The Third Part of the Night (Andrzej Żuławski, Poland, 1971)

Ατμοσφαιρικά εφιαλτικό το ντεμπούτο του αταξινόμητου Andrzej Żuławski κάνει εξαίρετη χρήση του εσχατολογικού θρίλερ, του ψυχοδράματος αλλά και του είδους που το γνωρίζουν πολύ καλά οι Πολωνοί, αυτό του μαγικού ρεαλισμού.

Η εναρκτήρια σκηνή στοιχειώνει: ένα νιόπαντρο ζευγάρι ζει σε ένα αρχοντικό της υπαίθρου και όταν οι τρεις άνδρες (πατέρας, γιός, παππούς) πάνε βόλτα στο ποτάμι, μια ομάδα έφιππων Γερμανών στρατιωτών εισβάλλει στο σπίτι, σφαγιάζει τη γυναίκα και την γιαγιά αλλά και το μικρό αγόρι που ξεστράτισε και γύρισε πρόωρα στο σπίτι τη στιγμή του «θερισμού».  Στην σκηνή καταδίωξης του πατέρα Michaeł (Leszek Teleszyński), στην πόλη αυτή τη φορά, οι διώκτες του δολοφονούν κάποιον που τον ακολουθεί. Η συνέχεια εκτυλίσσεται στην εφιαλτική διαδρομή του  Michaeł κατά την υπόγεια δράση της αντίστασης με επίκεντρο το ιστορικά τεκμηριωμένο γεγονός (Ινστιτούτο Weigl) της μυστικής καλλιέργειας της ψείρας και της εκκούσιας μόλυνσης των αντιστασιακών με τύφο, προκειμένου να εξαιρεθούν  από την εποπτεία των Ναζί και να αναβάλλουν την υποψηφιότητά τους ως θύματα των στρατόπεδων συγκέντρωσης. Στην μονίμως αγωνιώδη του προσπάθεια ο Michaeł πέφτει πάνω σε γυναίκες που φέρουν εκπληκτική ομοιότητα με την δολοφονημένη σύζυγό του Marta (τον απαιτητικό ρόλο φέρνει σε πέρας εντυπωσιακά η καλλονή Małgorzata Braunek).

Ο Żuławski φορτώνει την διαδρομή του Michaeł με πλήθος εικόνων και συμβόλων από την Αποκάλυψη. Πέραν της προφανούς σύνδεσης των έφιππων Ναζί με τους καβαλάρηδες του Ιωάννη, η κινηματογράφηση υιοθετεί την ίδια την σκοπιά της κριτικής του πολιτισμού χρησιμοποιώντας τους Ναζί με τρόπο που δεν τους διαφοροποιεί από το σιδηρούν καθεστώς της Πολωνίας. Προς αυτήν την κατεύθυνση και η αναφορά στον Oswald Spengler και το πολυσυζητημένο και εν μέρει αδίκως παραμελημένο έργο για την καιταιγίδα της παρακμής της Δύσης. Αν θα το βρουν σε βιβλιοπωλείο μεταχειρισμένων οι αντιστασιακοί είναι δευτερεύων ζήτημα από τη στιγμή που η καταιγίδα είναι εδώ και η παρακμή ισούται πλέον με την ίδια την κόλαση του αυταρχικού καθεστώτος!

thirdpartofthenight1-1600x900-c-default

Η αποπροσανατολιστική διάθεση του Żuławski επιστρατεύει εξαίρετη steadicam κινηματογράφηση σε ελικοειδή κλιμακοστάσια, σκοτεινούς διαδρόμους, καταγώγια και ανήλιαγα υπνοδωμάτια. Ενδεικτική, και ως προς την επιρροή του Wajda με τον οποίο μαθήτευσε ο Żuławski, είναι η σκηνή «γαζώματος» του σύνδεσμού του με την Αντίσταση στο ξύλινο μπαλκονάκι της διπλοκατοικίας όπου η πτώση του στη λάσπη κινηματογραφείται με ταχύτητα και δύναμη, αξιοζήλευτη και για τα σύγχρονα τεχνολογικά επιτεύγματα σε ταινίες δράσης. Εδώ, αποτελεί δείγμα μιας υστερικής εξπρεσιονιστικής αισθητικής με χρήση ευρυγώνιων και zoom σε πλάνα όπως αυτό της πραγματικής γέννας όταν ο Michaeł λειτουργεί ως μαμή στη σωσία της Marta. Η μοντερνίστικη αισθητική του Żuławski ναι μεν παρεκλίνει από τον ρεαλισμό της πολεμικής τριλογίας του δάσκαλού του Wajda, ωστόσο, σε έγχρωμα έργα του τελευταίου η επιρροή του μαθητή είναι ιδιαίτερα εμφανής.

Με την πραγματικότητα και την φαντασία να έχουν καταστεί δυσδιάκριτα επίπεδα δράσης στο συνεχές ανεβοκατέβασμα του Michaeł στην κόλαση ο Żuławski κορυφώνει την εφιαλτική κινηματογράφηση στο υπόγειο του ινστιτούτου. Εκεί με τον τρομαγμένο και (ξανά;) κυνηγημένο αντιήρωα να έρχεται αντιμέτωπος με θαλάμους πειραματισμού-βασανιστηρίων αισθητικής Francis Bacon, το «Τρίτο Μέρος της Νύχτας» θα ολοκληρωθεί με την «αποκάλυψη» της Αποκάλυψης και την επιστροφή στην κυκλική ρουφήχτρα της Ιστορίας (καθόλου τυχαία λοιπόν η αναφορά στον Spengler). Ντεμπούτο-αποκάλυψη με τους «αγγέλους του Κακού» να ατενίζουν μέσα «από τον σπασμένο καθρέφτη» τον θρίαμβο του Αντίχριστου.

Σπύρος Γάγγας, Φεβρουάριος 2017.

Featured Image: http://culture.pl/en/work/cosmos-andrzej-zulawski

Text Image: https://www.filmlinc.org/films/the-third-part-of-the-night/

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s