Fear and Desire (Stanley Kubrick, USA, 1953)

Με τόσο εντυπωσιακή εκκίνηση δεν είναι να εκπλήσσεται κάποιος για την μετέπειτα εξέλιξη και συμβολή του Kubrick στο παγκόσμιο σινεμά. Η αντιπολεμική θεματολογία και προβληματισμός που συνεισέφερε στο να μεγαλουργήσει σε ποικίλα είδη, αρχίζει στο πυκνό δάσος μιας άγνωστης χώρας όπου μια ομάδα στρατιωτών με τον λοχία και τον αξιωματικό τους βρίσκεται αποκομμένη αλλά έτοιμη (;) να επιχειρήσει εναντίον του στρατηγού στο εχθρικό στρατόπεδο, το οποίο και αυτό δεν έχει κάποια εθνική ταυτότητα. Συνεπώς, ο Kubrick έχει ήδη κατασκευάσει έναν εσωτερικό, ως προς την αφήγηση, μηχανισμό ο οποίος τονίζει αρχικά την ουδετεροποίηση της ταυτότητας του εχθρού ως κάτι απρόσωπο προκειμένου να αδρανήσουν τα αισθήματα συμπόνοιας που θα ρίσκαραν το προσδοκώμενο αποτέλεσμα· επιτρέπει όμως και την αντίστροφη κίνηση, δηλαδή, αυτή της παράνοιας του πολέμου μεταξύ άγνωστων ανθρώπων, φορέων ετερότητας δίχως ιστορικό πρόσημο και προηγούμενα ανοιχτά τραύματα, άρα, και δυνητικά πρακτικά αλληλέγγυων όντων.

Το πλάνο εγκαθίδρυσης του δρυμού συνοδεύεται από λόγια του αφηγητή σε έντονο υπαρξιακό τόνο, κάτι που μάς προϊδεάζει για κάτι θεματικά ευρύτερο ενός (αντι)πολεμικού έργου. Και το «κάτι ευρύτερο» συντελείται στο περιορισμένο πλαίσιο δράσης ενός ξέφωτου στο δάσος. Πόλεμος πιο σιωπηλός εκτυλίσσεται και στο εσωτερικό της μικρής ομάδας με τον λοχία Ματ να αμφισβητεί ευθέως τις διαταγές του αξιωματικού. Μακριά από υστερίες ο νεαρός Kubrick σκηνοθετεί την ένταση με κοντινά και με όχημα αυτό που δε λέγεται παρά με τον υποτυπώδη λόγο, αφού ακόμα φαίνεται ότι αναζητά την στέρεη υποκριτική φόρμα. Κι όμως! Η σκηνή αιφνιδιασμού του εχθρού –κάποιων ταλαίπωρων φαντάρων σαν και τους ίδιους τους αντιήρωες του Kubrick– σφύζει από κυνισμό και αντι-ηρωισμό με κύριο στοιχείο την εν ψυχρώ δολοφονία. Η μηδενιστική κοσμοθεωρία βρίσκει στον πόλεμο μουδιασμένες και αδρανοποιημένες ψυχές, «νησιά, μετά το λιώσιμο των παγετώνων», όπως μονολογεί ένας εκ των στρατιωτών. Η νατουραλιστική μεταφορά θέτει το κατεξοχήν πρόβλημα διάκρισης του πολιτισμού από τη φύση, τη στιγμή που ο εχθρός έχει αποπροσωποιηθεί και δεν διαφοροποιείται από κάποιο τυχαίο εμπόδιο της φύσης.

girl_fearanddesire

Και εκεί όπου η φύση θα θύμιζε τη ζωοποιό ουσία της στην έξοχη σκηνή στο ποτάμι με τις όμορφες κοπέλες να ψαρεύουν ανέμελα, αυτή μετατρέπεται σε εφιάλτη για μία από αυτές με το αντίστοιχο τίμημα όμως: τον «αυτισμό» της συνείδησης που έχει παραλύσει μη διακρίνοντας πλέον την σεξουαλική ορμή από την βίαιη εκτροπή, κατρακυλώντας κυριολεκτικά στην παράνοια. Μια παράνοια συνυφασμένη με την ολοκληρωτική απώλεια νοήματος αφού, όπως λέγεται από κάποιο στρατιώτη, «οτιδήποτε πεις μετατρέπεται σε κατάρα». Κανείς δε γνωρίζει το νόημα, όπως άλλωστε δε γνωρίζει ο θεατής την ταυτότητα του εχθρού. Η αποστολή εξόντωσης του στρατηγού στο απέναντι φυλάκιο (η νυχτερινή πορεία στο ποτάμι προκειμένου να ουδετεροποιηθεί ο «στρατηγός» δεν θα με εξέπληττε αν είχε εμπνεύσει την αντίστοιχη στο «Αποκάλυψη Τώρα») θα τεθεί κι αυτή ως ύστατη πράξη νοηματοδότησης, ως κάτι όμως που δεν συνδέεται με στρατηγικούς σκοπούς αλλά ως στόχος καθεαυτός: Αυτό, δηλαδή, που θα όφειλε να διακρίνει κάποιος στον «άγνωστο» πριν εκείνος λάβει κοινωνικά χαρακτηριστικά.

 Η σφαγή στο φυλάκιο ακολουθείται από τη γαλήνη των ετοιμοπαράδοτων στον Άδη προσώπων σε ένα τοπίο, που όπως έχει πει και ο αφηγητής, βρίσκεται εκτός Ιστορίας, με μοναδικό τόπο το νου που σκοτεινιάζει στην ομίχλη που απλώνεται. Ντεμπούτο-«τροχειοδεικτικό» της βόμβας Kubrick που θα έσκαγε σε λίγα χρόνια…

Σπύρος Γάγγας, Φεβρουάριος 2017.

Featured Image: http://www.eldiario.es/politica/Fear-Desire-opera-renegaba-Kubrick_0_94490615.html

Text Image: https://thesouloftheplot.wordpress.com/2014/09/10/fear-and-desire/

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s