The Tin Drum (Volker Schlöndorff, W.Germany, 1979)

Το πιο αναγνωρισμένο έργο του Schlöndorff, αλλά και κατά τη γνώμη μου το πιο αλλοπρόσαλλο ίσως, μεταφέρει στην οθόνη το ομώνυμο και βραβευμένο έργο του Gϋnter Grass με τον οποίο ο Schlöndorff δεν συνεργάσθηκε στο σενάριο αλλά περιορίστηκε σε συμβουλευτικού χαρακτήρα επαφή μαζί του.

Σε μια τυπική μικροαστική οικογένεια στη πόλη Danzig της Πολωνίας, λίγο πριν την άνοδο του ναζισμού, ο μικρός Oscar γίνεται μάρτυρας διάφορων περίεργων συμπεριφορών και αποφασίζει να αυτοτραυματιστεί με τέτοιο τρόπο έτσι ώστε το σώμα του να σταματήσει να μεγαλώνει. Περιστοιχισμένος από ένα ερωτικό τρίγωνο –η μάνα του πέραν του συζύγου της διατηρεί ερωτικό δεσμό και με τον Πολωνό θείο του παιδιού (τον υποδύεται ένας εκ των εμβληματικών ηθοποιών του Wajda, o Daniel Olbrychski). Το πέρασμα των χρόνων δεν συνοδεύεται από καμία ανατομική εξέλιξη στο σώμα του μικρού Oscar, ακόμα κι όταν αυτός θα φτάσει τα δεκατέσσερα χρόνια. Στην πορεία αυτή θα γίνει μάρτυρας της αυτοκαταστροφικής συμπεριφοράς της μητέρας του απέναντι στον άξεστο πατέρα, της εκτέλεσης του θείου του από τους Ναζί και αργότερα του θανάτου του πατέρα του στα χέρια των Ρώσων (εκπληκτική η σκηνή με τον Τάταρο στρατιώτη στο υπόγειο του σπιτιού). Με την άνοδο του ναζισμού ο Oscar θα ενσωματωθεί φορώντας κι αυτός τη ναζιστική στολή σε ένα θίασο νάνων που κάνει τουρνέ διασκεδάζοντας τους αξιωματικούς του στρατού. Κοινός παρανομαστής στη μαρτυρία του Oscar των κατακλυσμικών γεγονότων αλλά και της συμμτοχής του σε αυτά η τσιριχτή κραυγή του ικανή να θρυμματίσει κρύσταλλα και το ταμπούρλο το οποίο τον συνοδεύει μέρα και νύχτα.

Πριν από όλα αυτά, τα πρώτα λεπτά της ταινίας είναι γυρισιμένα με ταχύτητες κάμερας βωβού κινηματογράφου στο λασπώδες λιβάδι όπου ο κυνηγημένος από τον στρατό παπούς του Oscar βρίσκει κρυψώνα κάτω από τη θεόρατη φούστα της γιαγιάς του Oscar η οποία μαζεύει πατάτες στις λάσπες. Η κωμική, σχεδόν σε βαθμό φάρσας, σκηνή δεν αφαιρεί από τη «σκατολογική» διάσταση της εμπειρίας αυτής η οποία θα στοιχειώσει την οικογένεια του Oscar αλλά και τον ίδιο. Θα έλεγα δε ότι προσθέτει και μια χροιά ψυχαναλυτικής ερμηνείας του φασισμού, αφούη σκηνή επαναλαμβάνεται με τον μικρό Oscar, πάλι προς τη γιαγιά.

tin-drum-criterion-review

Ο Schlöndorff αφήνει την καλλιτεχνική διεύθυνση και τη σκηνογραφία στον Νίκο Περάκη ο οποίος δημιουργεί μια πολιτεία στα χρώματα του ταμπούρλου και των παιχνιδιών στο μαγαζάκι του Εβραίου Sigismund Markus (τον υποδύεται ο Charles Aznavour, αστεία και παιδική μορφή ο ίδιος). Με γενναιόδωρες δόσεις μαγικού ρεαλισμού «Το Ταμπούρλο» παίζει με τα έντονα χρωματικά κοντράστ και υιοθετεί το ίδιο την αισθητική του παιχνιδιού δίνοντας ακόμα πιο σκοτεινή ερμηνεία στο στρεβλό και αυτιστικό «παιχνίδι» των Ναζί με τα σύμβολα, τις ιδέες και την μονομανία της εξουσίας.

