The Constant Gardener (Fernando Meirelles, Great Britain, 2005)

Επικού βεληνεκούς έργο με την καταγγελτική του διάθεση να μην ηθικολογεί πάνω στο δράμα μιας ολόκληρης ηπείρου, ούτε όμως και να παραγνωρίζει τα πραγματικά διλήμματα όσων επιχειρούν να διαχειριστούν συμφέροντα μιας αυτοκρατορίας και των πολυεθνικών κολοσσών.

Βασισμένο στο ομώνυμο μυθιστόρημα του John le Carré, το έργο του βιρτουόζου Meirelles ξεφεύγει από τα στενά όρια του πολιτικού θρίλερ και απογειώνεται σε μια αισθητική εμπειρία πρώτης γραμμής με τα διαφορετικά γεωγραφικά πλαίσια της σχέσης συλλογικού δυνάστη-θύματος να ταυτοποιούνται μέσα από την αντιπαράθεση του αφρικανικού χρώματος και φωτός με τη συννεφιασμένη ατμόσφαιρα του Λονδίνου. Το ρίσκο της σχηματικής αντίστιξης δεν κοστίζει καθόλου στον Meirelles αλλά, αντιθέτως, κερδίζεται εμφατικά για δύο κυρίως λόγους: πρώτον, την πολυπλοκότητα των καταστάσεων στην αιτιακή αλυσίδα του Κακού που ενεργοποιείται πλέον από ημιαυτόνομους πυρήνες στο παγκόσμιο δίκτυο συστημάτων, αλλά και στις οάσεις αντίστασης και υπονόμευσης της διάχυσής του -παράγοντες που τέμνουν και τα δύο πλαίσια. Δεύτερον, η ενδεχόμενη σχηματικότητα των διαφορετικά ιεραρχημένων περιβαλλόντων (κοινωνικών και γεωγραφικών) κινηματογραφείται με δυναμισμό και με αξιοζήλευτη φροντίδα ποικιλίας λήψεων και εναλλαγής στον τόνο της ταινίας: Κοντινά και κεκλιμένα κάδρα εναλλάσσονται με ωραία κίνηση κάμερας στο χέρι, κομψά «μεσαία» όπου κυριαρχεί η ρευστότητα αλλά και μακρινά που υπογραμμίζουν την μεγαλοπρέπεια του αφρικανικού τοπίου. Με υποδειγματικό μοντάζ που δεν υποκύπτει σε καμία περίπτωση στον πειρασμό videoclip αισθητικής, ο Meirelles επικοινωνεί εξαίσια και αποτελεσματικά την συστημική αλληλεξάρτηση, διαπλοκή και επιτήρηση. Πιο επιτυχημένη προς αυτή την κατεύθυνση είναι η σύντομη σεκάνς ενεργοποίησης του συμβολαίου θανάτου στον Justin Quayle όπου κάποιος υψηλά ιστάμενος τηλεφωνεί σε κάποιον άλλο και αυτός με τη σειρά του σε έναν τρίτο, φίλοι του οποίου θα ενεργοποιήσουν τους δολοφόνους αφήνοντας ένα μήνυμα στον αυτόματο τηλεφωνητή σε κάποιο γραφείο. Αντί να εστιάσει σε πρόσωπα, ο Meirelles συμπυκνώνει την δράση στους «κόμπους» της αλύσωσης του Κακού και στο ανάξιο αποτέλεσμα.

