Palms (Artur Aristakisyan, Russia, 1993)

Κορυφαίο ντοκιμαντέρ όχι για τους ανθρώπους του περιθωρίου αλλά για αυτούς στο περιθώριο του περιθωρίου. Βαριά η κληρονομιά Ντοστογιέφσκι και εδώ η «γειτονιά των καταφρονεμένων», αποστεωμένη, μάς δείχνει το πραγματικό της πρόσωπο, από το 28 μ.Χ όπου και αρχίζει η ταινία με σκηνές από βουβή ταινία για τα Πάθη του Ιησού μέχρι τα ζωντανά «λείψανα» της μετα-κομμουνιστικής εποχής στο Τσισινάου της Μολδαβίας το 1990.

Εμπνευσμένος από τον Ιταλικό νεορεαλισμό αλλά και από το «Γη χωρίς ψωμί» του Buñuel, ο Aristakisyan ακολουθεί με την κάμερα ανθρώπους σε συνθήκες απόλυτης στέρησης. Διαλυμένοι κοινωνικά και ψυχικά υπερήλικες, ανάπηροι, τυφλοί, ακρωτηριασμένοι πάνω σε κινούμενα καφάσια, άνθρωποι με βαριά νοητική στέρηση, λοβοτομημένα θύματα πειραμάτων, ξεβράκωτα αγγελούδια να τσαλαβουτούν στα μολυσμένα νερά συνθέτουν την σκληρή πραγματικότητα η οποία όμως αποκτά ποιητικότητα, διότι, όπως φαίνεται για τον Aristakisyan, αυτός είναι ο μόνος τρόπος να λυτρωθούν. Με αφήγηση στον υποτιθέμενο αγέννητο γιό του, ο Aristakisyan φιλμάρει τις φιγούρες αυτές σαν να επρόκειτο για μαρτυρίες από άλλο επίπεδο της Ύπαρξης, αυτό που περισσεύει από το «Σύστημα» –ο σταθερός στόχος της κριτικής του σκηνοθέτη.

Οι εικόνες στο κέντρο της πόλης ή στην τσίγκινη παραγκούπολη είναι σκληρές όσο και λυρικές. Η ηλικιωμένη γυναίκα, στα πρώτα λεπτά της ταινίας, που στρώνει στο δρόμο περιμένοντας για σαράντα χρόνια τον αγαπητικό της δίνει το στίγμα αλλά τροφοδοτεί και τον Aristakisyan με την αισθητική γραμμή κινηματογράφησης πέραν της συμπόνοιας, με θαυμασμό για την ηρωική αυτή πράξη που έρχεται σε μετωπική σύγκρουση με τον Λόγο και αποτελεί θέαμα-θυμηδία στην κανονικότητα της κοινωνίας.

Ο πρώην τρόφιμος που ακούει στο όνομα «Πιθηκάνθρωπος» είναι κλεισμένος σε μια υπερυψωμένη κάσα από την οποία βγαίνει περιστασιακά για να μη μαντρωθεί στο ψυχιατρείο. Πρόκειται αναμφισβήτητα για ερμηνευτική τύπου Michel Foucault η οποία κωδικοποιείται από τον σκηνοθέτη στη διαπίστωση ότι «για να διαφωνήσεις πρέπει να γίνεις τρελός» σε αντιστροφή (αλλά και υπονομευτική επικύρωση) του «όποιος διαφωνεί είναι τρελός».

