Second Circle (Aleksandr Sokurov, Russia, 1990)

Όταν σε ολοκληρωτικά καθεστώτα η διαρκής αγωνία για κάποιο πυρηνικό ατύχημα ή Αρμαγεδδώνα έχει εγγραφεί στη συλλογική συνείδηση, τότε δε θα πρέπει να μας εκπλήσσει η μοναδική και απαράμιλλη αισθητική του πρώην σοβιετικού, νυν ρώσικου, κινηματογράφου στην αποτύπωση της εφιαλτικής ατμόσφαιρας από ρημαγμένα αστικά και μη τοπία τα οποία έχουν καλυφθεί από στάχτη και σκουριά.

Σκουριά η οποία διαβρώνει την ύστατη προσπάθεια του νεαρού να κηδέψει τον πατέρα του. Στο σε σήπια φωτογραφημένο διαμέρισμα τα ωχρά πρόσωπα είναι δυσδιάκριτα από τον περιβάλλοντα χώρο. Διόλου δυσδιάκριτη όμως η ευτραφής γραφειοκράτισσα η οποία προτέινει για λόγους ευρύτερης υγείας  την καύση του νεκρού (καθώς τα καρκινογενή υπολείμματα δεν διατηρούνται) και διυλίζει τη διαδικασία βάσει του κοστολόγιου που θα αποδώσει περισσότερα. Η εργαλειακή προσέγγιση του «κράτους» έχει η ίδια αναχθεί σε «μεταφυσική» σε ένα κόσμο ερειπωμένο από πνευματικότητα –διαρκές ερώτημα ίσως ακόμα και βεβαιότητα για τον Sokurov– όπου η καχυποψία έχει γίνει πλέον κυνική ομολογία, όπως στα λόγια της γιατρού ότι «στις μέρες μας τα πάντα θεωρούνται καρκίνος». Είναι κι αυτή μια τυπικά ταρκοφσκική αντίληψη για την οργανικότητα που διαβρώνεται από τη χειρότερη επικάλυψη του ζωτικού-πνευματικού στοιχείου από τον εργαλειακό Λόγο (και ορθώς ο Sokurov ακολουθώντας τον μέντορά του, φιλμάρει με «κόκκο», μεταφυσικά και θρηνητικά,το ηθικό και πνευματικό σκοτάδι που έχει απλωθεί).

sokurov2

«Θα κάψω τα πάντα, όχι όμως τον πατέρα μου» επιμένει ο γιός, σχεδόν παλεύοντας με τη νταρτντάνα κρατική λειτουργό. Ομολογία πίστης αυτή η δήλωση από τον ανώνυμο νεαρό άντρα σαν τα ελάχιστα θαμπά πλάνα όπου κάποιο φως θα αποδείξει την ύπαρξη «ζωής» στο στείρο, σχεδόν πολικό, τοπίο. Άλλωστε, αυτός είναι και ο εικαστικός δίαυλος «επικοινωνίας» του Sokurov με το κοινό, όπου παρά τα ρίσκα ενός εσωστρεφούς φορμαλισμού, η δεξιοτεχνία και οι αρχές τις οποίες υπηρετεί το σινεμά του δεν παρακάμπτονται εύκολα, ακόμα και από τον αυστηρό κριτή ως προς αυτόν τον φορμαλιστικά τόσο «αυστηρό» σκηνοθέτη.

Στριμωγμένοι στο ανήλιαγο διαμέρισμα, ο γιός, ο νεκρός πατέρας (σχεδόν υπαρξιακή «φάρσα» τύπου Beckett η σκηνή ελιγμών προκειμένου να βγει το φέρετρο από το δωμάτιο) και η εργολάβος κηδειών μοιάζουν με εκείνο το εφιαλτικό στρίμωγμα-εφιάλτη στο βαγόνι –πιθανή χειρονομία του Sokurov στην εμπειρία των Εβραίων στα βαγόνια για την «καύση» τους στα ναζιστικά κρεματόρια.

Τα πλάνα καύσης και φλόγας στο τέλος, κατά το λυκόφως της κοινωνίας που διατηρούσε κάποια σχέση με τις ρίζες και το χώμα, θα υπογραμμιστούν από τον επικήδειο του Sokurov: «Μακάριοι οι αγαπημένοι και κοντινοί που πέθαναν πριν από εμάς».

Δύσκολο, κλειστοφοβικό και ποιητικό έργο πίστης, κατεξοχήν ρώσικο ως προς την προβληματική αλλά και τη γενναία και υπνωτιστική αισθητική του.

Σπύρος Γάγγας, Δεκέμβριος 2016.

Featured Image:  http://www.moviemail.com/film/dvd/The-Alexander-Sokurov-Collection/

Text Image: http://www.sabzian.be/event/krug-vtoroy-the-second-circle-aleksandr-sokurov-1990

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s