Orchestra Rehearsal (Federico Fellini, Italy, 1978)

Ριψοκίνδυνο εγχείρημα του Fellini ως προς τη φαινομενικά μη-κινηματογραφική κινηματογράφηση του, όσο και ως προς τα πολιτικά συμπεράσματα που αντλούνται από το έργο αυτό. Ως αντί-«8 ½» η «Πρόβα Ορχήστρας» τοποθετεί την καλλιτεχνική δημιουργία σε ένα κλειστό, χωρικά, πλαίσιο μακριά από τη bravura των σεκάνς στα πιο γνωστά αριστουργήματά του αλλά και σε ένα κοινωνικά ακόμα πιο ασφυκτικό σύμπαν όπου επικρατεί ο εγωϊσμός της ανάγκης για αναγνώριση, όσο και η λογική της αγέλης.

Για ποια αγέλη μιλάμε όμως; Αυτή της τοπικής ορχήστρας της οποίας η πρόβα θα βιντεοσκοπηθεί από την ιταλική τηλεόραση στο προσευχητήριο ενός μοναστηριού του 13ου αιώνα. Αίθουσα συναυλιών από το 1781 το προσευχητήριο μόνο ιερό δεν αποδεικνύεται. Οι μουσικοί της ορχήστρας καλούνται να δώσουν μια μίνι συνέντευξη για την σημασία του μουσικού οργάνου που ως δεξιοτέχνες κατέχουν. Έτσι, το πιάνο που εκείνο ελέγχει πλέον τον χώρο εντός του οποίου βρίσκεται, το πρώτο βιολί ως η ντίβα της ορχήστρας, η κωμική νουθεσία στα άλλα όργανα από το τρομπόνι, ο ρυθμός του ταμπούρλου, το παιχνιδιάρικο φλάουτο, καθώς και τα υπόλοιπα όργανα, διεκδικούν μέσα από τον έπαινο των μουσικών την ανώτατη ιεράρχηση στο ορχηστρικό σύνολο. Ήδη λοιπόν η φθορά εντός του σύνολου –και η ορχήστρα ως μοντέλο «συμφωνίας», «αρμονίας» και «αλληλοσυμπλήρωσης» εξυπηρετεί άψογα την κοινωνιολογική κριτική του Fellini– φανερώνει άξεστους κοινωνικά και ακαλλιέργητους μουσικούς, «ψώνια» που έχουν φετιχοποίησει, ακόμα και σεξουαλικά, το μουσικό όργανο, ζηλόφθονους και σκαιούς μικροαστούς και φοιτητές που αποσυντίθενται σταδιακά, ακόμα κι όταν ο Γερμανός μαέστρος θα επιχειρήσει να επανασυντονίσει το μουσικό σύνολο. Όταν μεσολαβεί το διάλειμμα η κακοφωνία απόψεων για τον μαέστρο έρχεται να επικυρώσει τη δική του εντύπωση περί παρακμής της θέσης του στην ιεραρχία και της ιερότητάς του απέναντι στους «πιστούς» μουσικούς. Η κριτική στον σχετικισμό μέσα από τα λόγια του μαέστρου κατά την συνέντευξη συνοψίζεται στο «σκάνδαλο» κατ’ εκείνον της ισοτιμίας του με το πρώτο βιολί.

Orchestra-Rehearsal-3

Το πόρισμα του μαέστρου περί αθεΐας των μουσικών έχει κατά κάποιο τρόπο ανακοινωθεί σε μακροκοινωνικό επίπεδο –της μοντέρνας κοινωνίας, δηλαδή– από τους αρχικούς τίτλους της ταινίας. Εκεί επικρατούν κορναρίσματα και διαρκής θόρυβος από το κυκλοφοριακό χάος το οποίο σταδιακά παραδίδει τη θέση του στο κούρδισμα των οργάνων. Το χάος, όμως, δεν περιορίζεται μόνο στο αστεακό πλαίσιο αλλά έχει διεισδύσει και στον ιερό χώρο του μοναστηριού. Αμέσως μετά την ανάπαυλα, οι μουσικοί (με σκαιά φιγούρα και τον συνδικαλιστή τους) θα στασιάσουν και αφού βανδαλίσουν με γκραφίτι τους τοίχους του μοναστηριού θα απαιτήσουν την κατάργηση της εξουσίας της μουσικής, της μουσικής βιομηχανίας, της μπαγκέτας ως συμβόλου πειθάρχησης και χειραγώγησης. Η έκρηξη δεν θα επιφέρει κάποια συντονισμένη επαναστατική πράξη αλλά θα οξύνει τις ήδη υπάρχουσες φυγόκεντρες δυνάμεις. Το αποτέλεσμα είναι να αντικατασταθεί η οργανικότητα της εξουσίας από την εξουσία του μηχανισμού, καθώς οι πιο νεαροί μουσικοί απαιτούν να συντονίσει το σύνολο ο θεόρατος μετρονόμος. Ως από μηχανής «αντίθεος» επεμβαίνει εξωτερικά ένας επίσης θεόρατος εκσκαφέας όπου αντί του εκκρεμούς του μετρονόμου φέρει μια σιδέρενια σφαίρα η οποία στην ταλάντευσή της κατεδαφίζει τα τείχη του μοναστηριού. Το χάος που επικρατεί ανάμεσα στα σαν από σεισμική δόνηση ερείπια είναι ακριβώς αντίστροφο της αναγέννησης της καλλιτεχνικής δημιουργίας στο «8 ½» και του κυκλικού συντονισμού που εκεί αναδύεται. Αντί όμως της «χαρούμενης τέχνης» όπως στο «8 ½» το σύνολο αποκτά κέντρο μέσα από την καθηκοντολογία («είστε μουσικοί!» κραυγάζει ο μαέστρος) καλώντας τους όλους σε ντα κάπο. Οι τίτλοι τέλους συνοδεύονται από τις όλο και πιο αυταρχικές ιαχές-οδηγίες του μαέστρου σε υπενθύμιση της βιομηχανικής κακοφωνίας στην αρχή της ταινίας,  υπενθύμιση-εξίσωση του φασισμού που ελλοχεύει σε συνθήκες επίπλαστης κοινωνικής συνοχής και σχετικισμού της γνώμης.

Μουσικά και κινηματογραφικά λίγο ξεκούρδιστο ίσως, κοινωνιολογικά όμως σε αρμονία με καίρια ζητήματα της κοινωνίας, τότε και σήμερα.

Σπύρος Γάγγας, Απρίλιος 2017.

Featured Image: https://mubi.com/films/orchestra-rehearsal

Text Image: http://thebigpicturemagazine.com/brilliant-failure-orchestra-rehearsal-federico-fellini-1978/

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s