The Suspended Step of the Stork (Theo Angelopoulos, Greece/France/Italy, 1991)

Προφητική ταινία του Αγγελόπουλου με επίκεντρο τις ροές των μεταναστών, τον κοινωνικό αποκλεισμό, το ζήτημα της (εθνικής και εθνοτικής) ταυτότητας, τα πάσης φύσης σύνορα, κυρίως όμως αυτά των εθνών και τις ποικίλες ταξινομήσεις οι οποίες προέρχονται από αυτή την πρωταρχική γεωπολιτική «διάκριση».

Παρά τις εμβληματικές μορφές των Marcello Mastroianni και Jeanne Moreau, το έργο του Αγγελόπουλου, πιστό στο πρόγραμμα του σινεμά που θέτει στο επίκεντρο το συλλογικό υποκείμενο, τους τοποθετεί, επί της ουσίας, στο περιθώριο, αφού η σημασιοδότηση του «τόπου» και του «τοπίου» μέσω της οριοθέτησης («σύνορο») σταθεροποιείται από τις συλλογικές παραστάσεις και πρακτικές της κοινότητας, παρά από τα υποκείμενα, αν και η δράση τους μπορεί να αποτελέσει το έναυσμα για επαναπροσδιορισμό. (Αυτό ήταν και το «μέγα σκάνδαλο» την εποχή που προβλήθηκε η ταινία.) Η ιδεολογική όμως λειτουργία των «συνόρων» είναι μάλλον αυτή στην οποία στοχεύει η «μετέωρη» κριτική του Αγγελόπουλου –εσκεμμένα μετέωρη, αφού το ίδιο το «όριο» παύει να υφίσταται δίχως την πιθανότητα ή και προοπτική ακόμα υπέρβασής του και αντίστροφα η ίδια η ταυτότητα προϋποθέτει κάποια οριοθέτηση, κατά προτίμηση έλλογη.

Ο ακέραιος και συναινετικός βουλευτής (Mastroianni) ο οποίος αναζητείται μετά την ανεξήγητη εξαφάνισή του από τα πολιτικά πράγματα και από τα κοινά, εντοπίζεται από τη δημοσιογραφική και τηλεοπτική ομάδα του Αλέξανδρου. Αναζητώντας το «σπίτι» του, δηλαδή, τον «οίκο»-συμφιλίωση της ταυτότητας η οποία υπερβαίνει το δικό της ιστορικό και κοινωνικό αγκυροβόλιο, ο «πολιτικός» βρίσκεται πλέον στο πεδίο του πολιτικού (η συνοριογραμμή) εκτός όμως ρόλου, ισχύος και λόγου. Η παραδοξότητα της «νοσταλγίας» λοιπόν (είναι κάτι παραπάνω από εμφανές το νεύμα του Αγγελόπουλου, και θρησκευτικό, στη «Νοσταλγία» του Tarkovsky) λειτουργεί ως αφορμή για στοχασμό πάνω στην ίδια τη δυνατότητα της ένταξης (άλλωστε οι μετανάστες/πρόσφυγες αναπαράγουν τη βία των δικών τους διακρίσεων εντός ελληνικής επικράτειας, φυσικά σε συνθήκες μάλλον αμήχανες και «παγωμένες») και τη «νοσταλγία» της πραγματικής ταυτότητας πέρα από τα σύνορα, παρά κάποιας απολογίας του διεθνισμού, παρόλο που προς τα εκεί αγναντεύουν οι μετέωροι εργάτες πάνω στους στύλους ηλεκτροδότησης στο ωραιότατο φινάλε.

Η σκηνή του «μετέωρου» βήματος πάνω στη διαχωριστική γραμμή στη γέφυρα (που χωρίζει, ενώ επί της ουσίας η λογική της γέφυρας «ενώνει»!) παραμένει εμβληματική και αξιοποιεί υπέροχα το παράλογο της ύπαρξης πάνω στο όριο καθεαυτό με την γνώση αλλά και απορία –άλυτη, βαθιά υπαρξιακή και κοινωνιολογική– ότι η υπέρβασή του ορίου-συνόρου οδηγεί «αλλού», σε μια διαφορετική συλλογική ταυτότητα αλλά βεβαίως και στον θάνατο (εκτέλεση, πνιγμός στο ποτάμι).

stork3

Η εκτενής και βουβή σεκάνς του γάμου με την κοινότητα του χωριού χωρισμένη στα δύο από το ποτάμι-σύνορο εξηγεί, ως προς την αφαίρεσή της, τους λόγους για τους οποίους εκτιμάται τόσο πολύ το έργο του Αγγελόπουλου στην Άπω Ανατολή –εδώ, χειρονομία η σκηνή στον Mizoguchi. Η μουσική της Καραΐνδρου, παγωμένα δάκρυα όπως το ποτάμι που διασχίζει το κέντρο της Φλώρινας και η φωτογραφία του Αρβανίτη συμμετρική και ράθυμη, μετέωρη και εκείνη μεταξύ του κομψού μονοπλάνου και της αγγελοπουλικής εμμονής στην επιβράδυνση ακόμα και μέσα στο ίδιο το πλάνο –εξ ου και η υπερβολή της σκηνής στο νυχτερινό κέντρο με το διαπεραστικό και διαρκές βλέμμα της νεαρής κοπέλας.

Παρά τις όποιες αστοχίες το «Μετέωρο Βήμα του Πελαργού» αποζημιώνει με σπάνιες στιγμές ποιητικού κάλλους και αφορμής σοβαρού προβληματισμού, υιοθετώντας το ίδιο τη «μετέωρη» αποδραματοποίηση κατεξοχήν δραματικών γεγονότων και καταστάσεων, σαν την ενοχή του κινηματογραφιστή Αλέξανδρου προς την συναισθηματική αδιαφορία της κάμερας που φιλμάρει τις  «ζωές των άλλων» (Το πρόσφατο «νεκροταφείο» του Αιγαίου είναι και η εναρκτήρια σκηνή της ταινίας 25 χρόνια πριν…)

Σπύρος Γάγγας, Δεκέμβριος, 2016.

Featured Image: http://offscreen.com/view/the-suspended-step-of-the-stork_theo-angelopoulos

Text Image: http://stills.notcoming.com/2012-01-30

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s