Woman in the Dunes (Hiroshi Teshigahara, Japan, 1964)

Δεν έχει τόσο μεγάλο ρεπερτόριο, όμως ο Teshigahara με σχεδόν ό,τι έχει καταπιαστεί  το έχει μετατρέψει σε κομψοτέχνημα (κυρίως τα έργα με την συνεργασία του μοντερνιστή συγγραφέα Kōbō Abe). Με το «Η Γυναίκα στους Αμμόλοφους» η κινηματογράφηση έχει αφηνιάσει ως προς τα μεγαλειώδη πλάνα και η σκηνοθετική μαεστρία παραδίδει σε εμάς ένα έργο σε εξαιρετικά περιορισμένο χώρο δράσης (μια καλύβα σε ένα λάκκο άμμου) μεν, με ερμηνευτική ανοιχτότητα δε που το καθιστά έργο-αναφορά ως προς την αντίληψη και την υπαρξιακή συγκρότηση του χώρου, αλλά και το διαφορετικό περιεχόμενο που αποδίδεται στη «δράση».

Ο εντομολόγος Niki Junpei (ο εμβληματικός Eiji Okada) καταφθάνει σε μια αχανή περιοχή της Ιαπωνίας αναζητώντας σπάνια είδη εντόμων. Η αναζήτηση των διαφόρων ειδών θα τον φέρει σε επαφή και με ένα άλλο είδος ανθρώπων. Οι χωρικοί που κατοικούν στις αμμώδεις ακτές θα ξεγελάσουν τον επιστήμονα και θα τον «φιλοξενήσουν» δια της βίας και δια βίου στο πάτο μιάς θεόρατης γούβας άμμου. Εκεί, σε μια παράγκα, κατοικεί ολομόναχη μια γυναίκα (την υποδύεται η σπουδαία ηθοποιός Kyōko Kishida), η οποία γεμίζει ολονυχτίς σακκιά με άμμο τα οποία συλλέγουν οι χωρικοί και τα διαθέτουν προς πώληση. Όταν η ανεμόσκαλα θα τραβηχθεί από τους χωρικούς ο Junpei θα συνειδητοποιήσει την παγίδα και θα αναλογιστεί τρόπους να δραπετεύσει.

woman-in-the-dunes-top

Ο Teshigahara αρχίζει με κάδρα μεγενθυμένων κόκκου άμμου και εντόμων όπου σταδιακά θα φανερωθεί το σύνολο (!) των κόκκων και η ανάβαση του Jumpei στους αμμόλοφους. Είναι σαφής η ανθρωπολογική αναλογία και καθόλου ξένη σε μεγάλο μέρος της Ιαπωνικής κινηματογραφικής παράδοσης που υιοθετεί μια αντι-ανθρωπιστική ματιά και υποβαθμίζει/υποσκελίζει τη σημασία του ατόμου απέναντι στο περιβάλλον και τη συλλογικότητα. Με ήχους από το αστικό περιβάλλον από το οποίο προέρχεται ο Junpei και με πειραματικές ηχητικές ριπές του σπουδαίου Toru Takemitsu να δημιουργούν τον ψυχικό και υπαρξιακό αποπροσανατολισμό του (αντι)ήρωα, οι αρχικοί τίτλοι προαναγγέλουν τον αποξενωτικό τόνο της ταινίας, προμηθεύοντάς την με τις απαραίτητες ακουστικές «συγκοπές» (ούτως ή αλλώς  αυτό είναι και δομικό στοιχείο της Ιαπωνικής ταυτότητας.) Τι είναι αυτό άραγε που δημιουργεί μια αίσθηση πρόσκαιρης ελπίδας στον Junpei; Σίγουρα η (εικονική) ελευθερία του από το συστηματικό και συστημικό σύμπαν ταξινόμησης και καταγραφής του ατομικού εαυτού και των δραστηριοτήτων του (διαβατήριο, ταυτότητα, συμβόλαια, αριθμός κοινωνικής ασφάλισης, δίπλωμα οδήγησης, τραπεζικός λογαριασμός κλπ). Προσωρινή όμως αποδεικνύεται η επίκλησή του ως πιθανότητα διάσωσης. (Άραγε θα ταυτοποιήσουν οι αρχές την απουσία του και θα τον αναζητήσουν;) Ο Junpei θα κυλήσει όπως οι κόκκοι αλλά και οι μάζες άμμου στην ταινία στο κύτταρο της πρωταρχικής αυτής κοινότητας και η τελειότητα στη φόρμα των διαπροσωπικών σχέσεων στην Ιαπωνία (η προσωρινά «αιχμάλωτή» του τον αποκαλεί «τιμώμενο φιλοξενούμενο») όχι μόνο θα καταστεί μέρος του στρατηγήματος αλλά θα απορροφήσει εν τέλει τον Junpei. (Όπως, κατά κάποιο τρόπο, συμβαίνει με την ταυτότητά του στους τίτλους τέλους με το πλάνο των αναφορών –με δακτυλικά αποτυπώματα και σφραγίδες– που πιστοποιούν την «εξαφάνισή» του.)

