Red Psalm (Miklos Jancsó, Hungary, 1971)

Συμμαχία του φολκλόρ με το επαναστατικό ιδεώδες στην αλληγορική ταινία του Jancsó όπου τα σχεδόν ερμητικά κλειστά σύμβολα ξεπροβάλλουν αναπάντεχα και απρόσμενα από κάθε πλευρά του κάδρου στα φημισμένα του μονοπλάνα. Στο περίτεχνο αυτό έργο οι εικόνες αναδεικνύονται σε λιτανία αφηγηματικού πλούτου με ιερή αποστολή την διάσωση της μνήμης του «μέλλοντος». Πιστός στην υλιστική φιλοσοφία και την κοινωνική θεωρία των Marx και Engels (όπως φυσικά και του Lukács), όπου οι πρωταρχικές ανάγκες είναι και οι πιο ριζοσπαστικές, εφόσον καθίστανται προϋπόθεση για τις υψηλότερες, ο Jancsó φιλμάρει το συλλογικό υποκείμενο στις ουγγρικές πεδιάδες κατά τους αγροτικούς αγώνες του 1890 απέναντι στους καπιταλιστές, έχοντας απέναντί τους και τους εγκαθιδρυμένους θεσμούς του στρατού ή της εκκλησίας.

red-psalm1

Στρατευμένο λοιπόν αλλά συναρπαστικό ως προς την εφευρετικότητα των κινήσεων της κάμερας και της ομορφίας των φλογερών εικόνων που πλάθονται, ο «Κόκκινος Ψαλμός» σφύζει από θρησκευτική εικονογραφία, βγαλμένη από έναν ειδωλολατρικό Χριστιανισμό τραγουδισμένο με σοσιαλιστικές ωδές και ύμνους. Και δεν θα μπορούσε να είναι πολύ διαφορετικά για μια φιλοσοφία της ιστορίας από τη σκοπιά των ηττημένων, κατατρεγμένων και όσων η εργασία δεν επιστρέφει σε αυτούς αλλά ιδιοποιείται από το κεφάλαιο. Υπό αυτή την έννοια η εσχατολογία του «όχι ακόμη» που υπογραμμίζει την ανθρωπότητα στο βαθμό που αυτή δεν έχει «επιστρέψει στο εαυτό της» -δηλαδή, ως ελεύθερος διαχειριστής του κοινωνικού πλούτου-  αποτελεί και τη θεμελιώδη αρχή της ταινίας.

Δεν κρύβει λοιπόν ο Jancsó τον πυρήνα της ταξικής πάλης και των πρόσκαιρων συμμαχιών που δημιουργούνται αλλά και της άλωσής τους (εντελώς συγκλονιστική ως προς το φιλμάρισμα αλλά και απρόσμενη η σκηνή της σφαγής των αγροτών από τους «αδελφούς» τους). Αισθητικά εκπληκτική η αντιπαραβολή μεταξύ των λουστραρισμένων και αγαλματένιων αξιωματικών και των γυμνών κοριτσιών του αγρού, όπου σαν μούσες της Ιστορίας, αποσύρονται από τα τεκταινόμενα, σε μια από τις κορυφαίες ίσως σε ολόκληρο το σινεμά ποιητικές σκηνές. Η διττή καταφυγή στη διαλεκτική «στολής» – «γύμνιας» φανερώνει όχι μόνο την αντίθεση της ζωής με την εξουσία της «φόρμας», αλλά υποδεικνύει και τη τελετουργική διάσταση της δολοφονίας –σταθερό μοτίβο στον Jancsó, Τη συναγωνίζεται δε η έξοχη σεκάνς στους χρυσαφένιους αγρούς τη λιακάδα όπου οι αγρότες γιορτάζουν τον πλούτο της γης –συλλογικά, χαρούμενα, ερωτικά, με τα φολκλορικά τραγούδια θεραπεία στα διαμπερή τραύματα της συλλογικής συνείδησης που καρτερεί…

Ο «Κόκκινος Ψαλμός» αξίζει πέρα για πέρα τον τίτλο του «Κομμουνιστικού Μανιφέστου» του κινηματογράφου και δύσκολο κάποιος να μην «εκπλαγεί» κινηματογραφικά ή να μη συγκινηθεί από τη σκηνή, προς το τέλος, του αιματοβαμμένου ρυακιού και της Ιστορίας που προχωρά μπροστά κοιτάζοντας (σαν Angelus Novus [Paul Klee] τον άγγελο της Ιστορίας όπως έγραφε ο Walter Benjamin) με τρόμο την «εκατόμβη» της «προ-ιστορίας» της ανθρωπότητας. Παλάμες «εσταυρωμένων» από τις οποίες αναβλύζει το αίμα «κοιτούν» σιωπηλές την κάμερα στην κορύφωση της μπρεχτιανής μεθόδου, σε αυτό το αριστούργημα από τη μακρινή εποχή όπου η συζήτηση για την ουτοπία είχε κάτι από την ιερότητα της «αρχής της ελπίδας» (Bloch).

Σπύρος Γάγγας, Δεκέμβριος 2016.

Featured Image: http://www.photogenie.be/photogenie_blog/blog/remembering-mikl%C3%B3s-jancs%C3%B3-long-take-his-early-oeuvre

Text Image: http://thecinemaofeasterneurope.blogspot.gr/2013/01/a-peasants-revolt-miklos-jancsos-red.html

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s