Apocalypse Now Redux (Francis Ford Coppola, USA, 1979/2001)

Ταινία-μύθος για την σκοτεινή πλευρά της συλλογικής συνείδησης των ΗΠΑ και την κηλιδωμένη από το τραύμα του Βιετνάμ πεποίθηση στον Λόγο, το αναγεννημένο «Αποκάλυψη Τώρα!» δεν παγιδεύεται στις ιδεολογικές αρχές που δοκιμάστηκαν και λύγισαν στη ζούγκλα, αλλά υπομονετικά και με προσήλωση κωπηλατεί στο ποτάμι που οδηγεί στην «καρδιά του σκότους» των ανθρώπινων ενστίκτων και ορμών για καταστροφή.

Εμπνευσμένο από το γνωστό μυθιστόρημα του Joseph Conrad, το έργο του Coppola ακολουθεί την πορεία του λοχαγού Willard (Martin Sheen) και μιας χούφτας ανδρών στο πλοιάριο που διασχίζει τον ποταμό Nang σε απόρρητη αποστολή «τερματισμού» της δράσης του συνταγματάρχη Kurtz (Marlon Brando). Ο ranger Willard υιοθετεί τη στάση της σιωπής διαβάζοντας για τις εύφημες μνείες και την πορεία του Kurtz στις ειδικές δυνάμεις, αλλά και παρακολουθώντας την αφέλεια, παράκρουση και εν τέλει ακαταλληλότητα των ανδρών της ομάδας του στο να επιτευχθεί ο στόχος των Αμερικανών στο Βιετνάμ. Εδώ λοιπόν, στο μικρό σκάφος, συναντάμε την πρώτη ομοιότητα του Willard με τον Kurtz, καθότι και ο εξαφανισμένος συνταγματάρχης είχε εισηγηθεί στο επιτελείο υπέρ της αναγκαιότητας στρατολόγησης ανδρών όπου θα απαιτείτο η παραμονή τους στο Βιετνάμ τουλάχιστον για έναν χρόνο. Το ταξίδι στο ποτάμι αποκτά διάσταση παραισθησιογόνου: δεν είναι μόνο η πρώτη σεκάνς ανθολογίας με την εναέρια πλέον (και όχι έφιππη) ίλη του ταγματάρχη Kilgore (υπέροχα «παράφρων» ο Robert Duvall) να θερίζει τους Βιετναμέζους υπό την πομπώδη μουσική του Wagner, συνοδευόμενο από Northrop που σπείρουν ναπάλμ κατά μήκος της παραλίας, την στιγμή όπου ο Kilgore μοιράζει τραπουλόχαρτα στους νεκρούς, «αναγνωρίζει», στιγμιαία μόνο, την ανδρεία κάποιων αντιπάλων πριν καταπιαστεί με το αγαπημένο του σερφ στα κύματα, αλλά, επίσης, η υπερρεαλιστική χροιά των σταθμών στο ποτάμι, όπως αυτός του ανεφοδιασμού και του show από τα λαγουδάκια του Playboy ή αυτός της παρατημένης κατασκήνωσης των Αμερικανών, πριν περάσει ο Willard το όριο που τον εντάσσει πλέον στο έδαφος της Καμπότζης και στο βασίλειο του Kurtz.

Ο Willard δεν αρχίζει την αποστολή από κάποια σκοπιά του ιδεώδους. Στην αξέχαστη σεκάνς με το The End των Doors να αναγγέλει το «τέλος» στην αρχή της ταινίας, ο λοχαγός βρίσκεται ήδη σε κατάσταση παράκρουσης/κατάρρευσης στο ανήλιαγο δωμάτιο της Σαϊγκόν. Ο Willard έχει υπάρξει «Kurtz» και τόσο οι δικές του περγαμηνές προκειμένου να επιλεγεί όσο και η αποφασιστικότητά του κατά τον πλου του σκάφους τον καθιστούν δυνητικά έναν από τους εκλεκτούς του Kurtz –τους στρατιώτες εκείνους που γνωρίζουν την ηθική σκοπιά αλλά δε διαστάζουν να πάρουν την «απόφαση» δίχως συμπόνοια προς ό,τι παρεμποδίζει την αποστολή ή τη νίκη.