constant-gardener1

Ο διπλωμάτης Justin Quayle (εξαιρετικός ο Ralph Fiennes) μεταβαίνει στην Κένυα μαζί με την Tessa (ονειρεμένη ερμηνεία καριέρας από την Rachel Weisz της οποίας το πρόσωπο αποπνέει τη δροσιά της ζωής και του ιδεαλισμού που θέλει στο «τώρα» να πραγματοποιειθεί το Καλό), ακτιβίστρια την οποία γνώρισε σε μια ομιλία όταν εκείνη τον στρίμωξε με αιχμηρές ερωτήσεις. Στην Κένυα περιστοιχίζονται από συνεργάτες, φίλους και αντιπάλους: ο Κενυάτης ακτιβιστής Arnold Bluhm, η ινδικής καταγωγής Ghita, o Βρετανός Ύπατος Αρμοστής Sandy, ο υπέθυνος του αφρικανικού τομέα του Υπουργείου Εξωτερικών της Βρετανίας Sir Bernard Pellegrin, ο Sir Kenneth Curtis επικεφαλής φαρμακευτικής εταιρείας, ο κατάσκοπος Tim, η διαδικτυακή συνεργάτιδα από τη Γερμανία Brigid και ο Dr.Lorbeer (πάντα κάτι παραπάνω από εξαιρετικός ο Pete Postlethwaite) συνθέτουν ένα πλέγμα σχέσων, αντιπαραθέσεων και ηθικών διλημμάτων που εντείνονται από ανομολόγητες ερωτικές επιθυμίες αλλά και από την σύγκρουση ρόλων που απορέει από τη συμμετοχή σε διαφορετικές κοινωνικές ομάδες. Αρετή του Meirelles το γεγονός ότι σε αυτό του κουβάρι διαπλοκής κυβερνήσεων, πολυεθνικών, ανθρωπιστικών οργανώσεων, μοναχικών ακτιβιστών και έμμισθων δολοφόνων αναπτύσσονται όλοι οι χαρακτήρες ψυχολογικά αλλά και ως ηθικές συνειδήσεις που δοκιμάζονται.

Εξαιρετικό δείγμα σύγχρονου σινεμά που λαμβάνει σοβαρά υπόψη τις αισθητικές προϋποθέσεις του μέσου, πέραν των καρτ ποστάλ κάρδων που ολισθαίνουν σε εξωτισμό σε άλλες ταινίες με παρόμοια ατζέντα,  ο «Επίμονος Κηπουρός»«γεμίζει» τόσο τον σινεφίλ θεατή όσο και αυτόν που αξιώνει κάτι περισσότερο από μια ταινία δράσης. Η αποστασιοποίηση του Meirelles από την ανάγλυφη αναπαράσταση της δολοφονίας των δύο χαρισματικών Justin και Tessa τον δικαιώνει απόλυτα μέσω της χρήσης flashback αλλά και της προαναγγελίας τους, όπως στην ωραιότατη σεκάνς στην έρημο με τον διάλογο μεταξύ Justin και Tim, υπόδειγμα ευγενούς παρά χυδαίας αντίληψης περί δράσης και δραματικής κορύφωσης αλλά και μηχανισμού αποχώρησης ενός «δεύτερου» χαρακτήρα.

Κι αν θριάμβευσε προσωρινά το Κακό, στον «Επίμονο Κηπουρό» βλάστησε και το ιδεώδες, με μεγάλο τίμημα οπωσδήποτε, χρησιμοποιώντας και το ίδιο, επίσης, τα κανάλια της παγκοσμιοποίησης. Η υπερβατική επανένωση των δύο άσπιλων εραστών θα συνοδευτεί από την αποκαθήλωση των υψηλά ιστάμενων στην ιεραρχία αλλά και των πλάνων μιας ηπείρου στο έλεος της μετα-αποικιοκρατικής εποχής. Έντιμο όπως και οι δύο πρωταγωνιστές το έργο του Meirelles αποτελεί ταινία-πρώτυπο για το σύγχρονο σινεμά του οποίου οι αξιοθαύμαστες καλλιτεχνικές αξιώσεις δεν αλλοτριώνουν το ευρύ κοινό.

Σπύρος Γάγγας, Φεβρουάριος 2017.

Featured Image: http://whiggles.landofwhimsy.com/archives/2009/02/the_constant_gardener_bluray_i.html

Text Image: http://www.rogerebert.com/reviews/the-constant-gardener-2005

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s