Leviathan (Andrey Zvyagintsev, Russia, 2014)

Εκκωφαντική και επιβλητική υπενθύμιση της παρουσίας του ρώσικου σινεμά ανάλογη της ισχύος του βιβλικού κήτους που κοσμεί τον τίτλο της πραγματικά εξαιρετικής ταινίας, και σχεδόν συντριπτικής κριτικής στη μετα-κομμουνιστική Ρωσία. Το φαλαινοειδές που κείτεται επιβλητικά στο ακρογυάλι είναι ζωντανό όμως ως πολιτικός Λεβιάθαν όπως στον Thomas Hobbes. Μόνο που σε αντίθεση με την εκχώρηση των δικαιωμάτων στον κυρίαρχο μηχανισμό του κράτους προκειμένου να διασφαλιστεί η ειρήνη, ο μετα-κομμουνιστικός Λεβιάθαν α λα Πούτιν (συνέχεια του κομμουνιστικού γραφειοκρατικού κήτους) ξερνάει τον θετικιστικό φορμαλισμό στο δίκαιο, την «ιδεολογική» λειτουργία της Ορθόδοξης Εκκλησίας, τη διαφθορά και τη μαφιόζικη πρακτική πίεσης τήρησης των «συμφωνηθέντων».

Πανέμορφα πανοραμίκ και πλάνα εγκαθίδρυσης αποκαλύπτουν το αχανές και εντυπωσιακό τοπίο στα πολύ βόρεια της Ρωσίας, καθώς κι ένα απομακρυσμένο παραλιακό σπίτι όπου θα εκτυλιχθεί το δράμα όχι μόνο μιας οικογένειας αλλά και της ίδιας της σύγχρονης Ρωσίας. Τη μετάβαση από το μικροεπίπεδο στο μακροεπίπεδο θα την επιτύχει ο Zvyagintsev εφόσον πρώτα ελέγξει το πρωταρχικό πλαίσιο εκδίπλωσης των γεγονότων. Ο Nikolayi (αρχετυπικός Ρώσος με επιβλητική φυσική παρουσία) ζει σχετικά ήρεμα με τη φιλενάδα του Lilya (πανέμορφη η Elena Lyadova αλλά και «τσαλακωμένη» όπως απαιτούν οι περιστάσεις, φιλμάρεται απίθανα από τον Zvyagintsev και με σαφή αναφορά στον «Καθρέφτη» του Tarkovsky) και τον έφηβο γιό του, όταν ο δήμαρχος της επαρχίας αποφασίζει να απαλλοτριώσει τη γη του προκειμένου να εξυπηρετήσει κάποιον οραματιστή της «ανάπτυξης» στη περιοχή. Η δικαστική διαμάχη θα φέρει στο προσκήνιο τον δυναμικό δικηγόρο Dmitriy ο οποίος φαίνεται να «κρατά στο χέρι» τον δήμαρχο (όπως πρέπει ασύδοτος, αλαζόνας και μαφιόζος  ο Madyanov). Σε αυτήν την υποτυπώδη υπόθεση τα γεγονότα είναι λουσμένα με βότκα και κατάθλιψη σε ένα πεντακάθαρο, σχεδόν απόκοσμο –στα όρια του αρκτικού κύκλου– περιβάλλον όπου σε συνδυασμό με την δαιδαλώδη κρατική διαφθορά και δολοπλοκία –δηκτική η σκηνή της μηχανιστικής και με ρυθμό πολυβόλου ανάγνωση της ετυμηγορίας από τη δικαστίνα– η ανοιχτότητα των εκτάσεων και του ωκεανού συνοδεύονται από αποπνικτική κλειστότητα. Αυτό όμως φαίνεται να είναι και το επίτευγμα της ταινίας: Κοιτώντας ο μικρός κουρνιασμένος στο βράχο τα λείψανα του κήτους ή τη φάλαινα που βουτά στα βάθη του ωκεανού όπως την ατενίζει από τα απόκρημνα βράχια η Liliya, στην πραγματικότητα κοιτάζουν όλοι από τη θέση όχι εκτός κήτους, αλλά από τα σωθικά του κήτους-κράτους Λεβιάθαν, ανήμποροι να δραπετεύσουν από το αυταρχικό τέρας της θάλασσας. Σε αυτό το τέρας θα «εξαφανιστούν» και οι τέσσερεις, όσοι τόλμησαν να ορθώσουν ανάστημα και να τα βάλουν με τον σύγχρονο μηδενισμό (άλλη ωραία, προς το τέλος, κριτική στην ηθική της πίστης ως προς την υπέρβασή του).

leviathan2

Σε σημεία του ελεγειακό και ποιητικό, το «Λεβιάθαν» διατηρεί τον ρεαλισμό των καταστάσεων σε αξιοθαύμαστο σφιχταγκάλιασμα με την κοινοτιστική μεταφυσική που το συνδέει με τη δεξαμενή πλούσιων εικόνων και νοημάτων της σχολής Tarkovsky. Διατηρεί επίσης και τη δραματουργική έκθεση και ωραία πλοκή, ισορροπώντας κάτι παραπάνω από επιδέξια στο πολιτικό περιεχόμενο, στην ερωτική σχέση που διαμορφώνεται, στην ηθική πραγματεία και στη θεολογική αλληγορία με αξιοθαύμαστη κινηματογραφική αρχή «μεσότητας», δίχως ίχνος απόκλισης από το μέτρο.

Υπόδειγμα υποκριτικής με εναλλαγή εξάρσεων και υποβλητικής ερμηνείας, το «Λεβιάθαν» επικυρώνει ότι το μεγάλο σινεμά σήμερα είναι αυτό που διατηρεί ανοιχτό τον δίαυλο έμπνευσης με το σινεμά του 20ου αιώνα και δεν κατεδαφίζει ως Λεβιάθαν του αυταρχικού καιροσκοπισμού (άλλη εξαίρετη αναφορά στη «Θυσία» στο τέλος) τη «μνήμη» της εθνικής τέχνης και των θεμελίων που κληροδότησαν οι κορυφαίοι δημιουργοί του σοβιετικού σινεμά σε αυτούς που τολμούν, όπως ο Zvyagintsev, να ατενίζουν πέρα από τον «μηχανισμό»-Λεβιάθαν! Πέρα για πέρα εντυπωσιακό σινεμά!

Σπύρος Γάγγας, Δεκέμβριος 2016.

Featured Image: http://www.indiewire.com/2014/05/cannes-review-leviathan-is-a-transfixing-epic-that-grows-on-you-26182/

Text Image: http://www.smh.com.au/entertainment/movies/leviathan-review-russian-leadership-sees-red-at-movie-20150323-1m5ikw.html

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s