Summer Interlude (Ingmar Bergman, Sweden, 1950)

Μικρό (;) αριστούργημα από την πρώιμη περίοδο του Bergman, το ποιητικό αλλά και σκοτεινό «Καλοκαιρινά Παιχνίδια»–επί της ουσίας «αδελφό» έργο με «Το Καλοκαίρι με τη Μόνικα»– εδραιώνει τον εμβληματικό Σουηδό σε καλλιτεχνική δύναμη που θα διαμορφώσει καταλυτικά τη γλώσσα του κινηματογράφου.

Η χορεύτρια Marie πολιορκείται από τον μάλλον ρηχό μορφονιό φίλο της David. Το μυστηριώδες ημερολόγιο που της αποστέλλεται στο καμαρίνι είναι και η αφορμή να αναπολήσει τη σχέση της με τον μεγάλο της έρωτα Henrik. (Ο Bergman τη φιλμάρει με αυτά τα υπέροχα και τρομακτικά γκρο πλάνα με το ήμισυ του προσώπου στο κάδρο που καθορίζουν και μέρος του στυλ του στα ύστερα ψυχοδράματα). Φεύγοντας φουρκισμένη από το θέατρο η Marie ανακαλεί τη γνωριμία τους στο νησί όπου κατοικούσαν οι θείοι της. Το πλοιάριο που θα τη μεταφέρει στο νησί δίνει μια πρώτη αφορμή στον Bergman να εκφραστεί με λυρισμό αλλά αμέσως σχεδόν να πάρει πίσω τον ρομαντισμό, όταν φθάνοντας στο νησί, λίγο πριν σκοτεινιάσει, το βλέμμα της Marie ανταμώνει με μια μαυροντυμένη γυναικεία φιγούρα –προάγγελο του πασίγνωστου πλέον θεριστή στην «Έβδομη Σφραγίδα». Από τη ζοφερή εικόνα (ίσως και του ασυνείδητου) ο Bergman μεταβαίνει στο καλοκαιρινό φως του παρελθόντος. Είναι τότε που οι δύο νέοι ερωτεύτηκαν στην ξύλινη προβλήτα και λουσμένοι από λεπτές ηλιαχτίδες βυθίζονταν στα παρθένα νερά, πριν το επόμενο fadeout όπου ο Bergman θα μεταπηδήσει στην ενδιάμεση κατάσταση, αυτή, δηλαδή, των θείων της Marie με τον θείο Erland εμφανώς τσιμπημένο με την Marie.

summer1

Η φθορά όμως στη σχέση της Marie με τον Henrik θα παρουσιαστεί με μαεστρία από τον Bergman στη σκηνή όπου ο ερωτοχτυπημένος αλλά ανώριμος νεαρός, καθηλωμένος στο πάτωμα, θαυμάζει την εξάσκηση της Marie στο μπαλέτο, με κάποια μικρή ζήλεια όμως. Παρά την επιστροφή στην ανεμελιά του έρωτα η θραύση της κρυστάλλινης ευτυχίας θα έρθει αρχικά από την «αυτονόμηση» των σκίτσων που ζωγραφίζει ο Henrik, εξιδανικεύοντας το μέλλον του ζευγαριού στο ζωγραφισμένο σπίτι, εντός του οποίου κρύβεται η τρομερή γυναικεία φιγούρα του θανάτου. Ο Bergman παγώνει το αίμα στο θεατή στη σκηνή του τραυματισμού του Henrik που προήλθε από την απρονοησία του ενθουσιασμού αναζωπύρωσης του έρωτα. Η ειδυλλιακή φύση και τα αστραφτερά νερά έχουν γκριζάρει πια από το φθινόπωρο και μαζί το κάδρο όπου τα ¾ καλύπτει πλέον ο βράχος και όχι η θάλασσα.

Ο πεσιμισμός και το υπαρξιακό κενό που ακολουθεί στο διάστημα του μετατραυματικού στρες της Maria εξηγεί και τις αντιδράσεις αποστασιοποίησης στην αρχή της ταινίας, τόσο απέναντι στο φίλο της, τις άλλες μπαλαρίνες αλλά και το προσωπικό του θεάτρου. Δίνει τελικά τόπο όμως στο καθήκον εξάσκησης της υψηλής τέχνης της. Είναι το ίδιο το τόσο σημαντικό αγκυροβόλιο στον Προτεσταντισμό, πάγιο μοτίβο στο μπεργκμανικό στερέωμα, με την απορρόφηση στην εργασία και το «κάλεσμα», που διασώζει άραγε την Marie από τον «δαίμονα» που στέκεται πίσω της στο σκοτεινό καμαρίνι; (Φανταστικής σύλληψης καθρέφτισμα [αναδιπλασιασμός] του κλόουν στο πλάνο της στιγμή που είναι παρών και ο Daniel!) Το νερό στη βρύση (στο κοντινό πλάνο) τώρα τρέχει μόνο σε στάλες σαν τα δάκρυα της ψυχής που κρύβει το μακιγιάζ και όχι άφθονο όπως η θάλασσα που αγκάλιαζε τα νεαρά κορμιά της Marie και του Henrik. Είναι όμως η ρεαλιστική αναγκαιότητα αυτή που την αναζωογονεί; Μάλλον όχι. Η επαναφορά της «νεότητας» στην Marie με την ικανοποίηση που αντλεί από την αρτιότητα της παράστασης αναδύεται παράλληλα με το μαλάκωμά της προς τον Daniel και την τρυφερότητα που δείχνει προς αυτόν. Οπότε, αντί της Προτεσταντικής ηθικής  η σύγκλιση εργασίας και οικειότητας αφορά μάλλον την ερμηνεία της λίμπιντο η οποία μετουσιώνεται στην Τέχνη. Αυτός είναι και ο σπερματικός πυρήνας ολόκληρης της εργογραφίας του Bergman ή, τουλάχιστον, μεγάλου μέρους αυτής. Το «Καλοκαιρινά Παιχνίδια» διασώζει ανεπιτήδευτα το παιχνίδι του έρωτα και της τέχνης πέραν του καλοκαιριού, «καλοκαιριάζοντας» με νόημα και ικανοποίηση, έστω και μελαγχολική, τον βίο των ανθρώπων μέχρι το τέλος…

Σπύρος Γάγγας, Φεβρουάριος 2017.

Featured Image: http://www.popmatters.com/review/159527-summer-interlude/

Text Image: http://www.filmfreakcentral.net/ffc/2012/07/summer-interlude-the-criterion-collection.html

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s