The Chronicle of Anna Magdalena Bach (Jean-Marie Straub, W.Germany, 1967)

Πειραματικό κομψοτέχνημα από έναν πολιτικά ανορθόδοξο σκηνοθέτη του Νέου Γερμανικού Σινεμά, το «Χρονικό της Anna Magdalena Bach» χρησιμοποιεί το εύρημα του φανταστικού, ως προς την ύπαρξή του, ημερολογίου της δεύτερης συζύγου του J.S. Bach, προκειμένου να επιτύχει, εκούσια μάλλον (και το καταφέρνει!), πολλαπλούς στόχους σε διαφορετικά επίπεδα ανάγνωσης και αφαίρεσης.

Με επαγγελματίες μουσικούς δεξιοτέχνες του εκκλησιαστικού οργάνου και του κλαβίχορδου κυρίως, ο Straub, μαζί με τη μόνιμη συνεργάτιδά του Danièle Huillet, σκηνοθετεί στατικά σε αφαιρετικά μονοπλάνα ψηφίδες από τη ζωή του Johann Sebastian Bach μέσα από είκοσι περίπου αποσπάσματα του έργου του. Προκειμένου να αποφύγει οποιαδήποτε εθνικιστική παρερμηνεία της ταινίας ο Straub επιλέγει τον κορυφαίο ερμηνευτή στο όργανο Ολλανδό Gustav Leonhardt· τη δε Anna Magdalena Bach υποδύεται στωικά η δωρική μορφή της μουσικού Christiane Lang.

Το πλάνο εγκαθίδρυσης αποτελεί από μόνο του ένα αριστούργημα. Μεσαίο κοντινό από γωνία απεικονίζει τον Bach με την πλάτη γυρισμένη στην κάμερα κατά ¾ σχεδόν να μεγαλουργεί στο όργανο παιζοντας το βραδεμβούργιο κονσέρτο Νο. 5. Η κάμερα είναι ακίνητη, προσηλωμένη για τέσσερα σχεδόν λεπτά στη θρησκευτική αφοσίωση του μουσικού στο όργανο. Με την κορύφωση του κονσέρτου το πλάνο ανοίγει απότομα φανερώνοντας την ορχήστρα δωματίου σε απόλυτη σύγκλιση με την ψυχική ανάταση που προκαλείται από την πληρότητα του κομματιού. Σε αυτόν τον αποδραματοποιημένο τρόπο κινηματογράφησης, κατά το μεγαλύτερο μέρος της ταινίας, καδράρονται οι χωρωδίες και οι μουσικοί με την πλάτη στην κάμερα στα παρεκλήσσια ή στα δωμάτια όπου τελούνται οι μουσικές μυσταγωγίες. Τα πρόσωπα είναι σχεδόν όλα περιθωριοποποιημένα είτε από τις περούκες της εποχής είτε από την συγκεκριμένη γωνία λήψης. Υπό αυτήν την έννοια, το ντεκουπάζ (η κατάτμηση της δράσης σε πλάνα και σκηνές) του Straub στοχεύει στην αφαίρεση όποιου στοιχείου ενδέχεται να θεωρηθεί ως ερμηνευτική πρόθεση και πρόταση. Βασίζεται, δηλαδή, σε παρτιτούρες, επιστολές, απόσπάσματα από τον επικήδειο που έγραψε ο Carl Philip Emmanuel Bach, τις λιθογραφίες και τα αυθεντικά όργανα της εποχής. Η μουσική του Bach πλαισιώνει και πλαισιώνεται από τα αποσπάσματα της ζωής του όπως τα αφηγείται η Anna Magdalena Bach. Εδώ ο Straub επιλέγει μια αισθητική τύπου Dreyer, όταν, για παράδειγμα, η Anna Magdalena αφηγείται τον πρόωρο χαμό των πολλών παιδιών τους και φιλμάρεται σε μεσαίο μακρινό στο όργανο σε ένα ασκητικό δωμάτιο με ένα κοριτσάκι να παίζει δίπλα της. Άλλοτε, υιοθετούνται πιο μπρεχτιανές τεχνικές, όπως οι προβολές στο φόντο ή η εκπληκτική σκηνή γεύματος των μαθητών στην εκκλησιαστική σχολή με ασύλληπτο βάθος πεδίου και κατανομή του όγκου στο κάδρο· και πιο κρυπτικά, ίσως, τα δύο πανέμορφα πλάνα της ακτής στο δειλινό όπου σκάει δειλά το κύμα λειτουργούν ως συγκοπές στην υποτυπώδη πλοκή.

Chronik der Anna Magdalena Bach[(026249)08-07-40] copia copia

Η μουσική πανδαισία βρίσκει στις λήψεις του Straub την κατάλληλη φορμαλιστική υπογράμμιση η οποία καθιστά, πέρα από κάθε απόπειρα δραματοποίησης, ακόμα πιο συγκινητικά τα ιστορικά γεγονότα όπως ο χαμός των παιδιών του, ο φθόνος από τον περίγυρό του, η σύγκρουσή του με τον Krause όταν ο Bach εκλήθει να ηγηθεί της χορωδίας στη Λειψία, η σταδιακή τύφλωση μέχρι τον θάνατό του από αποπληξία.

Ίσως η καλύτερη ταινία όλων των εποχών για την κλασική μουσική, όπου αυτή «κινηματογραφείται» με μαστοριά αντάξια όλων των συντελεστών της εποχής· εποχής που αναπαρίσταται με λιτότητα και αρχοντιά συνάμα και με μια ανεξήγητη «πολιτική» χροιά, είτε ως Χριστολογία, είτε ως μαρξιστική τροπολογία μέσω της ευκρίνειας με την οποία ο Straub φανερώνει στην συνείδηση, όχι τόσο την ουσία της θεϊκής μουσικής του Bach, όσο την ίδια τη Δημιουργία απέναντι στον μαρασμό.

Σπύρος Γάγγας, Απρίλιος 2017.

Featured Image: https://www.moma.org/calendar/events/2022?locale=en

Text Image: http://scalisto.blogspot.gr/2012_12_01_archive.html

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s