palms-artur-aristakisyan

Εφόσον απουσιάζει πλέον ο προστατευτικός θόλος του πνευματικού στοιχείου, η σκέψη υλικοποιείται και δίνει στο «Σύστημα» τη δυνατότητα όχι μόνο να μετατρέπει τις απειλές σε πλεονεκτήματα, αλλά του προσδίδει μια ακόμα πιο άυλη μορφή, «πνευματικοποιημένη» από την πίσω πόρτα τρόπον τινά, αυτής του αναδιπλασιασμού του συστήματος μέσα από τον εαυτό του σε μια ατέρμονη αυτοαναφορικότητα. Αυτή συγκροτεί και τον κώδικα διάκρισης ο οποίος εντάσσει και την φτώχεια σ’ αυτή την διαδικασία ανατροφοδότησης του «Συστήματος» από το περιθώριο. Γι’ αυτό κάνω λόγο για το «περιθώριο του περιθωρίου», διότι εκεί βλέπει αυτό το ντοκιμαντέρ τη δυνατότητα παρεμπόδισης του «Συστήματος». Ο  Aristakisyan δεν θα άφηνε αμέτοχο το «σύστημα» της διαλεκτικής όπως τη διαστρέβλωσαν τα καθεστώτα του «υπαρκτού σοσιαλισμού» σε άκαμπτο δόγμα με τον άνθρωπο να λογίζεται μόνο ως το «νούμερο των πιθανοτήτων του». «Κόβοντας» στα ροζιασμένα χέρια των «ηρώων» του, ο Aristakisyan παραθέτει αυτό ακριβώς που «περισσεύει» από τη λογική του συστήματος και αγιοποιείται: Η μονίμως σκυμμένη ηλικιωμένη γυναίκα που σέρνει σε τελάρα το βιός της, η Yazundokta,  αφηγείται (μέσω του σκηνοθέτη) τη φρικτή εμπειρία της στον πόλεμο: Στα κελιά, οι ναζί, ρίχνανε χειροβομβίδες στο ψαχνό και πυροβολούσαν τις γυναίκες στα γεννητικά τους όργανα. Εκεί έχωσε και την κάνη του περίστροφου του ο στρατιώτης το οποίο όμως εκπυρσοκρότησε· η αποτύπωση της αποτυχίας και της ντροπής στο πρόσωπο του στρατιώτη την έκανε να τον αγκαλιάσει και να τον παρηγορήσει. Κατά την έξοδο από τις φυλακές και το σφυροκόπημα εκρήξεων ο στρατιώτης κομματιάζεται. Το κεφάλι του όμως το κρατά, όπως λένε οι φήμες, καλά κρυμμένο η Yazundokta στα τελάρα που σέρνει.

Αν έλκεται κανείς ή όχι από την σκοπιά αναρχοχριστιανισμού που φαίνεται να υιοθετεί ο Aristakisyan, αποτελεί, κατά τη γνώμη μου, δεύτερης τάξης ζήτημα. Το ουσιαστικό σε αυτό το άβολο αλλά καθηλωτικό ντοκιμαντέρ αφορά την ίδια την ιδέα της αντίστασης η οποία συνοψίζεται στα τελευταία στιγμιότυπα των Ρομά και στην αφήγηση του περιστατικού όπου χόρευαν και τραγουδούσαν γυμνοί εντός των ναζιστικών θαλάμων αερίων!

Οι «άποροι ως το μάτι του Ιησού» είναι το πρόταγμα που διαπνέει το μανιφέστο σφυροκοπήματος με τους εκλεκτούς του Θεού, όπου κι αυτός ήρθε στον κόσμο «άπορος». Τα περιστέρια που δίνουν χαμόγελο στον άλαλο Strulik σηματοδοτούν και την Επιφοίτηση του Πνεύματος στους εκλεκτούς, νεύμα της γλωσσολαλίας την οποία μετατρέπει σε ευλαβική κινηματογραφική πομπή το δύσκολο αλλά επιτακτικό ντοκιμαντέρ του Aristakisyan.

Σπύρος Γάγγας, Φεβρουάριος 2017.

Featured Image: https://www.closeupfilmcentre.com/vertigo_magazine/volume-3-issue-6-summer-2007/the-opened-hand-reflections-on-artur-aristakisyans-palms/

Text Image: http://waytorussia.net/WhatIsRussia/Russian-Films-90s-00s.html

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s