…and the Fifth Horseman is Fear (Zbyněk Brynych, Czechoslovakia, 1965)

Από τα πολλά και σπουδαίοτατα έργα της τσεχοσλοβάκικης σχολής το όχι τόσο γνωστό «…και ο Πέμπτος Καβαλάρης είναι ο Φόβος» μαρτυρά τη δεξιοτεχνία στο σινεμά ως προς την χρήση της παραβολής, καθώς και στην εμπνευσμένα μεταμφιεσμένη κριτική του απολυταρχικού καθεστώτος στις χώρες του πρώην Ανατολικού μπλόκ.

Η δράση εκτυλίσσεται στο εσωτερικό ενός δαιδαλώδους κτιρίου με ελικοειδή κλιμακοστάσια και απειλητικούς ήχους από τα βήματα τόσο των ενοίκων όσο και της αστυνομίας η οποία εισβάλλει για να διερευνήσει ένα «έγκλημα». Εκεί ο Εβραίος γιατρός Braun θα κληθεί να χορηγήσει μορφίνη στον τραυματισμένο και κυνηγημένο αντιστασιακό τραυματία. Μόνο που η μορφίνη σπανίζει και συνεπώς ο Braun θα αναγκαστεί να υπερβεί τον ρεαλισμό που του υπαγορεύει το ένστικτο επιβίωσης, αλλά και η επίγνωση της κλονισμένης του υγείας, και να σκεφτεί ιδεαλιστικά με βάση το καθήκον. Η επιτυχημένη αποστολή θα συνοδευτεί από μια εφιαλτική επιστροφή με τη μυστική αστυνομία να εισβάλλει, προκειμένου να εντοπίσει από διαμέρισμα σε διαμέρισμα τον κυνηγημένο και τους ενοίκους να κερώνουν και να γίνονται με τον τρόπο τους ο καθένας συνένοχος στο έγκλημα που θα τελεστεί. Μοναδική εξαίρεση ίσως ο αστός δικηγόρος Karel ο οποίος και ανθίσταται κάπως –αινιγματικά τα δύο πλάνα με το γυνακείο ομοίωμα από την Αφρική: εξωτισμός ή επαφή με το αρχέγονα ένστικτα οικουμενικότητας του είδους; Αν συνδυαστεί με τη σκηνή όπου δεν ενδίδει στη πίεση του χαφιέ της πολυκατοικίας ίσως να τείνει η ερμηνεία προς τη δεύτερη εκδοχή.

fifth-horseman2

Αυτό το καφκικό σε ατμόσφαιρα έργο αρχίζει με τις εικόνες της Ναζιστικής κατοχής στην Πράγα (ανατριχιαστικό το ελλειπτικό πλάνο στην καμινάδα έξω από το παράθυρο του Braun) και τις μετατρέπει σταδιακά σε καρμπόν του κομμουνιστικού καθεστώτος, όπου το φιλμάρισμα των διαμερισμάτων τα μετατρέπει σε κελιά φυλακής. Μιλά όμως και για τον φασισμό της καθημερινότητας εντός ενός κλειστού συστήματος ο οποίος αναπαράγεται σε κλουβί διάχυτου φόβου. Ο Brynych φιλμάρει τον Braun απέναντι από τοίχους με κρεμάμενα αντικείμενα∙ συνήθως ρολόγια με το πάγωμα του χρόνου να λειτουργεί ως ο συνδετικός κρίκος στην αριστοτεχνική μετάβαση από τη ναζιστική στην κομμουνιστική τρομοκρατία. Στη δε αρχή της ταινίας με δύο όμορφα τράβελινγκς από χαμηλή γωνία τον ακολουθεί στο εσωτερικό του μεγαλοπρεπούς κτιρίου όπου έχουν κατασχεθεί και καταγράφονται οι περιουσίες των Εβραίων. Το ίδιο και με τα μουσικά όργανα που έχουν αφαιρεθεί από τα θύματα και που ο ίδιος έχει περισώσει για τον εαυτό του μαζί με την γηραιά πιανίστα στο κτίριο όπου ζει.

Η σκηνή στο κλαμπ όπου ο Braun αναζητά πληροφορίες για το που και πως θα βρει μορφίνη αλλά και αυτή στο εβραϊκό σανατόριο με γκροτέσκες φιγούρες δεν αφήνουν πολλές αμφιβολίες για το αν αποτέλεσαν, ειδικά η δεύτερη, πηγή έμπνευσής για τον Milos Forman στη «Φωλιά του Κούκου». Ο δε Mr. Fanta (γνωστή βιομηχανία ποτών που δημιουργήθηκε στο ναζιστικό καθεστώς) θυμίζει κάτι από τον περίφημο Peter Lorre σε μια ταινία όμως  που έτσι κι αλλιώς σφύζει από εξπρεσσιονιστική κινηματογράφηση και ατμόσφαιρα: Είναι η επιτομή της κοινοτοπίας του Κακού όπου ως πληροφοριοδότης εφαρμόζει το διάταγμα 44-8-11 βάσει του οποίοι καλούνται οι πολίτες να αναφέρουν αμέσως πληροφορίες στις αρχές προκειμένου να ενισχύσουν τη δική τους ασφάλεια.

Εφιαλτικό και παγερό, έξοχα φωτογραφημένο, και ένα από τα καλύτερα έργα κριτικής στον ολοκληρωτισμό.

Σπύρος Γάγγας, Ιανουάριος 2017.

Featured Image: http://www.bonjourtristesse.net/2011/12/fifth-horseman-is-fear-1965.html

Text Image: http://www.bonjourtristesse.net/2011/12/fifth-horseman-is-fear-1965.html

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s