Sansho the Bailiff (Kenji Mizoguchi, Japan, 1954)

Μεγαλειώδες ουμανιστικό σινεμά με στοιχεία ελληνικής τραγωδίας το «Επιστάτης Σάντσο» λογίζεται δικαίως ως ένα από τα δύο-τρία καλύτερα έργα του μεγάλου «φεμινιστή» σκηνοθέτη Mizoguchi. Η έμφαση στη «μοίρα» της γυναίκας στην Ιαπωνία τόσο στα έργα εποχής όπως αυτό, όσο και στα σύγχρονά του, δεν υιοθετεί την πορεία του φεμινιστικού κινήματος στη Δύση, αν και σε άλλες του ταινίες υπάρχουν αρκετές τέτοιες ομοιότητες. Στη δε περίπτωση του «Επιστάτη Σάντσο» η καταπίεση και η σκλαβιά τίθενται σχεδόν συμμετρικά για τα δύο φύλα με τους άνδρες να υποφέρουν εξίσου και σίγουρα πιο παραστατικά από το φεουδαρχικό σύστημα και τον σκληρό επώνυμο επιστάτη.

Γόνος ενός φωτισμένου κυβερνήτη, ο Zushiu μαζί με την μικρότερη αδελφή του Anju και τη μητέρα τους Tamaki (την υποδύεται η πολύ σπουδαία Kinuyo Tanaka) φεύγουν νύχτα από το προστατευμένο περιβάλλον ευγενικής τους καταγωγής, αφού ο κυβερνήτης και πατέρας τους εξορίζεται και αντικαθίσταται λόγω των μεταρρυθμιστικών του ιδεών που δε συνάδουν με τις εγκαθιδρυμένες ιεραρχίες. Έχοντας γαλουχηθεί από τον πατέρα τους στη φυσικοδικαϊκή αντίληψη περί ισότητας των ανθρώπων και με την ηθική προσταγή να θεμελιώνεται στον οίκτο για τους άλλους, ο Zushiu θα αποχωριστεί βιαίως μαζί με την αδελφή του τη μάνα του (σφύζει από λυρισμό και δύναμη η σεκάνς παραπλάνησής τους το ξημέρωμα με πανέμορφα πλάνα της ακτής και τα πριάρια να σείονται από τα παρακάλια της Tamaki) και θα πουληθούν ως σκλάβοι στον αδίστακτο επιστάτη Sansho δουλεύοντας στο τιμάριο με τον προβλεπόμενο καταμερισμό εργασίας ανά φύλο.

mizosanshoencounter

Ο Mizoguchi πλάθει μια αφήγηση βασισμένη σε χρονικά άλματα με τα παιδιά να αντέχουν μόνο εν μέρει την αξιακή κληρονομιά του πατέρα (ο Zushiu έχει υθοθετήσει σχεδόν εξ ολοκληρου τον κυνισμό και εγωισμό που θα του αποφέρει κάποια εύνοια στη κόλαση που ζει). Η σταδιακή αποδόμηση της εξουσίας του Sansho (υπέροχος «κακός» ο επίσης μόνιμος ηθοποιός του Mizoguchi, Eitarô Shindô) αρχίζει από την επιτυχημένη κατά το ήμισυ απόπειρα δραπέτευσης. Εδώ ο Mizoguchi φιλμάρει τη φύση μέσα από τα κρυστάλλινα πλάνα που προσφέρει απλόχερα η κάμερα του Miyagawa και παραδίδει στο κινηματογραφικό στερέωμα σπάνιας αρτιότητας κάδρα, όπως εκείνο το στατικό της φύσης με τις στάλες νερού να στάζουν από τον κορμό που «δακρύζει» και αυτή την κάθετη «κίνηση» ζωής στο εξαιρετικά καλαίσθητο πλάνο να την αναστατώνει σα σίφουνας ο Zushiu τέμνοντας οριζόντια την αστραφτερή αναλαμπή του υγρού στοιχείου. Σα δάκρυ λοιπόν το νεράκι που σταλάζει προαναγγέλει το θυληκό «στοιχείο» της απούσας αδελφής (άλλη μεγάλη του ιαπωνικού σινεμά η όμορφη Kyôko Kagawa), και της αυταπάρνησης στη μετέπειτα «ένωσή» της με το νερό σε εκείνους του μνημειώδεις εικαστικά ομόκεντρους κυματισμούς σε μια από τις πιο βουδιστικές εικόνες σε ολόκληρη τη φιλμογραφία του Mizoguchi.

Υπάρχουν κι άλλες εξαιρετικής σύλληψης και εκτέλεσης εικόνες σε αυτό το δίωρο δράμα, όπως η παροιμοιώδης σκηνή του φευγιού της λειψής οικογένειας μέσα στις καλαμιές ή αυτή της παράλληλης αφήγησης και τον μεν  Zushiu με την ετοιμοθάνατη υπηρέτρια στη πλάτη του στο κατάφυτο δάσος «δεμένο» οπτικά με τη σκηνή της μοίρας μιάς άλλης «κατάκοιτης», της τυφλής πια Tanaki στη πλάτη ενός χωρικού, προκειμένου εκείνη να απευθυνθεί στο πέλαγος ανζητώντας τα χαμένα της παιδιά.

Η «αφύπνιση» του Λόγου (προέρχεται κυρίως από τη θηλυκή συμπόνοια και θυσία της Anju) –την έχει αναγγείλει ως ιστορικό αίτημα ο αφηγητής στη πρώτη σκηνή– θα τελεστεί με κόπο, βία αλλά και τραγική απροσδιοριστία στα παιχνίδια της Μοίρας τα οποία ενσταλάζουν την κατάλληλη δόση καθυστέρησης στην πορεία προς την αυτονομία και την επανένωση, έτσι ώστε η πρώτη να διατηρεί αρκετά αμφίσημα χαρακτηριστικά (το εορταστικό όργιο των απελευθερωμένων σκλάβων στον οίκο του Sansho) και η δεύτερη να μένει καταδικασμένη στις επιβλητικές συνθήκες του (κοινωνικού) περιβάλλοντος σαν το τσουνάμι που σάρωσε ψυχές και σπίτια στο νησί Σάντο με την στωικότητα και θαλπωρή της συμπόνοιας μοναδικό ανάχωμα.

Με μυθικά τράβελινγκ και όγκο μπροστά στη κάμερα, ο Mizoguchi δημιουργεί ένα έξοχου ρυθμού και ηθικής πυκνότητας αριστούργημα για το φλογερό πάθος της ανθρώπινης αυτονομίας και χειραφέτησης!

Σπύρος Γάγγας, Δεκέμβριος 2016.

Featured Image: https://lifeandnothingmore.wordpress.com/2015/11/08/sansho-the-bailiff/

Text Image: http://www.actingoutpolitics.com/kenji-mizoguchis-sansho-the-bailiff-1954/

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s