La Jetée (Chris Marker, France, 1962)

Κινηματογραφημένο φωτοάλμπουμ πάνω στο οποίο βασίστηκε αργότερα και με μεγάλη προσοχή ο Terry Gilliam στους «Δώδεκα Πιθήκους». Ο avant garde ντοκυμαντερίστας Marker αφουγκράζεται  το εφιαλτικό επακόλουθο του πυρηνικού ολοκαυτώματος –διαρκές θέμα του σινεμά του 60– και αφηγείται μια ιστορία φαντασίας που γραπώνει τον θεατή σαν τις αγκύλες που κρύβουν τα «μπαλωμένα» με γάζες μάτια του επιζώντα (ο «άνδρας»)–πειραματόζωο.

Σε ασπρόμαυρο με κόκκο, ο Marker «κινηματογραφεί» το αεροδρόμιο Orly, το Παρίσι και τη ζωή πριν και μετά την καταστροφή, την ίδια στιγμή όπου, προ πυρηνικού ολέθρου, διακρίνεται το πρόσωπο μια νέας γυναίκας στο αεροδρόμιο. Στα δευτερόλεπτα πριν την ολική έκλειψη, ο αφηγητής θυμάται ότι είδε κάποιον άνδρα να σωριάζεται στο έδαφος καθώς έτρεχε προς την άγνωστη γυναίκα.

Οι επιζώντες καταλήγουν στο υπόγειο καταφύγιο και στο έλεος επιστημόνων-«θεών» που επιχειρούν να αναζωογονήσουν τη μνήμη και μέσα από ισχυρές παραστάσεις της να «επιχειρήσουν» την μετάβαση στο μέλλον. (Νωπό ακόμα το σκάνδαλο περί βασανισμών αλγερινών αιχμαλώτων από τον Γαλλικό στρατό.) Οι εικόνες όμως επιστρέφουν αργότερα ως ουλές, καθώς η ανάμνηση της επαφής με κάποιον που είναι ήδη νεκρός ουδετεροποιεί την όποια αναζωογονητική ελπίδα επιβίωσης και το υποτιθέμενο ταξίδι στο μέλλον με το Παρίσι αναγεννημένο από τις στάχτες του, συναντά ανθρώπους μαρκαρισμένους με μια τεχνολογική οπή στο μέτωπο, πέρα από τον ιστορικό χρόνο και πέρα ίσως από το καλό και το κακό.

la_jetee

Τα flashbacks αποτυπώνουν την μετα-ιστορική τροπή των πραγμάτων μέσα από την περιπλάνηση της γυναίκας και του άνδρα στο μουσείο φυσικής ιστορίας (όχι όμως και κοινωνικής –αυτή μοιάζει να συμπιέζεται στο στιγμιότυπο ακύρωσής της από την πυρηνική έκρηξη ή, αντιθέτως, στην καθημερινότητα του σπιτιού, της βόλτας στη φύση, της θαλπωρής των κατοικίδιων), καθώς και στην εντυπωσιακή φωτοσεκάνς με τα αγάλματα να χάσκουν απορημένα από τον «αποκαμωμένο» και όντως «χαμένο χρόνο», ο οποίος είναι αδύνατον να τροφοδοτήσει το μέλλον ουτοπικά αλλά μόνον ως απόθεμα επιβίωσης, αβέβαιη πιθανότητα προσαρμογής σε ένα αφύσικα αδρανοποιημένο μέλλον. Γι’ αυτό και η επαφή του ταξιδιώτη του χρόνου φέρει, ως προς τη γυναίκα, ιδιότητες δίχως την ανθρώπινη δεσμευτικότητα του σχετίζεσθαι (η γυναίκα αποκαλεί τον ταξιδιώτη του χρόνου, «φάντασμα»), δίχως συναισθηματικό ή άλλο φορτίο.

Με ένα εξαιρετικά ευρηματικό και αναπάντεχο τρόπο –ο οποίος ενέπνευσε κατά πάσα πιθανότητα τον Borowczyk σε εκείνο το σπαρακτικό φινάλε του Goto, Isle d’ amour– ο Marker θα εμφυσήσει την «κίνηση» στο κάδρο, ακριβώς στο σημείο της σακκαδικής οφθαλμοκίνησης, η οποία όχι μόνο θα οικοδομήσει το σινεμά αλλά θα διατηρήσει στη συγκεκριμένη σκηνή την αιωνιότητα του βλέμματος της «γυναίκας», ανάμνηση που θα επιτρέψει την αναλαμπή της μνήμης του «άνδρα» και το ξετύλιγμα, σαν από άλμπουμ φωτογραφιών, της στιγμής του θανάτου του όταν επιχειρεί να την προειδοποιήσει για την καταστροφή που έρχεται.

Το La Jetée απογειώνεται σε αριστουργηματικό avant-garde πείραμα διότι καταφέρνει με τον πιο ψυχρό τρόπο (φωτογραφίες) να αποδώσει κινηματογραφικά (!) τον τρόμο ενός ενδεχόμενου Αρμαγεδδώνα κατά την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου, μαζί όμως με έντονο συναίσθημα που τέμνει τόσο το δράμα δύο νέων ανθρώπων, όσο και αυτό της ίδιας της ανθρωπότητας. Η ρώσικη εκκλησιαστική μουσική επένδυση τονίζει την ήδη υπερβατική διάσταση του εγχειρήματος και επικυρώνει περίτρανα τους λόγους για τους οποίους η δεκαετία του 1960 τελειοποίησε την γραφή του σινεμά –εδώ, «φωτογραφικά», μέσα από «παγωμένα» κάδρα.

Σπύρος Γάγγας, Μάρτιος 2017.

Featured Image: https://www.pinterest.com/Efilrofetirw/la-jetee/

Text Image: http://366weirdmovies.com/capsule-la-jetee-1962/

Advertisements

One thought on “La Jetée (Chris Marker, France, 1962)

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s