Διαρκές μοτίβο και ενδεικτικό της «φρίκης» που στοιχειώνει και τον αρχετυπικό φορέα της, τον Kurtz, είναι η απουσία διάκρισης/ιεράρχησης που χαρακτηρίζει την εμπόλεμη κατάσταση σε περιβάλλοντα δίχως όρια με σώμα με σώμα εμπλοκή: ιππικό και τρομπέτες μαζί με ελικόπτερα και αεριοθούμενα, σερφ και ναπάλμ, ανδρεία και ταπείνωση του νεκρού, rock ‘n roll, μαριχουάνα, LSD, μορφίνη, σεξ δίπλα στα πτώματα, αριστοκρατία στη ζούγκλα, τεχνολογία και πρωτογονισμός, όλα ανακατεμένα σαν πλαστελίνη όπου η ύλη και το πνεύμα, το λογικό και το παράλογο είναι απολύτως δυσδιάκριτα. Στην «αναγεννημένη» «Αποκάλυψη Τώρα» η ουσιαστική προσθήκη είναι ασφαλώς αυτή της σεκάνς με την προσωρινή στάση της ομάδας του Willard στη γαλλική φυτεία που βρίσκεται στη μέση της ζούγκλας.  Οι Γάλλοι αριστοκράτες ενσαρκώνουν την σουρρεαλιστική σχεδόν εικόνα της «αρχοντικής» αποικιοκρατίας σε οργισμένη (και με μνησίκακες αιχμές προς την αμερικανική πολιτική απέναντι στην Ιδοκίνα) αλλά πρακτικώς ξεδοντιασμένη υπεράσπιση των εδαφών «τους». (Ωραιότατα απόδίδει εδώ ο Coppola την νομιναλιστική μόνο έννοια της ενότητας στην οικογένειας με το πλάνο της σχεδόν άδειας τραπεζαρίας.)

apocalypse-now-redux-1979-container-scene-kurtz-reads-articles-to-willard-7

Μετά από όλα αυτά, η συνάντηση με την κάλτα του Kurtz αποτελεί την λογική κορύφωση της εμπειρίας πέραν των ορίων. Ο Marlon Brando γεμίζει τα λιγοστά πλάνα με την επιβλητική του παρουσία στο βασίλειο της σπηλιάς του Πλάτωνα (δίολου τυχαία η επιλογή του Vittorio Storaro [ο διευθυντής φωτογραφίας του Bertolucci] και η εξαίρετη χρήση του φωτός την οποία επιτυγχάνει) και την εγκεφαλική προσέγγιση (ευρηματικά τα πλάνα στο ξυρισμένο του κρανίο) του «στρατιώτη-ποιητή». Είναι το ίδιο ιδεώδες με αυτό ενός Jünger όπου η αντοχή του εχθρού (χαρακτηριστική η αφήγηση του ακρωτηριασμού των παιδιών των Βιετκόγκ από τους ίδιους όταν αυτά είχαν εμβολιαστεί από του Αμερικανούς) να ονομάζεται «μεγαλοφυής», ακριβώς επειδή ο εχθρός μάχεται δίχως τον πειρασμό της ηθικής «κρίσης», η οποία εδράζεται στη διάκριση, άρα και στην αξιολόγηση.

Στην αναμέτρηση με τη μεταφυσική της φρίκης το «Αποκάλυψη Τώρα» κερδίζει τη θέση που του αρμόζει στον παγκόσμιο κινηματογράφο.  Το πεσσιμιστικό της συμπέρασμα (η εξαίρετη διπλοτυπία του καμουφλαρισμένου Willard με το πέτρινο άγαλμα του Βούδα–«Kurtz») επισκιάζει την όποια «νίκη» τερματισμού της εξουσίας του συνταγματάρχη-«υπεράνθρωπου», σε ένα από τα μοναδικά κινηματογραφικά κληροδοτήματα για τη διττή υπόσταση «αγάπης-βίας» του «ανθρώπου-κτήνους» στην προσπάθεια του να αιωρηθεί στο σκοτεινό κενό της «φρίκης»…

Σπύρος Γάγγας, Φεβρουάριος 2017.

Featured Image: http://taskandpurpose.com/10-things-you-probably-never-knew-about-apocalypse-now/

Text Image: http://wordsfromthedarkside.blogspot.gr/2015/06/apocalypse-now-redux-1979.html

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s