιρα σε χορταστικά πλάνα πλησιάζοντας αρκετά την εντύπωση που δημιουργεί ένα σπουδαίο μυθιστόρημα. Η όμορφη Marketa είναι η ίδια η ζωή στις δαγκάνες όμως της Εκκλησίας και των κλαν με τις επίσης σκοταδιστικές νόρμες και ακατέργαστες ορέξεις τους. Η διττή όψη της φύσης, με το φως και το τρεχούμενο νερό να τα διαδέχονται τα όρνεα, τα αγρίμια του δάσους, οι ξεραϊλες και οι βάλτοι, πλαισιώνει το «παιχνίδι» της λαγνείας με την αιμομιξία και τις κυρώσεις που σφραγίζονται ανεξίτηλα στο σώμα.

Βαπτισμένο στον παγανισμό, το αριστούργημα του Vláčil πειραματίζεται με δαιμονισμένες κινήσεις της κάμερας, από τα ρωμαλέα travelling, τα ακραία κοντινά, τους ευρυγώνιους, το κυνηγητό με την κάμερα στο χέρι, τα «παγώματα» ή τα απροσανατολιστικά rolls. Κι όμως: Ο άκρατος μοντερνισμός δεν αφαιρεί ούτε στιγμή από τον ρεαλισμό των καταστάσεων ούτε όμως μετατρέπεται σε αυτάρεσκη επίδειξη δύναμης, αν και είναι τέτοια η βιρτουοζιτέ, όπου και αυτό να συνέβαινε θα του το συγχωρούσαμε. «Αδελφό» έργο, κατά κάποιο τρόπο με τον «Αντρέι Ρουμπλιώφ» του Tarkovsky, το Marketa Lazarová φωταγωγεί το σκοταδιστικό σύμπαν των επελάσεων, των διωγμών, της μισότρελλης κατάστασης όσων δεν μετέχουν στη βία αλλά εκτίθενται συνεχώς σε αυτή. Από τις πιο εντυπωσιακές σεκάνς, η επτάλεπτη με την επιστροφή του Kristian στο ρημαγμένο φυλάκιο και τον ίδιο να βυθίζεται στη παράνοια, δίνει απλώς τον τόνο σε αυτό το μεγαλειώδες έργο –από τα καλύτερα όλων των εποχών!

Σπύρος Γάγγας, Δεκέμβριος 2016.

Featured Image: http://zimbofilms.tumblr.com/post/96761990342/franti%C5%A1ek-vl%C3%A1%C4%8Dils-marketa-lazarov%C3%A1-1967

Text Image: http://giphy.com/search/marketa-lazarova

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s