Η στρέβλωση στην πρωταρχική εμπειρία του Oscar, το φλέρτ της μητέρας του με τον θείο, δηλαδή, είναι και εκείνη που σκοτεινιάζει το σύμπαν του Oscar καθώς οι ρόλοι πλεόν είναι δυσδιάκριτοι και υπό διαρκή άρση. Άλλωστε και ο ίδιος γεύεται αδιακρίτως ό,τι μπορεί: τη νέα γυναίκα του πατέρα του (μάλιστα θεωρεί ότι το παιδί της είναι δικό του και το νουθετεί καταλλήλως ως προς μια ευκταία πορεία παύσης της ανάπτυξης σαν τη δική του), τη γυναίκα του αρτοποιού, την μικροσκοπική Roswitha από τον θίασο.

Ο Λεβιάθαν που ξεπροβάλλει από τη θάλασσα ταράζοντας τον περίπατο της «οικογένειας» πάιρνει την εμετική μορφή μιας σαπισμένης αλογοκεφαλής η οποία ξερνάει χέλια. Η σκηνή θέλει «γερό στομάχι», καθώς και αυτή της «αυτοκτονίας» της μητέρας του Agnes όταν «καταναλώνει» τα ωμά χέλια σε μια πράξη έσχατης αυτοτιμωρίας και απελπισίας μπροστά στο «τέρας» (Oscar) που έχει στα πόδια της, στο σπίτι της (ο βρούτος Alfred) και πλεόν στη χώρα της.

Αναμφίβολα η μορφή του Oscar κυριεύει την οθόνη (τον ερμηνεύει αξέχαστα ο μικρός David Bennent, ένας δεκατετράχρονος με μπόι τετράχρονου και γιός ενός φίλου του Schlöndorff). Ποιός είναι όμως ο Oscar; Σίγουρα λειτουργεί και αποδομητικά ως προς τον ναζισμό (πχ. στη σκηνή αποσυντονισμού της μπάντας της ναζιστικής νεολαίας) όμως ο αδιαφοροποίητος Oscar που έλκεται από την τροφή και το έκκρισή της είναι πέραν του «καλού και του κακού» σε αντεστραμμένη όμως λογική από αυτή του Nietzsche. Πρόκειται για την απορρόφηση του Κόσμου από το Εγώ που αρνείται να μεγαλώσει και να ενηλικιωθεί και απαιτεί με τους ήχους του ταμπούρλου να στραφεί ο κόσμος προς τη δική του εξουσία. Στα υπέρ της ταινία αυτή η αμφισημία με τον θεατή να «ταυτίζεται» και «να  μην ταυτίζεται» με τον μικρό και τα ορθάνοιχτα απορημένα του μάτια, καταβόθρες των οικείων του.

Σαν το ταμπούρλο της ναζιστικής νεολαίας από τα πλάνα αρχείου που γνωρίζουμε, το άβολο έργο του Schlöndorff δεν αφήνει ούτε στιγμή τον θεατή αδιάφορο, τον στοιχειώνει με τον μικρό και τρομερό Oscar και του θέτει αισθητικά και πολιτικά ερωτήματα που κεντρίζουν δεκαετίες μετά. Από τα πιο αντιπροσωπευτικά έργα του Νέου Γερμανικού Σινεμά!

Σπύρος Γάγγας, Ιανουάριος 2017.

Featured Image: http://www.headstuff.org/2015/04/the-lit-review-23gunter-grass-dies-at-87/

Text Image: http://www.ioncinema.com/news/disc-reviews/criterion-collection-the-tin-drum-blu-ray-review

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s