Match Point (Woody Allen, Great Britain/Ireland/Luxembourg, 2005)

«Η τύχη βοηθά τους τολμηρούς» θα μπορούσε να είναι το motto της τελευταίας πραγματικά σπουδαίας ταινίας του Woody Allen με τη διαφορά ότι η διάσταση της τόλμης είναι πλήρως αποκομμένη από κάποια (ευγενή) αρετολογία, αλλά πλήρως ενταγμένη στην προβληματική της ενοχής και του μηδενισμού που ανέδειξε ο Dostoevsky, το έργο του οποίου μελετά ο κεντρικός χαρακτήρας Chris Wilton (ένας ανέκφραστος και βαθιά εσωστρεφής Jonathan Rys Meyers).

Ο Chris εγκαταλείφθηκε από την τύχη του όταν αποχώρησε από τα μεγάλα τουρνουά τέννις, βρίσκοντας απασχόληση ως εκπαιδευτής σε μια κυριλέ σχολή εκμάθησης τέννις. Η γνωριμία του με τον Tom, γιό μιας μεγαλοαστικής, σχεδόν αριστοκρατικής οικογένειας στο Λονδίνο, θα τον προικίσει με αρκετό κοινωνικό κεφάλαιο, καθώς ο Chris θα γνωριστεί με την κόρη της οικογένειας και αδελφή του Tom, Chloe, την οποία στο άψε σβήσε θα νυμφευφτεί αλλά, επίσης, γοητεύοντας τους γονείς της, θα ανελιχθεί, όχι δίχως ικανότητες, σε μια υψηλή θέση στη χρηματιστηριακή εταιρεία του πατέρα της. Μεταξύ του Chris και της μικροαστής Aμερικανίδας φιλενάδας του Tom, Nola (Scarlett Johansson) θα αναπτυχθεί μια πρόσκαιρη αλλά παθιασμένη ερωτική σχέση, ειδικά όταν ο Tom θα χωρίσει τη Nola, κυρίως λόγω της μη αποδοχής της από την μητέρα του. Η αναπάντεχη εγκυμοσύνη της Nola από τον Chris θα οδηγήσει το ζέυγος σε τραγική ρήξη λόγω της δειλίας του Chris να ομολογήσει την απιστία του στην Chloe και την αδυναμία του (για εκείνον «δύναμη») να απαγκιστρωθεί από τις ανέσεις της ζωής που του εξασφαλίζει η αναπάντεχη κοινωνική ανέλιξη στην αφρόκρεμα του City.

Ο Woody Allen χρησιμοποιεί την στιγμή αδράνειας στο τέννις όταν το μπαλάκι θα αιωρηθεί κάποια κλάσματα του δευτερολέπτου πάνω από το δίχτυ στο οποίο έχει «βρει» (από την στιγμιαία έκπτωση στη δεξιοτεχνία ή δύναμη του παίκτη), πριν διαγράψει κάθετη πορεία προς τη μια ή την άλλη περιοχή και κρίνει την έκβαση του παιχνιδιού. Το σημείο μηδέν λοιπόν είναι αυτό της ακύρωσης της ανθρώπινης δράσης, σχεδιασμού, ελέγχου στα πράγματα αλλά προ πάντων της ουδετεροποίησης της αρετής ως εχέγγυο της πράξης. Με όπλο τον Dostoevsky αλλά και την προβληματική στην οποία ο σπουδαίος αυτός συγγραφέας ακουμπάει και προέρχεται από το πέπλο του μηδενισμού στην Ευρωπαϊκή νεωτερικότητα, ο Allen καθιστά την απροσδιοριστία οντολογική κατάσταση των πραγμάτων με σαφή όμως ιστορικό και κοινωνικό πλαίσιο: τη μεγαλοαστική τάξη του Λονδίνου με την αψεγάδιαστη εμμονή της στη φόρμα (αριστουργηματική η σκηνή αντίδρασης της μητέρας της Chloe στα χαρμόσυνα νέα περί εγκυμοσύνης της), εμμονή που επιχειρεί να ελέγξει την απροσδιοριστία. Εδώ όμως η εμμονή στην επίδειξη της οικονομικής και κοινωνικής άνεσης, την οποία συμβολίζει το τέννις, λειτουργεί ως αυτοεγλωβισμός στο συγκεκριμένο κοινωνικό περιβάλλον το οποίο αδυνατεί να δει την πραγματικότητα μέσα από τη σκοπιά του κοινωνικά κατώτερου, όπως ο Chris. Σε μια χιτσκοκική σχεδόν πορεία προς το έγκλημα (πόσο σοφή η σκηνοθεσία του Allen που δεν καταδέχεται να δείξει πτώματα ή αίμα, αλλά επικεντρώνεται στη ηθική, ψυχολογική και σωματική ακόμα, πρόσκαιρη κατάρρευση του δολοφόνου) η αιτιακή αλληλεξάρτηση των γεγονότων αφορά την πολυπλοκότητα της σύγχρονης ζωής η οποία ενώ κεφαλαιοποιεί στον έλεγχο του ρίσκου, αδυνατεί να βρει «αρχιμήδειο» σημείο εποπτείας της αιτιακής αλλύσσωσης, ονομάζοντας αυτήν την αδυναμία, «τύχη». Το κυνικό πρόταγμα του Chris βασίζεται ακριβώς σε αυτό το εγγενές ελάττωμα της ανθρώπινης ύπαρξης: Η ελευθερία της πράξης είναι και η ανελευθερία της. Υπό αυτή την έννοια ο Chris, μπροστά στο όραμα της Nola, διακρίνει αυτό που όφειλε, κατά το Αγαθό, να συνοδεύσει το έγκλημα (τιμωρία, δικαιοσύνη) από αυτό που συμβαίνει τελικά ως μη όφειλε –την καταδίκη ενός ηρωινομανή για το έγκλημα που διέπραξε ο Chris (ωραιότατη η σκηνής ανάκρισής του από τους σκωτσέζους αστυνομικούς).

