Shame (Steve McQueen, Great Britain/USA, 2011)

Σημαντικό σύγχρονο έργο για την αλλοτρίωση στη μητρόπολη –διαρκές θέμα του αμερικανικού σινεμά– το «Ντροπή» ξεδιπλώνει τη διαπίστωση του σκαιού yuppie-αφεντικού του Brandon, «ο κυνισμός μετατρέπεται σε δέος», σε όχημα παρατήρησης της ξεχαρβαλωμένης μεγαλούπολης-κοινωνίας, αυτοαναφορικής και αυτοερωτικής.

Η πρώτη σκηνή επιβεβαιώνει και το συμπέρασμα: ο ναρκισσισμός ως αυτοαναφορικός μηχανισμός σεξουαλικής επίδοσης βλέπει τον «άλλο» ως ερέθισμα καθεαυτό, εθισμένος στη διέγερση που προκαλεί η αφαίρεση από το σχετίζεσθαι.

Κι επειδή το σχετίζεσθαι τίθεται στη βάση της διαδικασίας κοινωνικοποίησης, η ομίχλη –κι όχι μόνο στο λιμάνι– στο οικογενειακό παρελθόν του Brandon και της διαλυμένης συναισθηματικά αδελφής του Sissy παραδίδει στους δρόμους της Νέας Υόρκης έναν ακόμη σεξουαλικά ρωμαλέο αλλά συναισθηματικά ευνουχισμένο «δρομέα» των σκοτεινών γωνιών, των καταγώγιων ή των βρώμικων ιστοσελίδων που κρύβουν τη διαθεσιμότητα εναλλακτικών τρόπων σεξουαλικής ικανοποίησης. Η επίδειξη όμως της σεξουαλικής ελευθεριότητας δεν τέμνει οριζόντια τη διαστρωμάτωση του πληθυσμού της Νέας Υόρκης αλλά κάθετα αφού καθίσταται διάφανη στα πλάνα, ψυχικής ενδοσκόπησης αλλά και μη συνειδητής ενοχής και φόβου, σε όλες τις κοινωνικές τάξεις.

shame-03

Φόβος που περιλαμβάνει το ευρύ φάσμα των συμβιβασμών στις σχέσεις (ο Brandon δε βρίσκει νόημα στο γάμο ή στη μακροχρόνια σχέση), την απώλεια του φλερτ ή της απόλαυσης άλλων κορμιών αλλά και του κρυπτο-ομοφυλοφυλικού εαυτού του Brandon, κάτι που αποδίδεται ωραιότατα στο καθρέφτισμα όταν «τα χώνει» στην αδελφή του που απροειδοποίητα κάνει χρήση του λουτρού του. Είναι ο ίδιος άνθρωπος που εκνευρίζεται και αποκαλεί «ανώμαλο» τον γελοίο συνεργάτη/supervisor του όταν αυτός καταλήγει στο κρεβάτι με την αδελφή του και ο ίδιος επίσης που φωτίζεται από χαμόγελο και ευεξία όταν τον φλερτάρει η συνεργάτιδά του Elizabeth. Ο επιβήτορας όμως δε μπορεί να «λειτουργήσει», καθώς η μονοσήμαντη και φετιχιστικά «πραγμοποιημένη» επένδυση στο συγκεκριμένο μηχανισμό άντλησης αναγνώρισης (και φυσικά πρόκειται και περί αυτού όπως μαρτυρά η σκηνή όπου ο Brandon καυχιέται για τη σεξουαλική του δεξιότητα στη «βλάχα» αλλά και στον ευτραφή συνοδό της) χρεωκοπεί μονομιάς παρά την τεχνητή διέγερση που αρμόζει στους yuppies. Η σεκάνς (με δικαιολογημένη και άρτια υιοθετημένη αισθητική α λα Antonioni) στο κλασάτο διαμέρισμα με θέα το λιμάνι είναι σημαντική διότι ίσως υποδηλώνει και τον κοντόφθαλμο ορίζοντα ακόμα και της συμπαθούς και κούκλας Elizabeth όταν εκείνη θαυμάζει ως «ωραία θέα» τα παλιοσίδερα της προβλήτας στο ομιχλώδες λιμάνι: «Κυνισμός ως δέος», λοιπόν. Είναι τα ίδια τα «παλιοσίδερα»-Brandon εντός του διαμερίσματος όμως, του οποίου οι τεράστιες τζαμαρίες δεν το διαχωρίζουν και πολύ από το εξωτερικό περιβάλλον.

Με το ασυνείδητο να κάνει τούμπες όπως τα καρτούν κατά την αποχαύνωση του Brandon και της  Sissy μπροστά στην τηλεόραση, η παλινδρόμηση είναι δεδομένη στον φυγόκεντρο και αντι-τελεολογικό (η έμφαση στον σοδομισμό είναι και νοητικό τοπίο του Brandon) κόσμο. Ο McQueen γνωρίζει τα τεχνάσματα της σημειολογίας και η αφίσα «improving non stop» στο μετρό προσθέτει στην ατομικιστική ιδεολογία που συνενώνει εργασιακό περιβάλλον και σεξουαλική ενόρμηση∙ εντός του μετρό όμως βλέπουμε μια από τις ωραιότερες σεκάνς –υπέροχο το μουσικό μοτίβο– με το λάγνο φλερτ της νιόπαντρης ξανθιάς να συνοδεύεται πρώτα από ενοχή και έπειτα, στο τέλος της ταινίας, από καθαρή πρόσκληση. Κι αν έχει αλλάξει στο ελάχιστο ο Brandon μετά το τελευταίο σοκ, δεν έχουν αλλάξει οι υπόλοιποι που τώρα τον προσεγγίζουν επιβεβαιώνοντας το δόγμα της επίπλαστης και ατελέσφορης δέσμευσης στη σχέση.

O McQueen αποτυπώνει την πολεμική τέχνη της διέγερσης σε κάθε ευκαιρία, όπως στο νάιτ κλαμπ και το «πέσιμο» στη γυναικοπαρέα, τέχνη όμως που μετατρέπεται σε αυτοτιμωρία και διάλυση, ψυχική και σωματική, μέσω της συνεχούς και λυσαλλέας υποβολής του Brandon στην ηδονή της εξουθενωτικής αυτοτιμωρίας. Η απώλεια της ιεραρχίας στην εξίσωση «κυνισμός=δέος» αποτελεί και τη «ντροπή» σε αυτή την τολμηρή ηθική πραγματεία για τον μεταμοντέρνο, τεχνολογικά συνδεδεμένο αλλά ηθικά κατακερματισμένο, κόσμο με μια γενναία εμφάνιση από τον Michael Fassbender ως εξαρτημένου-ετερόνομου Brandon.

Σπύρος Γάγγας, Δεκέμβριος 2016.

Featured Image: http://www.electricsheepmagazine.co.uk/reviews/2012/01/10/shame/

Text Image: http://negrowhite.net/shame-cuando-sugerir-no-siempre-es-transmitir/

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s