Salvatore Giuliano (Francesco Rosi, Italy, 1961)

Εξαίσια φιλοτεχνημένο αριστουργήμα του παγκόσμιου κινηματογράφου ως προς τη διερεύνηση της πολιτικής διαπλοκής μέσα από μια ευρύτερη προσέγγιση της «κατασκευής της αλήθειας», το πολιτικό έργο του Rosi συνδυάζει δράση, ιστορική αυθεντικότητα σε σχεδόν ντοκιμαντέρ κινηματογράφηση, κοινωνιολογική μελέτη της Σικελίας αλλά και των κυρίαρχων δομών του συστήματος αλλά και εξαίρετες τομές στη φόρμα και την αφήγηση και αποτελεί ένα από τα πιο πρωτότυπα επιτεύγματα του Ιταλικού σινεμά.

Στο επίκεντρο της ταινίας βρίσκεται η δράση του «αντάρτη-ληστή» Salvatore Giuliano, τον οποίο ποτέ δεν φιλμάρει ο Rosi με κοντινό en face! Με το πέρας του πολέμου η Σικελία εγείρει ζήτημα ανεξαρτησίας από την Ιταλία. Οι μαχητές υπέρ της απόσχισης κρύβονται στα βουνά χτυπώντας με αντάρτικες μεθόδους αστυνομικά τμήματα και φυλάκια. Η ανεξαρτησία της Σικελίας το 1946 και η αμνηστία στους μικροπαραβάτες του ποινικού δικαίου, καθώς και η φήμη του καταζητούμενου Giuliano ως κάποιου που «κλέβει τους εύπορους και μοιράζει στους φτωχούς», επιτρέπει στους αντάρτες να τον στρατολογήσουν ανακηρύσσοντας τον «στρατηγό». Όμως η ανεξήγητη σφαγή της Portella della Girestra, όπου μια διαμαρτυρία των κομμουνιστών κατεστάλη βίαια από τις ένοπλες ομάδες του Giuliano, μπάζει όλους τους εμπλεκόμενους στο λαβύρινθο αναζήτησης της αλήθειας («ποιος διέταξε την επίθεση;») πιασμένους στα πλοκάμια της διαπλοκής και συμφερόντων των οποίων όμως ουδείς φαίνεται να κινεί τα νήματα με απόλυτο συντονισμό. Παράνομοι, αστυνομία και Μαφία συνθέτουν το «τρίγωνο του Διαβόλου», στο φόντο των όχι αμέτοχων Συμμαχικών δυνάμεων, όπου οι σχέσεις όλων με όλους καθιστούν μονίμως επισφαλή την τάξη (ούτε λόγος για την ηθική), προκαλώντας συνεχή ολισθήματα στην φυσική κατάσταση: «πόλεμος όλων εναντίον όλων». Ο Rosi αρχίζει την ταινία με πρώτο πλάνο μουσειακής αξίας: Κάδρο από υψηλή γωνία με «μακρινό» στο πτώμα του Giuliano να κείτεται στο χωμάτινο προαύλιο ενός σπιτιού. Γύρω του αστυνομικοί και ένας μόνο φωτογράφος των αρχών ο οποίος όρθιος καδράρει στο κουφάρι. Πρόκειται για φανταστικής σύλληψης αναστοχαστική χειρονομία του Rosi, όπου η θέση της κάμερας (η δική μας, δηλαδή) ταυτίζεται με αυτήν του φωτογράφου, δίχως όμως την ευκολία του POV (υποκειμενικού) πλάνου, αλλά ως αξίωση αντικειμενικότητας.  Αφαιρεί, δηλαδή, ο Rosi προς την σκοπιά του θεατή-κριτή την οποία όμως σχετικοποιεί αμέσως, δίχως να «κόψει», αλλά αποκλειστικά μέσω της ομοιότητας μεταξύ αυτού που εμείς βλέπουμε και της ματιάς του φωτογράφου. Επαναφέρει έτσι όχι μόνο την κινηματογραφική χειραγώγηση της ματιάς από την κάμερα αλλά και την αξίωση του θεατή για αντικειμενικότητα η οποία λυσσάει για την κινηματογραφική «αλήθεια», όπως και οι χαρακτήρες για την ιστορική, νομική ή την πολιτική «αλήθεια». Πράττοντάς το αυτό σε νεορεαλιστικό καμβά, ο Rosi κρατάει τον θεατή γειωμένο στην αυθεντικότητα των καταστάσεων και στην ιστορική (;) τεκμηρίωση των γεγονότων. Από την διαβόητη διαταγή της σφαγής μέχρι το αίνιγμα για τη δολοφονία του Giuliano ο Rosi αφηγείται παράλληλα τις άοκνες διαδικασίες αναζήτησης του μίτου της αλήθειας.

salvatore-giuliano-1

Μια αλήθεια που βρίσκεται στο σκοτάδι αμίλητη και ακίνητη όπως οι μορφές των ληστών έξω από το αστυνομικό τμήμα στο πλάνο που ενέπνευσε κατά πάσα πιθανότητα τον Αγγελόπουλο για τις ακίνητες παρουσίες στο «Τοπίο στην Ομίχλη» αλλά και αλλού, με την κινηματογράφηση του Rosi όμως να υπερισχύει εδώ καθώς μιλάει ποιητικά και φορμαλιστικά μέσα από τον νεορεαλισμό. Συγκλονιστική (άλλη επιρροή στον Αγγελόπουλο εδώ) η σκηνή οδυρμού της (παζολινικής) μάνας στο υποτυπώδες νεκροτομείο πάνω στον δολοφονημένο Giuliano και την υλιστική Χριστολογία του μαρξιστή Rosi να τραντάζει το σύμπαν ολόκληρο.

Με τη δράση να μετακομίζει στο δικαστήριο και να επικεντρώνεται στη βεβαιότητα προδοσίας του Giuliano από τον υπαρχηγό του, η «αλήθεια» μεταναστεύει προς άλλες διακλαδώσεις, όπως χαμένα ημερολόγια και «αφανείς υπάρξεις» σαν τον «μικρό δικηγόρο». Ο Rosi ανοίγει σιγά σιγά τα παράθυρα της ταινίας βάζοντας φως, μόνο και μόνο για να τα βροντήξει εκκωφαντικά στο πλάνο της ηλιόλουστης μέρας στην πλατεία της γενέτειρας του Giuliano, την πόλη Montelepre, και την διάλυση του πλήθους από πυροβολισμούς. Το τελευταίο πλάνο σηματοδοτεί την «επιστροφή» (αναπαραγωγή) της «αλήθειας» στο αρχικό κάδρο, αυτή τη φορά όχι του ματωμένου Giuliano, αλλά ενός μαφιόζου μεσάζοντα.

Δικαίως λογίζεται από ειδικούς –και από τον Scorsese– ως μια από τις καλύτερες ταινίες όλων των εποχών, αφού το Salvatore Giuliano μετατρέπει τη διαπλοκή από κλισέ της κουβέντας του καφενείου σε διατριβή για την αλήθεια, συγκροτώντας πολιτικό σινεμά στο επίπεδο της αντικειμενικής αλήθειας!

Σπύρος Γάγγας, Φεβρουάριος 2017.

Featured Image: https://fr.wikipedia.org/wiki/Salvatore_Giuliano_(film)

Text Image: http://www.altfg.com/film/francesco-rosi-retrospective/

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s