Crime and Punishment (Lev Kulidzhanov, USSR, 1970)

Πιστή μεταφορά του ομώνυμου αριστουργήματος του Dostoevsky από τους μετρ του είδους. Με πάνω από 3½ ώρες διάρκεια το ασπρόμαυρο έργο του Kulidzhanov οικοδομείται πάνω στη δράση μέσα από τους διαλόγους, τη φιλοσοφική τους διάσταση και την ψυχολογική εξερεύνηση των χαρακτήρων,  εκτείνεται, ωστόσο, στα εξαιρετικά φροντισμένα κάδρα με σαφή συχνά την επιρροή του Γερμανικού Εξπρεσσιονισμού αλλά και στην υποκριτική δεινότητα των εκπληκτικών ηθοποιών ensemble.

Ο πρώην φοιτητής της νομικής Raskolnikov ζει σε μια μικρή κάμαρη. Αρνούμενος οικονομική βοήθεια ακόμα και από τον καλύτερο του φίλο, αποφασίζει να δολοφονήσει την γριά ενεχυροδανείστρια Alyona Ivanovna. Την ίδια στιγμή εισέρχεται στο σπίτι η ετεροθαλής αδελφή της Lizaveta, η οποία και αυτή σωριάζεται νεκρή από το τσεκούρι του Raskolnikov. Έχοντας κρύψει τα κλοπιμαία, ο Raskolnikov αποσύρεται στον εαυτό του σε μια διαρκή ψυχική κρίση της ηθικής συνείδησης που παλεύει με την ιδεολογική νομιμοποίηση της πράξης του. Από αυτό το σημείο η σύνθετη πλοκή και η πλειάδα χαρακτήρων αποτελούν τεστ λύτρωσης και βασανιστηρίων για τον Raskolnikov: η άφιξη της μητέρας του και της όμορφης αδελφής του Dunya, οι πολιορκητές της Svidrigaïlov και Luzhin, ο φίλος του Raskolnikov, Razumikhin, η φτωχή Sonya που εξαναγκάζεται στην πορνεία, και φυσικά, ο ανακριτής Porfiry (τον ενσαρκώνει ο εμβληματικός Innokentiy Smoktunovsky) ο οποίος τον υποψιάζεται, δίχως απτές αποδείξεις μεν, με βεβαιότητα ψυχολόγου δε.

Ο Kulidzhanov πλάθει έναν εξαίρετο Raskolnikov, «κομμένο και ραμμένο» στην περιγραφή του βιβλίου: Ψηλός και ξερακιανός, όμορφος και πυρετώδης, ο Georgiy Taratorkin που τον ένσαρκώνει έξοχα ταλαντεύεται με πάθος ανάμεσα στην φιλοσοφική ιδιοφυία και στην λαβωμένη συνείδηση που παλινδρομεί στο σκότος. Αυτό αναπαριστά στην πολύ επιτυχημένη εναρκτήρια σεκάνς σε αργή κίνηση ο Kulidzhanov με τον Raskolnikov να καταδιώκεται από τις αρχές και να βουτά από μια γέφυρα στα παγωμένα νερά, του υποσυνείδητου σίγουρα, αλλά και της συνειδητοποίησης (αφού αμέσως ξυπνά από όνειρο) ότι η πράξη θα πρέπει να τελεστεί!

Sónya_Tatyana Bedova

Τα εξωτερικά και τα εσωτερικά πλάνα διακρίνονται από μια αφοπλιστικά καλαίσθητη γεωμετρία την οποία συμπληρώνουν άλλοτε τα «ζουμαρίσματα» προς και από τους χαρακτήρες και άλλες φορές το chiaroscuro που χρησιμοποιείται συστηματικά προσθέτουν επιφάνειες και οριοθετήσεις, κυρίως ψυχολογικές, όπως, για παράδειγμα, τα πέτρινα λιοντάρια στη γέφυρα και τα επιβλητικά κτίρια της Αγίας Πετρούπολης, σημαινόμενα της δύναμης της απόφασης, την στιγμή που, ως προς τη θέση σώματος, ο περιπλανώμενος Raskolnikov μοιάζει με φοβισμένο ζώο.

Η αυτοαποκάλυψη του Raskolnikov στον Porfiry, πέρα από την παραληρηματική της εκφορά, βασίζεται στην συζήτηση για το «δικαίωμα» στο φόνο από τους εξαίρετους, η οποία ανακύπτει σε άρθρο του Raskolnikov, κεντρίζοντας την ερμηνευτική και ντετεκτιβική διάθεση του ανακριτή.

Φιλμαρισμένος κάποιες φορές μπροστά από εικόνες του Χριστού ο Raskolnikov εκρήγνυται από την όποια συστολή του, και μετατρέπει τον εαυτό του σε φορέας της λύτρωσης από τα «βλαβερά ζωύφια» της κοινωνίας, της βουλησιαρχίας και της ιδεολογίας της διαρκούς υπέρβασης ως κριτήριο διαφοροποίησης από την ηθική των σκλάβων (νιτσεϊκό μοτίβο). (Ενδιαφέρουσα επίσης η αντιπαράθεση με μια λειτουργιστικού τύπου επιχειρηματολογία από τον  Porfiry, καθώς και η εγκληματολογική του πεποίθηση για μη τυπικά εγκλήματα, αλλά μόνο για ειδικές περιπτώσεις!)

Με εναλλαγή από τον φιλοσοφικό στοχασμό στο κοινωνικό δράμα (έξοχη η Sonya και η μητέρα της απέναντι στον ερπετοιειδή Luzhin) το «Έγκλημα και Τιμωρία» του Kulidzhanov μετατρέπει μια ολόκληρη πόλη, τα σοκάκια της, τα ανήλιαγα δωμάτια, τα χωρικά όρια –σιδερένια, πέτρινα ή ξύλινα– σε λαβύρινθο της συνείδησης στην δυσδιάκριτη περιοχή μετατροπής της ιδεολογίας σε ορμή και της κάθαρσής της από τις δυνάμεις της ψυχολογίας και της Χριστιανικής αγάπης.

Σπύρος Γάγγας, Απρίλιος 2017.

Featured Image: https://www.tvzavr.ru/Serialy/Prestuplenie-i-nakazanie

Text Image: http://lexnamdive.blogspot.gr/2015/06/crimen-y-castigo-en-el-cine-1970.html

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s