Un Chien Andalou (Luis Buñuel, France, 1928)

«Τρομοκρατική» πράξη κινηματογραφικής βεβήλωσης αφηγηματικών και κανονιστικών συμβάσεων της εποχής, «Ο Ανδαλουσιανός Σκύλος» τέμνει σαν το ξυράφι την υποτιθέμενα «φυσική» αντίληψη της εικόνας, σκοτεινιάζοντας επίσης και το φως που θέλει ξάστερες ταξινομήσεις στην κοινωνία.

Λυσάρι για τον σουρεαλιστικό γρίφο δεν υπάρχει (άλλωστε, ο ίδιος ο Buñuel έδειχνε μια ιδιαίτερη αποστροφή προς τον ακαδημαϊσμό) , ωστόσο, η ψυχαναλυτική ερμηνεία (μάλλον πιο κοντά στον Jung παρά στον Freud) μετατρέπει κάθε εικόνα σε σεξουαλική μετωνυμία, ήδη από την περίφημη σκηνή στην αρχή με τον νεαρό Buñuel να ακονίζει το ξυράφι και να σχίζει με αυτό την κόρη του οφθαλμού μιας γυναίκας. Ο νεαρός που επιβαίνει στο ποδήλατο –οκτώ χρόνια αργότερα– ντυμένος καλόγρια φέρει μια μάλλον αποσεξουαλικοποιημένη και αγγελική ταυτότητα. Η γυναίκα που συγκινείται από την πτώση του με το ποδήλατο τον περιθάλπει και τοποθετεί στο κρεβάτι τα ρούχα του, καθώς σώμα δεν υπάρχει. Μέσα σε όλα αυτά, το αινιγματικό εμπριμέ κουτί που φέρει ο ποδηλάτης και κρύβει τις βασικές ορμές θα μετατραπεί στο ζητούμενο της αναζήτησης και της ερωτικής λατρείας πολλών χαρακτήρων. Είτε ως νοσταλγία της αμεσότητας της σεξουαλική ορμής αλλά και της επιθετικότητας (άλλωστε η σκηνή με το αυτοκίνητο να κατευθύνεται με ορμή προς τη γυναίκα αυτό μάλλον καταδεικνύει), είτε ως συνεκδοχή για την «πραγμοποίηση» των ορμών και του φτιασιδώματός τους στις κοινωνικές νόρμες, το σουρεαλιστικό τέχνασμα του κουτιού, επιτρέπει στους Buñuel και Dali να το χρησιμοποιήσουν ευρηματικά ως διαρκή μοχλό αφηγηματικής  συνοχής.

Andalou2

Τα χέρια-δαγκάνες στα στήθη και τα οπίσθια της γυναίκας, καθώς και η περίφημη σκηνή με τα σφαχτάρια στο πιάνο στο οποίο είναι ζεμένοι και δύο ιερείς της Καθολικής Εκκλησίας, κλητεύουν τον θεατή περίσσότερο ως «εικόνες» που αντανακλούν αυτό που φανερώνεται παρά ως κωδικοποιημένες θέσεις. Η ευρηματικότητα τους ισούται με τη σκληρότητα, την ορμητική σεξουαλικότητα, ή την βλάσφημα σουρεαλιστική σύνθεση τους, όπως, για παράδειγμα, στην περίφημη σκηνή με τα dissolves (η σύνδεση δύο εικόνων όταν η μία διαλύεται/μετατρέπεται σταδιακά σε κάποια άλλη) και τη μετάβαση από το μυρμηγκιασμένο χέρι, στις τρίχες της γυναικείας μασχάλης, στον αχινό και τελικά με καδράρισμα από ψηλή γωνία στο κομμένο χέρι (από το εμπριμέ κουτί) στο πεζοδρόμιο να το περιεργάζεται μια καθώς πρέπει ανδρόγυνη παρουσία. Η κατάτμηση του σώματος, όπως στη σκηνή με την εξαφάνιση του στόματος του ανδρός, αφορά την ίδια την εξέλιξη του σεξουαλικού εαυτού, τις παλινδρομήσεις του, καθώς και τις κίβδηλες μορφές ενοποίησής του. Η διάσημη σκηνή με το «μυρμήγκιασμα του χεριού» συμπυκνώνει ποικιλία σημειολογικών «τρόπων» της κινηματογραφικής εικόνας, με πιο εμφανή τη συνεκδοχή περί παρακμής της κοινωνίας.

Ακόμα κι όταν προσεγγίζεται το ιδεώδες (η τελική σκηνή ερωτοτροπίας στην παραλία μεταξύ των καλοντυμένων εραστών), αυτό καταρρέει, όπως το ξεχαρβαλωμένο από τα κύματα κουτί στα βράχια, με τους δύο εραστές να καταλήγουν (στο απόγειο της ιδεολογικοποίησης του έρωτα, την άνοιξη) θαμμένοι μέχρι το λαιμό στην άμμο, σαν βασανισμένα θύματα κάποιας πρωτόγονης φυλής. Βασανισμένα θύματα της κόψης του «Ανδαλουσιανού σκύλου» είμαστε κι εμείς όπου εικόνες και υπόγεια ρεύματα κοινωνικής βιτριόλης ευνουχίζουν τη σύγχρονη ναρκισσιστική προσωπικότητα.

Σπύρος Γάγγας, Μάρτιος 2017.

Featured Image: http://www.openculture.com/2014/05/watch-a-restored-version-of-luis-bunuel-salvador-dalis-surreal-film-un-chien-aldalou-1929.html

Text Image: https://www.pinterest.com/markusstaritz/un-chien-andalou/

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s