Andrei Rublev (Andrei Tarkovsky, USSR, 1966)

Το Χριστιανικό έπος εποχής του Tarkovsky έχει στο επίκεντρο τη ζωή και τα πάθη του φημισμένου αγιογράφου του 15ου αιώνα, Αντρέι Ρουμπλιώφ. Δομημένη σε επεισόδια η δεύτερη μόλις μεγάλου μήκους ταινία του Tarkovsky μεγαλουργεί ως προς την επιλογή της κινηματογράφησης την οποία χαρακτηρίζουν αρχοντικά πλάνα σεκάνς κυρίως, τυπικά της υπογραφής αυτού του μεγάλου σκηνοθέτη.

Το ανυπέρβλητο «πλάνο εγαθίδρυσης» κινείται με όρους αερικού μακριά από οποιαδήποτε τεχνολογική αρτιότητα των όσων γνωρίζαμε μέχρι τότε: Η κάμερα κινείται μέσα κι έξω από τον ναό και έπειτα σε ένα απίστευτο βερτικάλ ακολουθεί την πτήση με αερόστατο πάνω από τον ναό και το ποτάμι με χωρικούς και μοναχούς εμβρόντητους να ατενίζουν το πρωτόγνωρο γι’ αυτούς θέαμα. Η εξέλιξη της πορείας του Ρουμπλιώφ (ερμηνεία ζωής του πάντα άρτιου Anatoli Solonytsin) μαζί με τον Κύριλλο και τον Δανιήλ θα αποτυπωθεί έξοχα από τον Tarkovsky στη σκηνή στο λασπωμένο αγρό όπου η βαριά βροχόπτωση –η υπαρξιακή τους αλλοτρίωση και μοναχικότητα είναι σαν κι αυτή της μοναχικής σημύδας και όχι τυχαία, αφού αυτή θεωρείται ιερή για πληθυσμούς της Σιβηρίας– θα τους οδηγήσει να βρουν καταφύγιο σε μια καλύβα χωρικών. Εκεί δίνει ρεσιτάλ στον λαουτζίκο ο γελωτοποιός (τον υποδύεται αριστουργηματικά ο σπουδαίος ηθοποιός και σκηνοθέτης Rolan Bykov) και η κάμερα αντιπαραβάλλει τον κόσμο των αποκαμωμένων μοναχών-αγιογράφων με αυτών των ακατέργαστων χωρικών, όχι με μοντάζ αντιπαράθεσης (άλλωστε αυτό είναι εχθρική φόρμα για τον Tarkovsky), αλλά μέσα από ένα ονειρώδες 360ο πανοραμίκ της κάμερας, δείγμα μεγάλης βιρτουοζιτέ.

Διανύοντας ¼ του αιώνα (1400-1424) τα επεισόδια της πορείας του Ρουμπλιώφ προς την τελειοποίηση της τέχνης του αλλά και της παγίωσης της πίστης του αποτελούν το κάθε ένα μια μικρή ταινία με δραματουργική δομή και πλάνα-ποίηματα να σφυρηλατούν με προσήλλωση αγιογράφου τις συναισθηματικές καταστάσεις και τα έντονα ερωτήματα που απασχολούσαν τους ανθρώπους, υφαίνοντας ένα μεσαιωνικό ταπισερί μοναδικής αυθεντικότητας. Χαρακτηριστικά, ο Ρουμπλιώφ συναντιέται με τον μέντορά του Θεοφάνη τον Έλληνα, όπου ο δεύτερος στο δάσος δοκιμάζει την πίστη του Αντρέι τόσο με το περιβόητο «ματαιότητα, ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιοτης» ή με το δόγμα ότι η γνώση επιφέρει δυστυχία, μέσω, εκτιμώ,  της απονέκρωσης της οργανικότητας από την αναλυτική διαδικασία της διάνοιας, ή φυσικά από τον κλονισμό της πίστης μέσα από την αέναη γνώση που διχάζει και δεν ενοποιεί.

andrei-rublev-1966-006-mongol-torch-00n-0hs-1000x750

Μεγαλειώδες, αμφιλεγόμενο, και πολυσυζητημένο το επεισόδιο της επιδρομής της ανίερης συμμαχίας του Πρίγκηπα Vasily με τον Τάταρο φύλαρχο (χαραγμένη στη μνήμη η φιγούρα του Bolot Beyshenalyiev που τον υποδύεται και ο οποίος χλευάζει κυνικά τα «παράδοξα» της σύλληψης του Ιησού από την Παρθένο Μαρία), καθώς και την αλαφροΐσκιωτη χωριατοπούλα την οποία στη σφαγή των πιστών στην εκκλησία διασώζει ο Ρουμπλιώφ σκοτώνοντας έναν από τους στρατιώτες του Πρίγκηπα. Εχει προηγηθεί το υπέροχα φιλμαρισμένο επεισόδιο με εξαιρετικά πλάνα βάθους πεδίου, μακρινά και μεσαία, της αιχμαλωσίας του Ρουμπλιώφ από τους παγανιστές και την αποπλάνησή του. Η Χριστολογία του Tarkovsky εντάσσει στην αφήγηση την αναπαράσταση της Σταύρωσης στα χιονισμένα τοπία σε παράλληλη διήγηση με αυτό το επεισόδιο σπίλωσης της αγνότητας του Ρουμπλιώφ.

Η σιωπή του Ρουμπλιώφ, έπειτα από τη βαναυσότητα την οποία όχι μόνο παρακολούθησε αλλά και στην οποία συμμετείχε, θα αρθεί στο «θαύμα» της πίστης του αμούστακου Μπόρις, γιού ενός ξακουστού μεταλλοχύτη που πέθανε, ο οποίος θα κατασκευάσει τη θεόρατη καμπάνα, παραγγελία του Πρίγκηπα. Είναι το τελευταίο επεισόδιο της ταινίας και ο Tarkovsky «κόβει» σε έγχρωμο με ακραία κοντινά στις πραγματικές αγιογραφίες του Ρουμπλιώφ. Από το πορφυρό που επικρατεί στα αρχικά πλάνα η κάμερα καταλήγει σε αυτά όπου αναδύεται το βαθύ γαλάζιο και συγκεκριμένα στην εικόνα της Αγίας Τριάδας, την πιο φημισμένη και χαρακτηριστική της μεγάλης τέχνης του Ρουμπλιώφ –ένα βαθύ γαλάζιο, που αν δεν κάνω λάθος, ήταν το αγαπημένο χρώμα του αδικοχαμένου βοηθού του Ρουμπλιώφ, Foma…

Πλήρως εναρμονισμένη με την τελειότητα της Βυζαντινής ασκητικής, η πνευματική πνοή του Tarkovsky στον «Αντρέι Ρουμπλιώφ» δημιούργησε το δικό της μοναδικό κινηματογραφικό αγιογράφημα!

Σπύρος Γάγγας, Φεβρουάριος 2017.

Featured Image: http://decentfilms.com/reviews/andreirublev

Text Image: https://lifevsfilm.com/2015/04/

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s