The Devil’s Eye (Ingmar Bergman, Sweden, 1960)

Ευρηματική «κορωνίδα» στις κωμωδίες του Bergman πριν συστηματοποιηθούν τα ηθικά και υπαρξιακά ερωτήματα στα ψυχοδράματα της δεκαετίας του 1960, το «Μάτι του Διαβόλου» σε χέρια άλλου σκηνοθέτη θα ρίσκαρε τον υποβιβασμό του σε κακόγουστη φάρσα, υπό την εποπτεία του Bergman όμως μετατρέπεται σε πρώτης τάξης μεταφυσική κωμωδία με έντονα τα στοιχεία αυτοσαρκασμού.

Το «κριθαράκι» στο μάτι του Διαβόλου (με αστική περιβολή) ταλαιπωρεί τον Αντίθεο και τον αναγκάζει να επιστρατεύσει τον κάτοικο της Κόλασης Δον Ζουάν προκειμένου, επιστρέφοντας στη γη για μια μέρα, να αποπλανήσει την αγνή και παρθένα κόρη του εφημέριου. Μαζί με τον βοηθό του Pablo ο Δον Ζουάν, υπό το άγρυπνο βλέμμα ενός δαίμονα-καλόγερου που εποπτεύει, εμφανίζεται ξαφνικά ως «άγγελος εξ ουρανού» όταν  το σαραβαλάκι του εφημέριου ακινητοποιείται από βλάβη. Η επισκευή του είναι και η αφορμή διείσδυσης του Κακού στον Κήπο του εφημέριου, ο οποίος θα πληρώσει σημαντικό τίμημα για την εμμονή του στη ματιά στα πράγματα μέσω της αρετής, αφού δεν διέκρινε τον Διάβολο και μάλιστα τον θεώρησε ανταμοιβή για την πίστη του. Οι δύο άνδρες θα φιλοξενηθούν από τον εφημέριο, τη γυναίκα του Renata και την όμορφη κόρη τους Britt-Marie. Η αποπλάνηση κινείται σε παράλληλους στόχους. Πέρα από την κόρη την οποία αναλαμβάνει ο Δον Χουάν, η σεμνή γυναίκα του εφημέριου γίνεται στόχος του υπηρέτη του Δον Χουάν Pablo κατά παράβαση των εντολών του Σατανά. Η διαφορά είναι ότι ο Pablo επιθυμεί να γευτεί τη ζωή έστω και για μια ημέρα και προσεγγίζει με άμεσο και αυθόρμητο τρόπο, μπουκάροντας αμέσως στη κρεβατοκάμαρα της Renata, αγγίζοντας την καταπιεσμένη σεξουαλικότητά της, αυτό, δηλαδή, που δεν μπορεί να αντιληφθεί η αρετολογία του εφημέριου.

devilseye2

Ο Bergman διανθίζει την αποστολή από την Κόλαση στη Γη και την επιστροφή στο άντρο του Σατανά με πονηρό χιούμορ αλλά και με την πρέπουσα σοβαρότητα των ηθικών και θεολογικών ζητημάτων που προκύπτουν από την απώλεια της ζωής και την αιώνια τιμωρία των κολασμένων Δον Zουάν και Pablo, όσο και από την μάταιη πίστη των ανθρώπων στην  αιώνια και ατσαλάκωτη αγάπη. Ο Bergman όμως μιλά και για κάτι άλλο. Η ελεύθερη βούληση και απροσδιοριστία της ανθρώπινης επιλογής και δράσης διασώζει το αγαθό από τα τερτίπια του Κακού (πχ. η εργαλειακή «παράδος»η, δίχως την προσδοκώμενη αντίσταση, της Britt-Marie στον Δον Ζουάν έχει το αναπάντεχο αποτέλεσμα ο τελευταίος να την ερωτευτεί παρά να την αποπλανήσει –ασυγχώρητο ολίσθημα κατά τον Διάβολο). Ωστόσο, η νίκη είναι προσωρινή, διότι η επικύρωση και ομολογία του αιώνιου έρωτα και της αρετής, φέρει το τραύμα του ολισθήματος (στην περίπτωση της Renata την πραγματική απιστία της με τον Pablo απέναντι στην εφημέριο και στην περίπτωση της Britt-Marie το τραύμα στα χείλη της που προήλθε από το πρώτο της φιλί με τον Δον Ζουάν, το οποίο αποκρύπτει από τον αρραβωνιαστικό της Jonas).

Στις στιγμές ανθολογίας περιλαμβάνεται η νουθεσία στον Δον Ζουάν από τους βοηθούς του Σατανά ως προς τις τεχνικές αποπλάνησης των γυναικών στις χώρες του Βορρά, η «μάχη» του εφημέριου με τον κακομούτσουνο δαίμονα και, σίγουρα, η σκηνή τιμωρίας του Δον Ζουάν από τον Διάβολο. Αυτή αφορά τη ζήλεια του Δον Ζουάν και η απαγγελία της πίστης αγάπης της Britt-Marie προς τον Jonas από τον δαίμονα με τα αφεστώτα ώτα που αφουγκράζεται τι λέγεται στη Γη: Aποπνέει τη βασανιστική εκδικητικότητα του Σατανά όσο και τον ανθρώπινο πόνο του Δον Ζουάν.

Εάν η Κόλαση ισούται με την «άπειρη» ικανοποίηση ορμών και την αναγκαία ματαίωση/στέρηση που επιφέρει η προσωρινή μόνο επίτευξή τους, τότε ο Bergman έχει χτυπήσει διάνα· και όπως εξηγεί ο ίδιος –ως αφηγητής (Gunnar Björnstrand)– αυτά τα σοβαρά ζητήματα περί εξήγησης/δικαιολόγησης του Θεού και του Κακού δεν αφορούν τούτη την ανάλαφρη (;) κωμωδία για τη φάρσα της ίδιας της Ζωής. Απολαυστικό και εύστροφο σε κάθε του σκηνή!

Σπύρος Γάγγας, Μάρτιος 2017.

Featured Image: https://mubi.com/films/the-devils-eye

Text Image: https://screengrabsaz.wordpress.com/

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s