Εκπληκτικής  ομορφιάς είναι οι σκηνές γυμνών τμημάτων  του ανδρικού και του γυναικείου κορμιού με κολλημένους πάνω κόκκους άμμου. Το αισθησιακό αντίκτυπο δεδομένο μέσω των ιδιαίτερα κοντινών και του ωραίου μοντάζ, τεχνικές οι οποίες εδώ αποδίδουν τα μέγιστα: αν και αποσπασματική η ερωτική πράξη, η πληρότητα και το πάθος έχουν αποτυπωθεί σε συνάφεια με το απογυμνωμένο περιβάλλον.

Σαν «κινούμενη άμμος» η περιοχή των αμμόλοφων (σε άλλο επίπεδο αφαίρεσης, μάλλον η ίδια η Ιαπωνία) θα ερεθίσει το ένστικτο αυτοσυντήρησης του εντομολόγου, η ευρεσιτεχνία του οποίου θα τον οδηγήσει σε επιστημονική ανακάλυψη/συνειδητοποίηση («το τριχοειδές φαινόμενο» με την ανοδική υγρασία να δημιουργεί ευνοϊκές συνθήκες συσσώρευσης νερού) τα οφέλη της οποίας θα υπερκεράσουν αυτά της ανακάλυψης του εντόμου που τόσα χρόνια ζητούσε (κι αυτό μέσα στο λάκκο). Τα δεύτερα δεν θα δουν το φως κάποιας επιστημονικής δημοσίευσης, ενώ τα πρώτα θα τροφοδοτήσουν τη ζωή της κοινότητας. (Σημαντική αντιστροφή των εγκαθιδρυμένων ιδεών περί επιστημονικής καριέρας και αναγνώρισης.)

Η άμμος δημιουργεί μια οπτική συμφωνία σιωπής πέραν των λιτών διαλόγων, η οποία διακόπτεται ακουστικά από τα δαιμονιώδη τύμπανα των μασκοφόρων χωρικών∙ το όλο εγχείρημα –με πενιχρό κόστος $100,000– όχι μόνο ενέπνευσε σκηνοθέτες όπως ο Tarkovsky,  αλλά επέκτεινε τα όρια μιάς «θεατρικής» παράστασης σε κλειστό φυσικό περιβάλλον με την πιο κινηματογραφικά ρηξικέλευθη προσέγγιση όπου κάθε κάδρο είναι «επιστημονικά» διαπιστευμένο. Ενστικτώδες και εγκεφαλικό συνάμα, «Η Γυναίκα στους Αμμόλοφους» αποτελεί κορυφαία στιγμή του (καλλιτεχνικού) σινεμά!

Σπύρος Γάγγας, Ιανουάριος 2017.

Featured Image: https://trailersfromhell.com/woman-in-the-dunes/

Text Image: http://www.criminalelement.com/blogs/2016/08/page-to-screen-woman-in-the-dunes-by-kb-abe

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s