Mouchette (Robert Bresson, France, 1967)

Εξαιρετικό έργο του Bresson και κεντρικό ως προς την δική του ευρύτερη προβληματική περί του άχθους της αθώας ύπαρξης η οποία τυραννιέται καθημερινά από διάφορες εκφάνσεις του Κακού. Στα κατατόπια του De Sade, με τη διαφορά όμως ότι η προσέγγιση αφορά μια Χριστιανική ανάγνωση της Justine, ο Bresson σκηνοθετεί με υποδειγματική οικονομία αφήγησης και για μια φορά ακόμα αίρει τη διάκριση φαινομένου και ουσίας και αποκαλύτπτει τον τρόπο φανέρωσης της ουσίας στο ίδιο το φαινόμενο. Αυτή αποτυπώνεται στα λιτά και αποκρυσταλλωμένα πλάνα που ενοποιούν πρόσωπα και κοινωνικές καταστάσεις με τη Φύση.

Η δεκατετράχρονη Mouchette φαίνεται λοιπόν ότι έχει γεννηθεί για να «σταυρωθεί». Και πέρα από το αρχικό πλάνο μιας μάνας που αποχωρίζεται με πόνο ψυχής, αλλά και σωματικό, τα εγκόσμια, η άδεια ξύλινη καρέκλα που μένει στο κάδρο καθώς πέφτουν οι τίτλοι έναρξης ενώ αυτή αποσύρεται, μετατρέπεται σε σημαινόμενο αναζήτησης νέου υποκειμένου καρτερικότητας του θανάτου. Το «κενό» ως δράση εδώ, μια από τις πιο συνταρακτικές «εφευρέσεις» της ύψιστης τέχνης του Bresson! Ο θάνατος καραδοκεί στη φύση και είναι τα αρχικά πλάνα κυνηγιού εκείνα που θα θέσουν το πλαίσιο της μη ρομαντικής προσέγγισης του Bresson. Ο επιληπτικός Arsène θα σώσει μεν τα πουλιά που πιάστηκαν στην παγίδα του κυνηγού αλλά αργότερα θα βιάσει στην απομονωμένη καλύβα την Mouchette. Σκηνή βιασμού δίχως δραματουργικές εξάρσεις, μηχανιστική και υλιστική, όπως αρμόζει στην σεξουαλική ορμή ενός ακατέργαστου επαρχιώτη. Η αρχική αντίσταση της Mouchette σε εμβρυακή θέση, σαν τη μπεκάτσα που κουρνιάζει στο δόκανο, υποχωρεί στο τέλος και μάλιστα με ένα ελάχιστο σινιάλο ανταπόκρισης του «έρωτα». Πριν συμβούν όλα αυτά γινόμαστε μάρτυρες της διαρκούς κακοποίησης της Mouchette. Από την σκηνή της σαδιστικής χειρονομίας της δασκάλας της μουσικής, την βίαιη ώθησή της στην εκκλησία από τον βρούτο πατέρα της, την ταπεινωμένη της αυτοεικόνα μέσα από τη σεξουαλική επιδειξιομανία των συνομηλίκων της αγοριών, έως τις σκηνές της οικογένειάς της σε συνθήκες απόλυτης φτώχειας, φαίνεται ότι η Mouchette, ήδη από την εφηβεία της, είναι φορτωμένη με ασήκωτο βάρος αμαρτιών, ανεξήγητα όμως΄, και με μοναδική λύτρωση τα ζεστά της δάκρυα και το χάδι στην κατάκοιτη μητέρα της.

mouchette-4

Το διάλειμμα χαράς και γέλιου της Mouchette θα έρθει παραδόξως από το μηχανιστικό στοιχείο. Στο λούνα παρκ και τα συγκρουόμενα θα δεχθεί χαρμόσυνα το φλέρτ του νεαρού που την προσεγγίζει τσουγκρώντας την. Η ευχάριστη περιπλάνηση στον τόπο μαγείας θα διακοπεί όμως από τα χαστούκια του πατέρα που θα την επαναφέρει στο ταξινομημένο και ανδρικά ιεραρχημένο περιβάλλον του καφενείου. Η Mouchette γνωρίζει ότι αποτελεί στίγμα για τη μικρή κοινότητα. Και η σβώλοι από λάσπη που εκτοξεύει στα αρώματα, τις ποδιές και τις τσάντες των συμμαθητριών της που χασκογελούσαν κατά την τιμωρία της στην τάξη, δεν χρησιμοποιείται από τον Bresson μόνο ως ένδειξη προσβολής της αστικής τάξης, αλλά οπτικοποιεί μάλλον την εικόνα που έχει η Mouchette για τον εαυτό της και την εκδίκησή της: λέκιασμα στην αστική υποκριτική ευπρέπεια! (Όπως άλλωστε και το διαρκές μοτίβο με τα παράταιρα και φτωχικά παπούτσια της και την εκδικητική «μόλυνση» που επιφυλάσσουν στον αστικό «οίκο».)

Με τη μητέρα της να ξεψυχά και τη Mouchette να κοιμάται μπρούμητα σε στάση εσταυρωμένου, ο τελευταίος γύρος μαρτυρίου θα τη βρει στους αγρούς, όπου επιτέλους εκεί θα «λυτρωθεί». Σαν τους λαγούς που ψυχορραγούν από τα βόλια των κυνηγών, έτσι και η Mouchette: ούτε το ωραίο φόρεμα θα της κάνει τη χάρη αφού θα σκιστεί στα αγκάθια, ούτε ο αγρότης που περνά με το τρακτέρ αγνοώντας το γνέψιμό της.

Πρόκειται περί ενός εντελώς συγκλονιστικού έργου με την ανέκφραστη Mouchette και τα μπρεσσονικά «ομοιώματα» να μην αντιδιαστέλλονται με τη φύση αλλά, αντιθέτως, να φυσικοποιούνται σε αρμονία με την αδιαφορία των λουλουδιών, των αγρών, του φυλλώματος ή των αστραφτερών υδάτων. Η λύτρωση της ψυχής υπό τις μελωδίες του Monteverdi τελεί σε απόλυτη σύμπνοια με την κινηματογραφική λύτρωση, ακόμα και των ευτελών αντικειμένων, στον απαράμιλλο μονισμό ύλης-πνεύματος της μπρεσσονικής ματιάς στη σκληρότητα του κόσμου.

Σπύρος Γάγγας, Φεβρουάριος 2017.

Featured Image: https://mubi.com/films/mouchette

Text Image: https://lisathatcher.com/2011/01/07/mouchette-the-muses-never-talk-to-each-other-but-sometimes-they-dance/

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s