The Desert of the Tartars (Valerio Zurlini, Italy/France/W.Germany, 1976)

Εξαιρετικό δείγμα επιβράδυνσης/αποδόμησης της στενής έννοιας του πολεμικού έργου εποχής, όπου η αναμενόμενη «δράση» μεταφέρεται από το αχανές απειλητικό φυσικό περιβάλλον που χάσκει μυστηριακά κάτω από το απομονωμένο οχυρό στη δράση της εικαστικά άρτιας κινηματογράφησης· η κάμερα αποκαλύπτει υπομονετικά την σταδιακή «αφυδάτωση» της προσωπικότητας των αξιωματικών από το, σαν την έρημο, ακαθόριστο «κάλεσμα» του στρατιωτικού καθήκοντος, επικυρώνοντας τον άτυπο κανόνα του μεγάλου σινεμά: το περιβάλλον είναι η «ψυχολογία» των χαρακτήρων.

Αύγουστος 1907: Ο νεαρός αξιωματικός του αυστρο-ουγγρικού στρατού Giovanni Drogo (Perrin) παίρνει μετάθεση στο παραμεθόριο οχυρό Bastiani σε μια ακαθόριστη τοποθεσία κάπου στα βάθη της Ασίας. Αφήνοντας πίσω μνηστή και μητέρα ο Drogo καταφθάνει στο κάστρο και γνωρίζεται σταδιακά με τους ανωτέρους του αλλά και με αυτούς μαζί με τους οποίους διεκδικεί την άνοδό του στη διοικητική κλίμακα. Όσο ο Drogo συναναστρέφεται με τους ευθυτενείς αξιωματικούς –τον ταγματάρχη Hortiz (von Sydow), τον άκαμπτο ταγματάρχη Mattis (Guiliano Gemma)– ή άλλες παράδοξες φιγούρες όπως ο χαρακωμένος υπαξιωματικός Tronk (Rabal), το άγρυπνο μάτι του οχυρού που διαισθάνεται την ύπαρξη του εχθρού (των περίφημων «Τάταρων»), ο γιατρός (Trintignan) του οποίου η προσοχή είναι αγκυλωμένη στα υποτιθέμενα μικρόβια ή αυτή του λοχαγού Simeon που κομπάζει για την οπτική ευκρίνεια στα κιάλια που είναι σε θέση να εντοπίσουν στην έρημο τον εχθρό.

le_desert_des_tartares_pic004

Ο εκλεκτικισμός στο διεθνές καστ (Jacques Perrin, Max von Sydow, Jean-Louis Trintignan, Laurent Terzieff, Fernando Rey, Vittorio Gassman, Philippe Noiret, Francisco Rabal) αποδεικνύεται, όχι μια ευκαιριακή συνταγή, αλλά, αντιθέτως, συμπαγής, όπως τα τείχη του οχυρού, με τις ερμηνείες να δηλώνουν την κυριαρχία της φόρμας και της πειθαρχίας της «εικόνας». Οι κομψές φορεσιές των αξιωματικών λοιπόν «μιλάνε» περισσότερο από τους ίδιους. Το αμιγώς ανδροκρατούμενο περιβάλλον παραμένει εντυπωσιακά ασεξουαλικό με μια χειραψία ίσως ή ένα ζεστό βλέμμα και χαμόγελο να δίνουν κάποια υπόσχεση για κάτι λανθάνων εδώ πριν αυτό το αεράκι ζεστασιάς αποτραβηχτεί από τη ματιά μας και χαθεί σαν fata morgana στη μυστηριακή έρημο.

Η παράλυση των αξιωματικών με την προσήλωση στο θέαμα της «αποκάλυψης» παίρνει τη μορφή ενός λευκού αλόγου, του σαλού στρατιώτη Lazar που πυροβολείται από τους συναδέλφους του, των αινιγματικών αντανακλάσεων στους απέναντι λόφους, των τριών καβαλάρηδων που πλησιάζουν τα τείχη -μυρμήγκιασμα του μυαλού όταν σα μυρμήγκια «εμφανίζονται» επιτέλους οι «Τάταροι». Το κήρυγμα για την Ανάσταση νεκρών δεν θα επαναφέρει πίσω τον Lazar, όπως δεν θα νεκραναστήσει την ερειπωμένη πόλη (στην πραγματικότητα το κάστρο Bam στο Ιράν) τα λείψανα της οποίας είναι επί της ουσίας το ψυχικά ερειπωμένο εσωτερικό του κάστρου που δεσπόζει δίπλα όπως η αρχοντική αυταπάτη για κυριαρχία (προσωποποιημένη στον άγρια γοητευτικό Mattis) πειθαρχία και ευταξία, η τελευταία εμφανής στα υπέροχα στρατιωτικά τελετουργικά ή στο δείπνο της λέσχης των αξιωματικών. Μια πειθαρχία που (συν)τηρείται από την πιθανότητα επίθεσης του εχθρού. Η συνειδητοποίηση του Drogo ότι τίποτα δε θα συμβεί έρχεται αργά, σιωπηλά και μελαγχολικά όταν οι κρόταφοί του θα έχουν γκριζάρει και όταν η ζωή (οι γυναίκες έχουν εξαφανιστεί κατά την σύντομη αναρρωτική άδεια που του χορηγείται) στεγνώνει στην καθυστερημένη «τελευταία» του αναχώρηση από το οχυρό.

Οι «Τάταροι», τα φαντάσματα που κυριεύουν το νου των αξιωματικών, είναι οι ίδιοι οι αξιωματικοί μέσα στο κάστρο, καταδικασμένοι στην αιώνια επαναφορά της προσμονής για δράση, του «τίποτα», δηλαδή, που διαπιστώνει ετεροχρονισμένα ο Hortiz ότι κρύβεται μετά το «σύνορο» της ερήμου. Είναι το τέλος εποχής των αυτοκρατοριών που εκκωφαντικά μετέτρεψε την Ευρώπη σε έρημο ο Μεγάλος Πόλεμος κι ας βλέπουμε εμείς μόνο τις επιβλητικές και χιονισμένες βουνοκορφές κάπου στη δυτική πλευρά των Ιμαλαΐων.

Στο πεδίο ενός Herzog αλλά έχοντας αντικαταστήσει την τραχύτητα του Γερμανού με την απαράμιλλη κομψότητα, ο Zurlini, στο κύκνειο άσμα του, φωτογραφίζει την μεγαλοπρεπή «σιωπή» της Φύσης με την ταπεινότητα που αρμόζει στο θέαμα του κάστρου-μνημείου, της ερήμου, των λιγοστών υδάτινων αυλακώσεων που τη διασχίζουν και των αγαλματένιων, περήφανων αλλά ψυχικά νεκρών αξιωματικών που θρηνούν σιωπηλά στις αψεγάδιαστες στολές τους. Εκθαμβωτικό και αψεγάδιαστο!

Σπύρος Γάγγας, Ιούνιος 2017.

Featured Image: http://www.villemagne.net/site_fr/iran-la-citadelle-de-bam-le-fort-dudesert-des-tartares.php

Text Image: http://frenchfilmfestival.us/2014-le-desert-des-tartares

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s