Shadows of our Forgotten Ancestors (Sergei Parajanov, USSR, 1964)

Παροξυσμικό σινεμά-φολκλόρ με οργιώδη συμβολισμό, «Οι Σκιές των Ξεχασμένων μας Προγόνων» είναι το έργο το οποίο εγκαινιάζει την περίοδο της ποιητικής σχολής στο σοβιετικό σινεμά και κατορθώνει, παραδόξως, να μιλήσει μια καθολική γλώσσα, παρότι  ερμητικά κλειδαμπαρωμένο στο παραδοσιακό κοίτασμα συμβολισμών, εθίμων, ηθών και τοπικών δεισιδαιμονιών από το οποίο αντλεί η εικονοποιεία του εξαίρετου αλλά κυνηγημένου Parajanov.

Ελεύθερη διασκευή του Ρωμαίου και της Ιουλιέτας με τον Ivan και τη Marichka στους αντίστοιχους σαιξπηρικούς ρόλους, η ραψωδία του Parajanov προσγειώνεται στις αισθήσεις του θεατή όπως το δέντρο που πέφτει στην ασύλληπτη εναρκτήρια σεκάνς και σκοτώνει τον αδελφό του Ivan ή όπως το τσεκούρι του Onufrik ανοίγει στα δύο το κρανίο του πατέρα του Ivan και λούζει την κάμερα με αίμα, αίμα που διαποτίζει τη ζελατίνη του φιλμ και αναπαράγεται μετέπειτα σε καίρια σημεία του διαρκούς σε ευρεσιτεχνία πλασίματος αμιγώς κινηματογραφικών εικόνων.

Έχοντας λησμονήσει ως παιδιά ακόμα το έγκλημα που συντελέστηκε μεταξύ των δύο οικογενειών, οι Ivan και Marichka αρχίζουν την «ανάβαση» στο Γολγοθά ως «κάθοδο» στην Εδέμ στη λυρική σεκάνς βαπτίσματος των παιδιών στον πανθεϊσμό της Φύσης, αλλά και αργότερα, όπου, έχοντας μεγαλώσει, θα μοιραστούν τον έρωτά τους με τις λειχήνες, τα βρύα, τους κορμούς των δέντρων, τα οποία η κάμερα, σε ευσεβή κοντινά, μετατρέπει σε μάρτυρες του θαύματος που συντελείται στο δάσος.

Η πανδαισία παραστάσεων της φύσης και της υπέροχης παραδοσιακής μουσικής που γιορτάζει τη νεότητα ενέχει στον πυρήνα της την τραγική υπαγωγή της ατομικότητας στο αέναο παιχνίδι με τις μορφές ως προς τη θυσία που απαιτείται για την ίδια την αυτοϋπέρβαση της Ζωής και που ξεσπά ξαφνικά στην περίπτωση της Marichka και τη μοιραία πτώση της από τον απόκρημνο βράχο δίπλα στο ποτάμι. Ποτάμι, ο ρους του οποίου φιλμάρεται σε ευρυγώνια προοπτική, έτσι ώστε να δεσπόζει η κινούμενη μάζα νερού και όπου πάνω της, στις θεόρατες ξύλινες σχεδίες που έχουν ενωθεί, σπαράζει στο άκουσμα, από τον βόμβο του νερού, του χαμού της Marichka, ο Ivan. Η σκηνή αποκάλυψης της σωρού της από τον Ivan στο σκοτεινιασμένο ξέφωτο αμμουδιάς αποτελεί αξεπέραστο δείγμα της οντολογικής και ηθικής θέσης της κάμερας, απρόσιτο για το εκκοσμικευμένο σύγχρονο σινεμά.

Η πρόσκαιρη αναγέννηση του Ivan θα ανακοινωθεί με μια βουρλισμένη κάμερα που καταγράφει δίχως όριο την Άνοιξη και ο γάμο του με την σχιστομάτα Palanga. («Σοφό» το τοπικό έθιμο όπου έχουν δεθεί τα μάτια των νεόνυμφων πριν αυτοί ζευτούν όπως τα άλογα που σέρνουν το αλέτρι.) Με τον Ivan σε στάση θεριστή, την στείρα Palanga να καταφεύγει στη μαγεία και στην μοιχεία, η τραγωδία ολοκληρώνεται με τον θάνατο του Ivan από το τσεκούρι των «προγόνων» στο αφαιρετικά διακοσμημένο καπηλειό και τη Φύση να φορά τα πορφυρά της για να υποδεχθεί ένα ακόμα νότισμα αίματος στη γη και στα φυλλώματά της.

shadowsancestors5

Οι μακρόστενες σάλπιγγες και οι από προβατίσιο δέρμα γκάιντες εκχέουν στο βουκολικό σύμπαν ηχητικούς πίδακες από τα έγκατα της γης των προγόνων, προειδοποιώντας ότι η σκιά των αμαρτιών τους θα βρυχάται, όπως εκείνες, όταν οι νέοι θα τολμήσουν να πράξουν πέρα από τις επιταγές γήινης βαρύτητας, αντλώντας μόνο από το άστρο που καθοδηγεί τον έρωτά τους.

Με το νερό-μεταλαβιά να νίβει το σύμπαν και τον παγανιστικό Χριστιανισμό να δαμάζει το μυστήριο της ίδιας της δυνατότητας της Φύσης, το μεγαλούργημα του Parajanov, όχι μόνο επιβεβαιώνει τη διάσωση της «πολιτισμικής» μοναδικότητας, αλλά στο τελευταίο της πλάνο αποτυπώνει τα παιδικά πρόσωπα να χάσκουν με τα μουτράκια τους κολλημένα στο τζάμι της ξύλινης κατοικίας και να «απορούν» στο «θέαμα» του ήχου του τσεκουριού που γλείφει τις φλούδες ξύλου στο φέρετρο του Ivan ως αναπαραγωγή το καθένα της τεθλιμμένης Marichka ή, ακόμα, και να μαρτυρούν το θαύμα της θέασης του κόσμου μέσα από την «παιδική» ψυχή του καλλιτέχνη-Θεού! Αριστούργημα-πολιτισμικό μνημείο!

Σπύρος Γάγγας, Ιούλιος 2017.

Featured Image: http://worldscinema.org/2012/06/sergei-parajanov-tini-zabutykh-predkiv-aka-shadows-of-forgotten-ancestors-1964/

Text Image: http://deeperintomovies.net/journal/archives/529

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s