I, Daniel Blake (Ken Loach, Great Britain, 2016)

Σε μεγάλη φόρμα ο σύγχρονος «ακτιβιστής» της εργατικής τάξης στο σινεμά Ken Loach σκηνοθετεί εδώ ένα από τα καλύτερα έργα του το οποίο εντυπωσιάζει όχι μόνο με τις γνωστής κλάσης νατουραλιστικές ερμηνείες (απίστευτο πως τα καταφέρνει!) αλλά και με την ακεραιότητα της πίστης σε κάποιες αρχές τις οποίες υπηρετεί και στις οποίες επιστρέφει δίχως ίχνος δογματισμού ή ηθικολογίας.

Όταν ο Daniel (μεγάλη ερμηνεία ο Dave Jones βγαλμένη από καλούπι Jean Gabin) αδυνατεί λόγω καρδιακού επεισοδίου να συνεχίσει να εργάζεται, τότε αρχίζει ένας καφκικός λαβύρινθος γραφειοκρατίας στο σύστημα κοινωνικής πρόνοιας το οποίο, παραγεμισμένο με έξοχους κομιστές της βρετανικής «ευγένειας» και αίσθησης του σεβασμού των ορίων, υποκρύπτει θεσμικό ανορθολογισμό αλλά και εξαναγκασμό. Σε παρόμοια οικτρή κατάσταση η μητέρα Katie (εξαιρετική η Hayley Squires), μόνη με τα δύο της ανήλικα παιδιά, η οποία σχεδόν καταρρέει στο κοινωνικό παντοπωλείο, εξαναγκάζεται –και δεν είναι αρκετή η κατανόηση του προϊσταμένου στο mini market από το οποίο κλέβει «κάτι» (σερβιέτες και αποσμητικό) για τον εαυτό της– σε πορνεία, προκειμένου να εξασφαλίσει τα βασικά ως προς την αξιοπρεπή διαβίωση στα παιδιά της και έτσι να αποκτήσει αυτοεκτίμηση. (Και πάλι εξαιρετικά ώριμη η ματιά του Loach στη σεκάνς στο «σπίτι».)

Η αναφορά της κόρης της Katie στο περιστατικό κοροϊδίας της από τους συμμαθητές της στο σχολείο για τα φτωχά και ταλαιπωρημένα παπούτσια της είναι βγαλμένη από το επιχείρημα του Adam Smith στο Theory of Moral Sentiments (1759) ως προς την αξιοπρεπή διαβίωση σε συνθήκες «ελεύθερης αγοράς», -η οποία δε στον A.Smith, δεν είναι, και καλώς, ποτέ πραγματικά «ελεύθερη». Αυτό είναι και το ράπισμα του Ken Loach στην απαιδευσιά των νεοφιλελεύθερων οι οποίοι υπό το δόγμα της «αγοράς» δεν είναι σε θέση, όπως κάθε δογματισμός,  να διακρίνουν τις θεμελιώδεις διαφορές στις προϋποθέσεις της αγοράς όπως τις συνέλλαβε ο πρωτεργάτης της πολιτικής οικονομίας –με βαριά ηθικά αντίβαρα όμως ως προς την «ελεύθερη αγορά». Είναι κι αυτή μια από τις εξαιρετικές στγμές έκθεσης της ασυναρτησίας του «do it yourself» καπιταλισμού, υπέροχα αλλά και πικρά δοσμένη στη σκηνή παρακολούθησης του σεμιναρίου συγγραφής βιογραφικού σημειώματος από έναν εκ των άπειρων μετριοτήτων των «ειδικών» στο management, ιεραπόστολου του φονταμενταλισμού της αγοράς, αγοράς η οποία δεν μπορεί, εκ της εννοίας αλλά και εκ της ιστορικής τεκμηρίωσης της «έννοιας», να δημιουργήσει θέσεις εργασίας!

i-daniel-blake-4

Η πολιτική θέση του Loach είναι γνωστή και δεδομένη. Ωστόσο, δεν υιοθετείται κάποια tout cours άρνηση του ‘συστήματος’ και των δρώντων που συμμετέχουν στους γραφειοκρατικούς και εξουσιαστικούς μηχανισμούς του, αλλά διασώζονται οάσεις αντίστασης και αλληλεγγύης. Δραματουργικά, έτσι όπως στήθηκε το σενάριο το μετέωρο τέλος αφήνει στον θεατή να προβλέψει την ετυμηγορία του ‘συστήματος’. Εάν αυτή ήταν θετική προς τον Daniel τότε ο Loach θα επιδίδετο σε μια απολογία του συστήματος και του κράτους, κάτι εκ διαμέτρου αντίθετο από την πορεία των χαρακτήρων και της δομής του συγκεκριμένου κοινωνικού πλαισίου. Εάν, αντιθέτως, ο Daniel δεν δικαιωνόταν –παρά τις ελπιδοφόρες διαβεβαιώσεις του υπαλλήλου σε αναπηρικό αμαξίδιο– τότε ο Loach θα ρίσκαρε τη δαιμονοποίηση του συστήματος και έτσι θα ‘έκλεινε’ και τις τελευταίες στρόφιγγες ελπίδας. Το ότι δεν το πράττει λοιπόν μας δείχνει ότι αυτό δεν είναι το ζητούμενο, αφού το ‘κακό’ έχει ήδη επέλθει λόγω της δαιδαλώδους γραφειοκρατίας.  Βάσει αυτού, το πόρισμα αποτελεί δευτερεύων ζήτημα.

Αριστουργηματική πραγματεία για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια αυτή η ταινία, «αφιερωμένη» από τον Loach στον πρωτογονισμό του νεοφιλελεύθερου neo-management και στις «παράπλευρες απώλειες» όσων η ιδιωτική ιδιοκτησία υπεκλάπη από τα αρπακτικά της αγοράς και της άλωσης του «κράτους πρόνοιας». Ή αλλιώς, η υπενθύμιση ότι το «αριστοκρατικό» – «αξιοπρεπές» Eγώ του κάθε «Daniel Blake» (φανταστική η σεκάνς διαμαρτυρίας του και αλληλεγγύης από τον άστεγο) ανήκει στον Πολίτη (citoyen) παρά στην υπαγωγή του στον Αστό (bourgeois)…

Σπύρος Γάγγας, Δεκέμβριος 2016.

Featured Image: http://www.edmontonfilmfest.com/events/i-daniel-blake-2/

Text Image: http://www.empireonline.com/movies/features/ken-loach-daniel-blake/

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s