matchpoint2

Το πολυτελέστατο διαμέρισμα με τα τεράστια τζάμια και θέα στον Τάμεση στο οποίο μετακομίζουν ως νιόπαντροι οι Chris και Chloe είναι και το «Κρυστάλλινο Παλάτι» (Crystal Palace) που χτίστηκε στο Hyde Park το 1851 και επισκέφθηκε ο Dostoevsky to 1862. Όπως ο Max Weber μίλησε για το «σιδερένιο κλουβί» της νεωτερικότητας (αποτελεσματικό αλλά δίχως νόημα για τα υποκείμενα) λίγα χρόνια αργότερα, έτσι και ο Dostoevsky θεώρησε το «Κρυστάλλινο Παλάτι» (και την έκθεση βιομηχανικών επιτευγμάτων που στέγαζε) ως σύμβολο της ουτοπίας και της παροχής όλων των αγαθών στην εποχή του ωφελιμισμού τότε, του χρημαπιστωτικού κεφαλαίου τώρα. Ως αντίτιμο της ουτοπίας της άνεσης προβάλλει η βαρεμάρα, η κορεσμένη, από ερεθίσματα και την ευκολία απόκτησής τους, συνείδηση και τέλος η δυστυχία της εξόδου από την επίπλαστη ευτυχία μέσω της βίας, της σκληρότητας, του κυνισμού, του εγκλήματος. Αυτός είναι ο Chris. Στην συμπαθητική (ο Woody Allen είναι προσεκτικός και δε δαιμονοποιεί τις προσωπικότητες της άρχουσας τάξης αλλά παιζει με την ίδια την αστική προκατάληψη του θεατή και τους «συμπαθητικούς» χαρακτήρες), ομολογουμένως, οικογένεια εκκρίνεται η μνησικακία του μονίμως ανέκφραστου Chris, της οποίας το δηλητήριο όμως κατατρώγει, ως ενοχή, την συνείδησή του. Ως ηθική παρεκτροπή και λοξοδρόμηση από την νιτσεϊκή ιδέα του «υπερανθρώπου», ο Chris θα θεωρήσει την πάλη με την ενοχή του τη μεγάλη πρόκληση/υπέρβαση, καταδικασμένος όμως, εκεί που οι υπόλοιποι γιορτάζουν με περισσή αφέλεια τη ζωή, εκθειάζοντας την «τύχη» που εύχονται να έχει το νεογέννητο, στην αιώνια και «υπόγεια» μελαγχολία (εξαιρετικό θεολογικό μοτίβο εδώ).

Εξαίσια καλοστημένο με υποκριτική αριστεία από όλους του συντελεστές (η εκφορά του λόγου είναι η δράση εδώ, όπως και τα κομψά πλάνα), το Match Point αποτελεί πρώτυπο ταινίας για ευρύ κοινό και ως τέτοια αναιρεί το ίδιο της το δόγμα, επιστρέφοντας την τύχη στο τερέν του καλλιτεχνικά «ενάρετου» Αμερικανού σκηνοθέτη.

Σπύρος Γάγγας, Απρίλιος 2017.

Featured Image: http://www.taxidrivers.it/86423/stasera-in-tv/stasera-alle-2110-la5-match-point.html

Text Image: http://www.rogerebert.com/reviews/match-point-2006

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s