Ludwig, Requiem for a Virgin King (Hans-Jürgen Syberberg, W.Germany, 1972)

Στην ιντριγκαδόρικη για κινηματογραφική μεταφορά περίπτωση του Λουδοβίκου του Β’, του τελευταίου βασιλιά της Βαυαρίας, καταστάλαξε ο «ανυπάκουος» και ιδιοφυής σκηνοθέτης Syberberg ως προς την avant-garde φόρμα που του ταιριάζει, προκειμένου να διανύσει κομβικά ιστορικά γεγονότα και προσωπικότητες με στόχο να καταλήξει στο ανεξήγητο (;) τερατούργημα του ναζισμού.

Ως σκηνοθετικό στήσιμο και φιλμάρισμα το έργο του Syberberg κάνει κάτι απλό όσο και μεγαλειώδες. Υιοθετεί την μπρεχτιανή αρχή της αποστασιοποίησης με αφηγήσεις από τους ηθοποιούς στην κάμερα και καταλήγει σε προβολές στην κάθετη επιφάνεια πίσω από τη «δράση» των χαρακτήρων (projection) είτε ως σλάιντς είτε ως κινούμενη εικόνα. Μορφές βγαλμένες από την εποχή εκείνη και τον περίγυρο του Λούντβιχ, όσο και άλλες αινιγματικές που ξεπροβάλλουν από τα σπήλαια του ρομαντισμού απαγγέλουν στην κάμερα ή επιδίδονται σε υποτυπώδεις διαλόγους.

Η εκκίνηση αφορά το «ατύχημα» Λουδοβίκος Β’. Καρπός αιμομιξίας κατά Syberberg (δεν φαίνεται να τεκμαίρεται αυτό ιστορικά) ο Λουδοβίκος παρουσιάζεται περιστοιχισμένος από αυλικούς-κόλακες, επηρμένος ακόμα και πέραν της, κατά την παραδοσιακή αντίληψη της εξουσίας, θεσμοθετημένη θέση του στη κορυφή της ιεραρχίας: «Είμαι ο βασιλιάς και οτιδήποτε μου αρέσει είναι ορθό και καλώς καμωμένο» μονολογεί όταν καθαιρεί τον βαρόνο Hirschberg. Μπροστά από τα προβεβλημένα σλάιντς από πίνακες των κάστρων του Λουδοβίκου ή από τοπία, όπως η ωραιότατη σεκάνς της πορείας της άμαξας στο χιόνι, ο Λουδοβίκος αρχίζει να «συγκλίνει» με τις απόψεις του Syberberg όχι μόνο ως ιδιαίτερη περίπτωση αλλά και ιδεολογικά. Ως «ονειρεμένος βασιλιάς» ο Λουδοβίκος αντιπροσωπεύει το «όνειρο» των Γερμανών με τις ανορθολογικές του συνδηλώσεις, ως πολιτιστικό απόθεμα που στερεύει πια από την επέλαση της Πρωσικής βιομηχανοποίησης, της μόλυνσης του περιβάλλοντος, της λαίλαπας της «προόδου», της αυξανόμενης εγκληματικότητας με θύματα πόρνες και γυναίκες στα αστικά κέντρα, τον σοσιαλισμό και τις μάζες του προλεταριάτου. Βασιλιάς εθισμένος στα ναρκωτικά, ομοφυλόφιλος, γοητευμένος από τον εξωτισμό, ο Λουδοβίκος, μετά το πρώτο μέρος της ταινίας που διανύει μόνο μια συνηθισμένη μέρα στη ζωή του, αποκαθηλώνεται σταδιακά στο δεύτερο, όταν αναπτύσσεται και η μυθολογία περί τρέλας του και επικρίνονται οι σκανδαλώδεις σπατάλες του τόσο στα παλάτια όσο και στις χορηγίες του μεγάλου Richard Wagner.

ludwig-1

 Στην αντιδραστική-συντηρητική εικόνα για τον κόσμο του Λουδοβίκου βρίσκει ο Syberberg τον μίτο εξήγησης του φαινομένου «Χίτλερ» αλλά και αυτό που επιχειρεί και ο ίδιος να διασώσει ως «Λουδοβίκος» απέναντι στη λαίλαπα του Χολιγουντιανού σκουπιδαριού. Γι’ αυτό άλλωστε στο δεύτερο μέρος υπάρχουν τα ηχητικά του σούπερμαν, του Ταρζάν και των καρτούν, πανέξυπνοι μοχλοί αμερικανοποίησης της Ευρώπης (πάγιο και κεντρικό ζήτημα στο Νέο Γερμανικό σινεμά.) Με σκόπιμους αναχρονισμούς και με τον Χίτλερ να εμφανίζεται χορεύοντας ρούμπα, ζευγάρι με τον πρωτεργάτη του Ναζισμού και στενό του φίλο Ernst Röhm, ο Syberberg υιοθετεί μια μπουρλέσκ αισθητική, εγκεφαλική όμως όσο και πολιτικοποιημένη.

Η αντιδραστική υπεράσπιση του «ανορθολογισμού» θα λοιδορήσει τον «επιστημονικό» χαρακτήρα της κοινωνιολογίας ή του Freud, αλλά η ίδια θα καθαιρεθεί εν τέλει όπως ο Wagner, όπου ο θάνατός του στην ταινία συνοδεύεται από projections τουριστών στη φημισμένη βίλα του Wagner όταν αυτή μετατράπηκε σε μουσείο. Ο δε θάνατος του Λουδοβίκου, υπό μυστηριώδεις συνθήκες, αναπαρίσταται από τον Syberberg με γκιλοτίνα (σαν κι αυτές των Διαφωτιστών), όπου τριγύρω σουλατσάρουν μηχανόβιοι με τα «αέρια» των εξατμίσεων να πιστοποιούν τη νέα εποχή. Σε αυτήν, ο Λουδοβίκος μετατρέπεται σε τουριστική ατραξιόν με τυρολέζικο κοστουμάκι.

Οπερατικό σε πνοή και ύφος, το «Ρέκβιεμ» πλημμυρίζει από την θρυλική μουσική του Wagner, τις γκροτέσκες φιγούρες –ιστορικές και μη– τους περιεκτικούς μονόλογους και τα εκκεντρικά σετ. Μαζί με το εξαίρετο τέχνασμα των προβολών, όχι μόνο επιτυγχάνει μια πιο αυθεντική αποτύπωση συγκριτικά με κάποια πιο πιστή αναπαράσταση της εποχής, αλλά διασώζει, μέσω του κιτς, το Πνεύμα και την Ψυχή, τα οποία, κατά Syberberg, ρούφηξε η μαύρη τρύπα της νεωτερικής μαζικοποίησης.

Σπύρος Γάγγας, Φεβρουάριος 2017.

Featured Image: http://www.cageyfilms.com/2014/08/listmania-redux-the-greatest-documentaries-of-all-time-part-two/

Text Image: https://wondersinthedark.wordpress.com/2009/06/24/ludwig-requiem-for-a-virgin-king-no-37/

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s