Children Who Draw (Susumu Hani, Japan, 1956)

Από τα όχι ευρέως γνωστά «τρομερά παιδιά» του ιαπωνικού New Wave, ο Susumu Hani εγκαινιάζει με τα ντοκιμαντέρ του για την παιδική προσωπικότητα, ένα εκ των οποίων είναι και το συγκεκριμένο με θέμα την γνωστική αλλά κυρίως την συναισθηματική εξέλιξη του παιδιού μέσα από τη ζωγραφική, την προβληματική της μετέπειτα κινηματογραφικής του πορείας που θα οδηγηθεί στην κριτική στις ιαπωνικές καταπιεστικές δομές –κοινωνικές, ψυχικές, σεξουαλικές– και τον υπαρκτό, αλλά διαμεσολαβημένο από το οικονομικό θαύμα της χώρας, «φασισμό» της καθημερινότητας.

Ερεθισμένος και από τα δικά του δύσκολα παιδικά χρόνια, ο Hani δεν έχει υιοθετήσει ακόμα την ριζοσπαστική κριτική στην οικογένεια, τις σχέσεις οικειότητας ανάμεσα στα ζεύγη ή το σωφρονιστικό σύστημα. Αντιθέτως, στο μικρό μήκους ντοκιμαντέρ με υπότιτλο «Κατανοώντας την τέχνη των παιδιών» ο Hani περιβάλλει τους μικρούς «συνεργάτες» του με μια ευγενική αποστασιοποίηση που του επιτρέπει από τα πρώτα πλάνα του νηπίου που ζωγραφίζει στο πεζοδρόμιο να εκμαιεύει την ερμηνεία του μικρού «καλλιτέχνη» στην αφαιρετική (μουτζούρα) ανάπλαση του πραγματικού.

Ωστόσο, η βιογραφική εμπειρία ανακύπτει αμέσως. Η προσοχή δίδεται στη διαδικασία της ζωγραφικής και του σκίτσου κυρίως των παιδιών που βιώνουν κάποιο αίσθημα μειονεξίας. Το άτακτο αγόρι με το ξυρισμένο κεφάλι απεικονίζει το βαρκάκι στη θάλασσα ως αίσθημα απομόνωσης, το κορίτσι που έρχεται τελευταίο στις γυμναστικές επιδόσεις θα αποκτήσει αυτοπεποίθηση μέσα από την έκφραση της καλλιτεχνικής διαδικασίας και του καθρεφτίσματος της κατάστασής της μέσα από τη ζωγραφική στη διαδικασία απομυστικοποίησης της αισθήματος της προσωπικής αποτυχίας που ενδέχεται να κρύβεται πίσω από συνειδητές ή ασυνείδητες εμπειρίες της ατροφίας του εαυτού, κυρίως από την κοινωνικοποίηση που ενέχει ως κύριο συστατικό της την σύγκριση (amour propre κατά Rousseau). Η άμεση σύγκριση όμως που μπορεί να οδηγήσει στη μειονεξία επανέρχεται ως ικανοποίηση και πηγή αυτοεκτίμησης για το κάθε παιδί όταν τα έργα τους εκτίθενται στο σχολείο, διαμεσολαβημένη από την συμμετοχή του καθενός στο συλλογικό σκοπό. (Ανεκδοτολογικά, εκτός «σκοπού» θεωρείτο από τα παιδιά ο Hani αφού η συχνή επιστροφή του στην τάξη για τα γυρίσματα σήμαινε για αυτά ότι είναι «χαζός» και δεν μπορεί να μάθει γράμματα, τόσο γρήγορα όσο οι μπόμπιρες.) Η ομαδική δουλειά (τόσο βασικό αξιακό συστατικό της ιαπωνικής νεωτερικότητας –ακόμα και στον κατεξοχήν «ατομικιστικό» θεσμό της οικονομίας της αγοράς) φαίνεται να αναδύεται από νωρίς ως το συγκολλητικό υλικό που θα αφομοιώσει τα καπρίτσια των εγωιστικών κινήτρων της ενήλικης ζωής.

children who draw2

Η ζωγραφιά με την πτώση των ψαριών θα μπορούσε να μεταφράζεται στην ασυνείδητη απεικόνιση του βιώματος στην εκπαίδευση τουαλέτας και η εξέλιξη στη θεματολογία με εικόνες από την σύγχρονη ζωή, ή και τον πόλεμο ακόμα, αγκυροβολεί την νηπιακή «ψυχή» στο κοινωνικό πλαίσιο των νωπών συλλογικών παραστάσεων.

Μέσα όμως από την ομαδική ενασχόληση με την ιχνογραφία η κάμερα του Hani συλλαμβάνει τα νήπια σε αυθόρμητες πόζες και θέσεις σώματος που δηλώνουν κάποια (αναμενόμενη) αδυναμία συμμετοχής στο κοινό πόνημα ή ακόμα και διάσπασης προσοχής. Από τα γνωστά σχέδια-«κεφάλας» στις αρχικές φάσεις και ηλικιακό φάσμα, διακρίνουμε, σταδιακά, υπέροχα σκίτσα (πχ. ο ελέφαντας με το καρότο) με πιο συχνή, καθώς συγκροτείται η τακτική συμμετοχή στην τάξη, τη ζωηρότερη εξωτερίκευση των συναισθημάτων των παιδιών.

Η πρώτη ταινία στην ιστορία του ιαπωνικού κινηματογράφου γυρισμένη σε ασπρόμαυρο και σε έγχρωμο δεν αποτελεί μόνο μια άκρως ενδιαφέρουσα κοινωνικο-ψυχολογική ματιά στο ζήτημα της παιδικής ιχνογραφίας που έχει απασχολήσει κλασικούς όπως ο Luquet και ο Piaget, αλλά καταφέρνει με νεορεαλιστική αμεσότητα και προσεγμένα πλάνα να σκιαγραφήσει, μέσα από τα έργα των παιδιών, την αλληλεπίδραση στην τάξη ή στην αυλή, την κοινωνική κατάσταση και τον κοινωνικό περίγυρο σε συνθήκες σχετικής ευταξίας, την παθογένεια του οποίου θα ψηλαφήσει στα επόμενα έργα του το σπουδαίο σκηνοθετικό ταλέντο που αναδύεται στο ντοκιμαντέρ αυτό –σαν το ιδιαίτερο στυλ του ξυρισμένου και αρχικά άτακτου παιδιού που ξεπροβάλλει στα τελευταία έγχρωμα ιχνογραφήματα…

Σπύρος Γάγγας, Ιούνιος 2017.

Featured Image: http://eamediaconference2013.weebly.com/contact.html

Text Image: http://www.yidff.jp/2015/cat035/15c038-e.html

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s