Stromboli (Roberto Rossellini, Italy/USA, 1950)

Δείγμα της μερικής αλλαγής προσανατολισμού του Rossellini από τη νεορεαλιστική θεματολογία προς στην κοινωνική τάξη την οποία καυτηρίασε ο ίδιος και μεγάλο μέρος του ιταλικού σινεμά από το 1940 και μετά, το Stromboli οξύνει την διαφορετικότητα των κοινωνικών milieux τοποθετώντας τη δράση και την σύγκρουση μεταξύ τους σε ένα άγριο και αφιλόξενο ηφαιστιογενές νησί κοντά στη Σικελία.

Λίγο μετά τον πόλεμο, σε ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης εκτοπισμένων πολιτών από τις χώρες της Βαλτικής, η Λιθουανή αστή Karin (η πρώτη συνεργασία του Rossellini με την Ingrid Bergman) (αυτο)παραμυθιάζεται από τον αγνό ψαρά Antonio, ο οποίος κάνει τη στρατιωτική του θητεία ακριβώς δίπλα και τον παντρεύεται στο στρατόπεδο. Πέρα από τα συρματοπλέγματα που τους χωρίζουν, τα εμπόδια επικοινωνίας στη γλώσσα δίνουν σαφείς ενδείξεις για την αγεφύρωτη διαφορά του ταξικού, πολιτιστικού αλλά και πολιτισμικού περιβάλλοντος μεταξύ τους, η οποία θα ενταθεί όταν με το πέρας του πολέμου μετακομίζουν στο απόκρημνο χωριό του Antonio.

Η απροθυμία της Karin να «ενταχθεί» στην κοινότητα δηλώνεται από την αρχή με το μικρό και απέριττο σπίτι του Antonio να μοιάζει με νέο στρατόπεδο, όπως το νησί που το περιβάλλει. Ο κοσμοπολιτισμός της (παντρεμένη με Τσέχο αρχιτέκτονα και με σουηδικό επώνυμο) συγκρούεται με την αναπόδραστη πραγματικότητα. Ο Rossellini επιστρατεύει ωραία τεχνάσματα προκειμένου να συνδέσει την Karin με τη ζωή του χωριού, όπως οι παράλληλοι λυγμοί απόγνωσής της με το κλάμα του νεογέννητου, αναφορά, ίσως, στην παιδικότητα της Karin αλλά και στο «κλάμα» που συνοδεύει την είσοδο στο νέο περιβάλλον (της) ζωής.

Stromboli2

Η Karin μαλακώνει μέσα από την επαφή της με ένα μικρό αγόρι, την αφήγηση για την Αμερική από μια ηλικιωμένη του χωριού, τον ιερέα-διαμεσολαβητή και την πρωτοβουλία μιας πιο εκλεπτυσμένης διαρρύθμισης στο φτωχικό σπίτι έτσι ώστε να θυμίζει κάτι από την αισθητική κληρονομιά που άφησε πίσω.

Το χάσμα μεταξύ τους όμως διευρύνεται ξανά μέσα από την «αστική» ζωοφιλία της Karin και την άκαμπτη ανθρωπολογική ιεραρχία του Antonio, όταν αυτός χασκογελά στο θέαμα θανάτωσης του χαριτωμένου κουνελιού από το κουνάβι που απελευθερώνει σαν θηριοδαμαστής σε λιλιπούτειο Κολοσσαίο μπροστά στα μάτια της ξεπεσμένης «αυτοκράτειρας» Karin.

Ακόμα και στη σκηνή της τελετουργικής αιχμαλωσίας των γιγάντιων τόνων με τις βάρκες να έχουν εγκλωβίσει τα ψάρια που λυσσάνε, η Karin αδυνατεί να διακρίνει τη σχέση του βάρβαρου αγκιστρώματος των τόνων με τις ίδιες τις υλικές προϋποθέσεις αναπαραγωγής της εν λόγω κοινότητας.

Με τον ξυλοδαρμό της Karin λόγω του στρατηγικού της φλερτ με τον όμορφο φαροφύλακα να ακολουθείται από την εγκυμοσύνη της η έκρηξη του ηφαιστείου προαναγγέλλει την έκρηξη στα σπλάχνα της Karin και την απόπειρα δραπέτευσης από το σπίτι το οποίο έχει κλειδαμπαρώσει ο Antonio.

Το φινάλε βρίσκει την Karin  στην ανάβαση στο ηφαίστειο να αποχωρίζεται τα υπάρχοντά της –πλευρές του εαυτού της– και να ατενίζει τον έναστρο ουρανό και την όμορφη χαραυγή στου βουνό –μεγαλείο της Φύσης– καλώντας τον Θεό να της δώσει δύναμη. Αν πρόκειται για τη δύναμη να συνεχίσει ανάμεσα από τους (πραγματικούς) καπνούς του ηφαιστείου, μέχρι το σημείο αποχώρησης από το νησί ή αν η τελευταία της ματιά στα γλαροπούλια υποδηλώνει τη δύναμη να αντέξει την αιχμαλωσία της στην πατριαρχία του χωριού και την αναγέννησή της εκεί παραμένει ανοικτό.

Η δύναμη του Rossellini στο να ισοπεδώνει τον ρεαλισμό με ρεαλιστικά μέσα διακρίνει και τούτο το μυστήριο έργο, μιας ταινίας αλληγορικής έκρηξης του «τίποτα» (το πιο τετριμμένο σενάριο που θα μπορούσε να φανταστεί κάποιος), και που η εκθαμβωτική Ingrid Bergman, παρά την αδυναμία του Rossellini να την διαχειριστεί πλήρως, ειδικά στις πιο δραματικές στιγμές, φανερώνει με το γαλήνιο πρόσωπό της την Ελπίδα στο εδάφιο που ολοκληρώνει την πρωτο-χριστιανική ταινία του σπουδαίου αυτού δημιουργού.

Σπύρος Γάγγας, Ιούλιος 2017.

Featured Image: https://www.criterion.com/films/28082-stromboli

Text Image: http://worldscinema.org/2014/12/roberto-rossellini-stromboli-italian-version-extras-1950/

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s