Woyzeck (Werner Herzog, W.Germany, 1979)

Γυρισμένο μέσα σε 2 ½ μόνο εβδομάδες και με σπαρτιάτικο μοντάζ, αυτό το έργο, βγαλμένο μέσα από τον ανορθολογισμό με τον οποίο παλεύει επί αιώνες η γερμανική κουλτούρα, βρίσκει στον ‘σαλεμένο’ Klaus Kinski τον Woyzeck που πολλοί αποτόλμησαν να ερμηνεύσουν και να βάλουν σε τάξη.

Τάξη όμως σε αυτό το αποσπασματικό και κατεξοχήν «γερμανικό» λογοτεχνικό έργο δύσκολο να βάλει κάποιος, εκτός ίσως αν τέμνει ο ίδιος αυτό το σύμπαν. Ο Herzog ανήκει σε αυτόν τον ορίζοντα και ακόμα περισσότερο ο Klaus Kinski του οποίου η κίνηση, αλλά κυρίως το βλέμμα της ενόρασης και της παράνοιας συνάμα, εκείνης της συνείδησης που δοκιμάζεται σε άλλη διάσταση της ύπαρξης, «τρέχουν» αυτό το έργο με μηχανική ροπή (εξ ου και η αναχρονιστική λήψη στα πρώτας δευτερόλεπτα) σαν το καψόνι που υφίσταται καρτερικά ο δύσμοιρος Woyzeck στην εμβληματική πλέον εναρκτήρια σεκάνς.

Στην επαρχιακή κωμόπολη ο στρατιώτης Woyzeck περιφέρεται και χλευάζεται –άλλοτε δίχως προσχήματα, άλλοτε μέσα από τη νομιμοποίηση της επιστήμης ή των ρόλων εξουσίας– από τον αξιωματικό της στρατιωτικής μονάδας που εδρεύει εκεί και τον γιατρό ο οποίος αναζητά διακαώς αφορμές για επιστημονική τεκμηρίωση, βασανίζοντας –συμμετρικά, εδώ– ζώα και ανθρώπους. Σαν ερημίτης, ο Woyzeck «στεγνώνει» από την τελευταία σταγόνα Λόγου και χαράς (μοναδική ίσως η σκηνή στο λούνα παρκ), δίνοντας και τα τελευταία ψιλά από τον μισθό του στη σύζυγο Marie (εξαιρετική η Eva Mattes) και μητέρα του νόθου γιού του. Στο πρόσωπο του αγοριού «βλέπει» ο Woyzeck κάτι από την τελευταία αναλαμπή του Φωτός. Και ως έρμαια ύπαρξη όμως το συναίσθημα της μειονεξίας στη σύγκριση (από τον θηριώδη ουσσάρο που φλερτάρει την Marie) δεν έχει αδρανοποιηθεί. Τουναντίον μάλιστα. Θολώνει το μυαλό του και εκτινάσσεται σε ασυνάρτητο μανιφέστο της Αποκάλυψης.

woyzeck4big

Αυτή την «αποκάλυψη» αιχμαλωτίζει η κάμερα του Herzog με τα κομψά και μεγάλης διάρκειας πλάνα από τα οποία ξεπροβάλλει η δαιμονισμένη μορφή του Kinski, επεκτείνοντας την αύρα της δράσης σε πλαίσια κατά πολύ ευρύτερα την μικρής κοινότητας και του χώρου που αυτή επιτρέπει να δούμε. Σκηνοθετώντας με μαεστρία αυτό το κλειστό έργο ο Herzog παραδίδει στην ιστορία του κινηματογράφου μία από τις καλύτερες slow motion σεκάνς. Η τρέλλα του Woyzeck θα οδηγήσει σε τραγικά αποτελέσματα και θα πλαισιωθεί όπως της αρμόζει: πρώτα στην υπέροχη σκηνή περιπλάνησής του στο λιβάδι, ανάμεσα σε «ωκεανό» αλλόκοτων φυτών που λικνίζονται όσο πρέπει για να δηλώσουν την ταραγμένη του ψυχή αλλά και τον πραγματικό «ρομαντικό» οίκο στον οποίο θα επιστρέψει∙ στη συνέχεια, σε αυτή του απόλυτου εκτροχιασμού του δίπλα στο σαγηνευτικό ποτάμι. Η σκηνή επιστροφής του στον τόπο του εγκλήματος και η βύθισή του στο σκοτάδι του «Είναι» καταγράφεται σαν μια από τις ωραιότερες στο ρεπερτόριο του Herzog και αφήνει τους ειδήμονες (αστυνομία και νεκροτόμους) να χάσκουν ικανοποιημένοι από την «επιστημονική» τεκμηρίωση των γεγονότων.

Με τις συσπάσεις του προσώπου του Kinski να θυμίζουν εξπρεσσιονιστικό πίνακα, ο Woyzeck του Herzog καταγράφει με ακρίβεια σεισμογράφου τις δονήσεις από την «κραυγή» της ερεβώδους ύπαρξης που τόσο καλά μασκαρεύουν οι κοινωνικοί ρόλοι, οι συμβάσεις και η εξουσία.

Σπύρος Γάγγας, Ιανουάριος 2017.

Featured Image: https://mubi.com/filmspotting?utm_source=filmspotting&utm_medium=promo&utm_campaign=filmspotting&utm_content=v1_mrec_january_2015

Text Image: http://www.mondo-digital.com/fitzcarraldo.html

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s